Nocna prohibicja. Nowe prawo prawdopodobnie wzmocni trendy [OPINIA]

Kamil Fejfer
KFW 2021 r. statystyczny Polak spożywał 9,7 l czystego alkoholu, a w 2025 było to już 8,3 l.
Źródło zdjęć: © Adobe, GETTY | M. Wlodarczyk

Jeżeli ktoś myśli o Polsce jako o kraju płynącym alkoholem, to przespał ostatnie kilka, a może kilkanaście lat. W Polsce spożycie alkoholu od kilku lat zauważalnie spada. Nowe prawo prawdopodobnie jedynie wzmocni trendy, które od lat w Polsce dokonują się spontanicznie – pisze w opinii dla money.pl Kamil Fejfer.

Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.

W czwartek Sejm przyjął ostateczny kształt zmian w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Nowe przepisy wprowadzają między innymi nocną prohibicję (czy też, jak wolą entuzjaści rozwiązań – nocną ciszę alkoholową) od 22:00 do 6:00. Posłowie zdecydowali o przywróceniu wykreślonego przez Senat przepisu odnoszącego się do zakazu piwa zero.

Teraz ustawa czeka na podpis prezydenta.

Nowe prawo prawdopodobnie jedynie wzmocni trendy, które od lat w Polsce dokonują się spontanicznie. A te są oczywiste – rośnie odsetek osób niepijących, a ci, którzy piją, robią to bardziej z głową.


DLA CIEBIE
Masz firmę. Jak ochronić to, co najważniejsze?


Jeżeli ktoś ogląda telewizję, ten wie, że wieczorami zamienia się ona w słup ogłoszeniowy z reklamami piwa przeróżnych marek. Wynika to z faktu, że w obecnym prawodawstwie chmielowy napój ma fory, jeśli chodzi o promocję. W telewizji (ale też w radiu czy w kinie) można reklamować piwo od 20:00 do 6:00.

Pierwotne zapisy nowelizacji miały to zmienić – restrykcyjny zakaz reklamowania alkoholu, w tym piwa zero procent, miał odnosić się również do – jak to się kiedyś mówiło – szklanego ekranu. Senat jednak wprowadził poprawki, które miały dopuszczać wyjątek dla piwa zero.

Tu uwaga na marginesie – napój bezalkoholowy może zawierać do 0,5 proc. alkoholu. Piwo 0 proc. z kolei nie może mieć etanolu w składzie w ogóle.

W czwartek Sejm jednak poprawkę wykreślił. I dobrze, ponieważ przepisy w tym polu byłyby niespójne. Jak to rozumieć? Po pierwsze – jak argumentują zwolennicy zaostrzenia przepisów – reklamowane byłoby piwo konkretnych marek. Nie ma większego znaczenia, czy byłoby ono piwem zero, czy nie, ponieważ wzmacniałoby świadomość danej marki. Druga sprawa – reklamy piwa zero mogłyby stworzyć jakiś sposób sugestywnego obejścia przepisów.

"Łódka Bols" i "WTK Soplica"

Część z Państwa pamięta zapewne reklamy bezalkoholowych trunków z końca lat 90., podczas których aktorzy mrugali okiem, mówiąc o "piwie bezalkoholowym". Być może więc kreatywność reklamodawców popłynęłaby, nomen omen, w stronę nowej "łódki Bols" lub innej "WTK Soplica". Po trzecie, nawet jakby wszystko było "po bożemu", to i tak spora część odbiorców reklam piwa bezalkoholowego (czy też piwa 0 proc.) czytałaby je jako reklamy trunków z alkoholem.

Wsparciem takiej tezy są badania opublikowane w czasopiśmie naukowym "Addiction", gdzie grupa badaczy pod wodzą Ru Jia przyglądała się temu, w jaki sposób reklamy napojów bezalkoholowych wpływają na odbiorców.

Aby to sprawdzić, badacze podzielili ponad 1600 osób na trzy grupy – jednej emitowano reklamy alkoholi, drugiej reklamy napojów zbliżonych, ale bezalkoholowych lub niskoalkoholowych, trzecia była grupą kontrolną, która oglądała promocje baterii.

Okazało się, że oglądanie reklam napojów niskoalkoholowych wpłynęło nie tylko na preferencję właśnie do nich, ale również nieco podniosło szanse wyboru trunków z alkoholem w porównaniu do grupy kontrolnej.

Mało tego, 44 proc. badanych oglądających reklamy niskoalkoholowych napojów myślało, że są to reklamy alkoholowych wersji trunków.

Warto jednak dodać istotne zastrzeżenie. Powołując się na inne badanie, naukowcy stwierdzają: "Analiza danych zakupowych 64 280 brytyjskich gospodarstw domowych w latach 2015–2018 wykazała, że ​​wprowadzenie piwa o niskiej lub zerowej zawartości alkoholu korelowało ze stałym spadkiem zakupów piwa o zwykłej mocy".

"Sugeruje to, że napoje niskoalkoholowe są kupowane jako substytuty, a nie jako dodatek do alkoholu o zwykłej mocy" – stwierdzili dalej badacze.

Na dłuższą metę trudno więc rozstrzygnąć, jaki byłby ostateczny efekt utrzymania reklam piwa bezalkoholowego. Czy silniejszy byłby po stronie wzmacniania świadomości marek (produkujących również alkoholowe napoje), czy może zostałby wzmocniony trend zamieniania piwa alkoholowego na bezalkoholowe?

Spadek o 15 proc.

Przypomnijmy bardzo ważny szerszy kontekst – w Polsce spożycie alkoholu od kilku lat zauważalnie spada. Według danych Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU) w 2021 r. statystyczny Polak spożywał 9,7 litra czystego alkoholu, a w 2025 było to już 8,3 litra. To spadek o 15 proc.

Spożycie alkoholu
© KCPU

O ile KCPU korzysta z danych zaciągniętych z GUS na temat sprzedaży alkoholu, o tyle mamy również dane ankietowe, które potwierdzają wieloletni trend spadkowy. Według CBOS w 2019 r. 88 proc. dorosłych mężczyzn deklarowało picie alkoholu. W 2026 było to o niemal 10 pkt proc. mniej. Wśród kobiet zmiana była zbliżona – odpowiednio 75 proc. i 67 proc.

Przyzwyczailiśmy się myśleć o najmłodszym pokoleniu jako generacji grzeczniejszej niż poprzednie, a więc i mniej pijącej. Jest to prawda, jednak zmiany zaszły we wszystkich grupach wiekowych. Coraz więcej Polaków, bez względu na wiek, staje się abstynentami.

CBOS wskazuje na jeszcze jedną ważną rzecz – poza tym, że coraz więcej osób nie pije w ogóle, to jeszcze ci, którzy zaglądają do kieliszka, robią to rzadziej niż w przeszłości. A najbardziej radykalne zmiany widoczne są w przypadku spożycia piwa.

Tabela 7
© CBOS

O ile w 2010 r. 37 proc. ankietowanych przyznawało się, że pije chmielowy napitek co najmniej raz w tygodniu, tak w 2026 było to już 16 proc. – spadek o 60 proc. Spadł też odsetek tych, którzy piją co najmniej raz w miesiącu.

Wzrósł procent pijących raz lub kilka razy w roku oraz tych deklarujących jeszcze rzadsze spożywanie. Podobny proces odnosił się również do wódki. Jeśli chodzi o wino, spadek odsetka deklarujących picie raz w tygodniu był mniejszy, ale też dostrzegalny.

Trendy społeczne silniejsze

Jak wspomniałem, największe spadki odnosiły się do piwa, czyli napoju, który jest najintensywniej reklamowany. To oczywiście nie oznacza, że reklama nie ma wpływu na konsumentów. Może go mieć. Być może, gdyby nie ona, to spadki byłyby jeszcze większe.

Jednocześnie widać, że trendy społeczne odnoszące się do zmniejszania ilości pitego alkoholu oddziałują na społeczeństwo znacznie silniej niż zabiegi branży alkoholowej, która nie ustaje w wysiłkach, żeby sprzedawać swoje towary. Co wychodzi sporej części z nas na zdrowie.

Wprowadzane zmiany prawne nie będą więc game changerem. Nie dlatego, że są bez znaczenia – wiemy, że wprowadzenie nocnej prohibicji zmniejsza pospolitą przestępczość. Po prostu reguły gry zmieniają się spontanicznie od co najmniej kilku lat, a nowe przepisy co najwyżej dołożą się do trendów społecznych, które są o wiele silniejsze niż legislacja.

Jeżeli ktoś myśli o Polsce jako o kraju płynącym alkoholem, to przespał ostatnie kilka, a może kilkanaście lat. W tym czasie staliśmy się społeczeństwem, które do kieliszka zagląda z większą ostrożnością.

Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji.

Wybrane dla Ciebie