Staliśmy się jednym ze światowych liderów. Dobre życie w Polsce [OPINIA]

Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.

Na początku listopada pisałem w money.pl, że nasz kraj stał się jednym z liderów w likwidacji ubóstwa w Europie. Tak, dobrze państwo czytacie, jeżeli chodzi o tak zwane ryzyko ubóstwa i wykluczenia społecznego, to lepiej sobie radzą tylko Czechy.

Zanim przejdziemy do tego, ilu Polaków (w porównaniu do innych krajów europejskich) nie może sobie pozwolić na niespodziewany wydatek, zostańmy na chwilę przy wyżej wspomnianej szerokiej mierze ubóstwa. Aby zostać zaklasyfikowanym jako osoba narażona na biedę lub wykluczenie społeczne (anglojęzyczna nazwa wskaźnika to AROPE, akronim od At risk of poverty or social exclusion), trzeba spełnić przynajmniej jedno z trzech szerokich kryteriów. Albo mieć kłopoty z pracą (mówiąc precyzyjniej – chodzi o gospodarstwa domowe, gdzie dorośli przepracowują mniej niż 20 proc. uśrednionego etatu w ciągu ostatniego roku przed badaniem), albo mieć niski dochód (nie więcej niż 60 proc. mediany dochodu wszystkich gospodarstw domowych), albo nie móc sobie pozwolić na 7 z listy 13 podstawowych dóbr i usług. W Polsce osób łapiących się na przynajmniej jedno z powyższych kryteriów jest "jedynie" 15 proc. Piszę "jedynie", ponieważ 15 proc. społeczeństwa to naprawdę dużo.

Jednocześnie, jak wspomniałem, wyprzedzamy w tej kategorii wszystkie kraje europejskie poza Czechami. Raz jeszcze podkreślmy – według tej kompleksowej miary w Polsce jest mniej osób ubogich niż w Niemczech, Holandii, Belgii, Finlandii, Szwecji czy Danii. Nie mówiąc już o Litwie, Bułgarii, Grecji czy Hiszpanii.

A jak sprawa ma się z niemożnością uregulowania niespodziewanego wydatku? Eurostat definiuje tę kategorię dość precyzyjnie. Chodzi o 60 proc. mediany przeciętnego dochodu rozporządzalnego za dany rok. Kwota ta wyniosła w 2025 r. nieco ponad 2300 zł.

Jako niespodziewany wydatek – według przewodnika metodologicznego Eurostatu – można traktować operację, pogrzeb, drobne naprawy w domu czy wymianę urządzeń RTV czy AGD.

W Polsce w zeszłym roku na wyłożenie takich pieniędzy nie mogło sobie pozwolić 22,5 proc. osób. To oczywiście wciąż dużo. Pamiętajmy jednak, że jeśli chodzi o wskaźniki, to trzeba je zawsze postrzegać po pierwsze w kontekście porównawczym, a po drugie patrzeć, co dzieje się z nimi w czasie. W innym wypadku odizolowana miara nie ma sensu.

Czy 80 km/h to dużo czy mało? Bez szerszej perspektywy nie da się odpowiedzieć na to pytanie. Jeśli chodzi o jazdę dziecięcym rowerkiem, to jest to niewyobrażalna prędkość. Jeśli chodzi o jazdę samochodem po leśnej drodze – delikatnie mówiąc – nieodpowiedzialna. Ale jeśli mowa o autostradzie, jest to prędkość tak niska, że naraża nas na to, że inni kierowcy będą na nas trąbić. Kontekst i porównania są wszystkim.

Zobaczmy, jak to wyglądało w innych krajach. Jeśli chodzi o ten wskaźnik, to wyprzedzają nas m.in.: Belgia (22,1 proc.), Luksemburg (niecałe 22 proc.), Austria (niecałe 21 proc.), Czechy (niecałe 19 proc.) i Holandia (trochę ponad 15 proc.). W tyle natomiast zostawiamy: Norwegię, Szwecję, Finlandię, Włochy, Francję czy Niemcy.

A jak wygląda trend? Lepiej niż dobrze. Jeżeli cofniemy się zaledwie o dekadę, to zauważymy, że niespodziewany wydatek przerastał ponad 40 proc. z nas. W połowie pierwszej dekady XXI w. było to ponad 60 proc.!

A skąd Eurostat wie o tym, ile osób w Polsce może sobie pozwolić na nową pralkę lub zmywarkę? Dzięki EU-SILC (statistics on income and living conditions), największemu unijnemu badaniu dochodów i warunków życia ludności.

Co ważne, możliwość pokrycia niespodziewanego wydatku jest jedną z kategorii składowych wspomnianego na początku wskaźnika ubóstwa AROPE.

Opisywanemu wskaźnikowi (oraz innym zbliżonym miarom) przygląda się Główny Urząd Statystyczny. Jeśli ktoś postrzega postęp społeczno-gospodarczy w kategoriach rosnącej dostępności dóbr i usług dla uboższych, to opracowanie o technicznej nazwie "Deprywacja materialna i społeczna w 2025 r." może napełnić optymizmem.

W 2015 r. 7,5 proc. osób w Polsce z powodów finansowych nie mogło sobie pozwolić na odpowiednie ogrzanie mieszkania. W 2025 było to już 3,4 proc. Dekadę temu kłopot z terminowym regulowaniem opłat miało 11 proc. z nas. W zeszłym roku nieco poniżej 3 proc. Jeśli chodzi o finansowy brak możliwości wymiany zniszczonych mebli, było to odpowiednio – 28 i 10 proc. osób. Brak dostępu do samochodu w celach prywatnych – 9 i 3,5 proc. Podobnych kategorii GUS wyszczególnia w opracowaniu 13. We wszystkich z nich dokonał się zauważalny postęp.

W latach 2015–2025 nastąpiła wyraźna poprawa sytuacji finansowej części polskich gospodarstw domowych, przejawiająca się spadkiem odsetka osób zmagających się z ograniczeniami w zaspokajaniu potrzeb z zakresu ujętego we wskaźniku pogłębionej deprywacji materialnej i społecznej – czytamy w analizie GUS.

"Odsetek osób, które nie mogły pozwolić sobie na tygodniowy wyjazd na wakacje, spadał najszybciej, osiągając w 2025 r. poziom 24,4 proc., mimo że w 2015 r. problem ten dotyczył 44 proc. osób. Drugą potrzebą, w której nastąpiła największa poprawa, było pokrycie niespodziewanego wydatku. W 2025 r. odsetek osób niemogących zaspokoić potrzeb w tym obszarze wyniósł 22 proc. w porównaniu z 42,3 proc. w 2015 r. Oznacza to, że gospodarstwa domowe w analizowanym okresie zyskały większą stabilność finansową, pozwalającą na zaspokojenie nie tylko najbardziej palących potrzeb konsumpcyjnych" – stwierdzają autorzy raportu.

Te dane wydają się być znacznie ważniejsze niż to, czy Polska znajduje się, czy nie, pośród 20 największych gospodarek świata. Bez wątpienia jednak przynajmniej za część tych trendów odpowiadał również wzrost gospodarczy. To też jest delikatny prztyczek w nos dla osób, które twierdzą, że Polska jako 20. gospodarka świata nie dba o swoich obywateli.

Oczywiście wciąż jest wiele do zrobienia. Jesteśmy w miejscu, w którym moglibyśmy sobie pozwolić na rozwiązanie kwestii skrajnej biedy. Jednocześnie warto dostrzec, że – zupełnie niepostrzeżenie – staliśmy się jednym ze światowych liderów, jeśli chodzi o dobre życie. A postęp przekłada się również na osoby biedniejsze. To chyba zresztą najlepsza jego miara.