Rząd szykuje zmiany w "Czystym Powietrzu". Oto szczegóły

W poniedziałek mają rozpocząć się konsultacje na temat zmian w programie "Czyste Powietrze". Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) informował, że na część z nich będzie się musiał zgodzić Europejski Bank Inwestycyjny (EBI), z którego środków program jest realizowany. W 2025 roku EBI dał zielone światło na uruchomienie 10 mld zł na pogram z Funduszu Modernizacyjnego, którym zarządza.

Wiceminister klimatu i środowiska Krzysztof Bolesta pytany przez Polską Agencję Prasową o to, kiedy korekty zostaną wprowadzone do programu, odpowiedział, że zależeć to będzie również od zgody EBI na niektóre propozycje.

- Pierwsze korekty, które nie wymagają zgody EBI, powinny być wdrożone już w okresie wakacji. Co do propozycji, na które bank będzie musiał wydać zgodę, to odpowiednie wnioski w tej sprawie złożymy we wrześniu, by wykorzystać jesienne "okienko". EBI potem potrzebuje najczęściej kilku miesięcy, żeby podjąć decyzję - poinformował Bolesta.

W ramach pierwszego tegorocznego "okienka" do EBI zostały złożone propozycje uruchomienia sześciu nowych programów o wartości ponad 6 mld zł. Chodzi m.in. o dopłaty do termomodernizacji szkół czy szpitali oraz zakupu przydomowych magazynów energii.

Jedną z propozycji zmiany, która nie będzie wymagać zgody EBI - zatem można się spodziewać, że zacznie wcześniej obowiązywać - jest złagodzenie wymogu posiadania nieruchomości przez trzy lata. Po ubiegłorocznej uszczelniającej reformie programu trzeba udowodnić, że jest się właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości przez minimum trzy lata (z wyjątkiem spadków), aby móc wejść do programu. Ten wymóg został wprowadzony m.in. po to, by ograniczyć sztuczne dzielenie nieruchomości oraz ograniczyć możliwość, kiedy faktycznie jeden właściciel otrzymywał dotacje na kilka domów.

Zdaniem wiceministra Bolesty złagodzenie wymogu posiadania nieruchomości przez trzy lata spowoduje, że "do programu zacznie wpływać więcej wniosków".

Wiceprezes NFOŚiGW Robert Gajda wskazywał w ubiegłym tygodniu, że zmiana miałaby być wprowadzona do definicji beneficjenta w kontekście własności budynku czy lokalu mieszkalnego. Chodzi m.in. o objęcie nią darowizny oraz zakupu.

Kolejną proponowaną korektą - jak tłumaczy Bolesta - jest to, by beneficjent programu nie musiał wykonywać pełnej, czy też pogłębionej termomodernizacji, która wynika z audytu energetycznego budynku. Obowiązkowe w programie jest przeprowadzenie audytu energetycznego przed inwestycją, a po niej - świadectwa charakterystyki energetycznej budynku, które pokazuje, jak termomodernizacja przyczyniła się np. do ograniczenia zużycia ciepła. Jest to "efekt ekologiczny", z którego wnioskodawcy są rozliczani.

- Przyglądamy się temu, żeby nie zmuszać beneficjenta do wykonywania całego zakresu audytu, tylko ustalonego minimum, które zapewni efektywność. Chodzi też o to, by nie wpychać beneficjenta w niepotrzebne koszty - powiedział Bolesta. Zwrócił uwagę, że na taki ruch zgodzić się musi EBI, co oznacza, że na ewentualną zmianę w tym zakresie trzeba będzie poczekać dłużej.

Kolejnym z pomysłów na reformę "Czystego Powietrza" jest wprowadzenie trójstronnych umów, w których stroną byłby także wykonawca termomodernizacji. - Obecnie ten program to relacja między wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz beneficjentem/właścicielem domu. Widzimy jednak, że dużo problemów z wdrażaniem programu jest na linii beneficjent-wykonawca, co de facto rzutuje też na relacje beneficjenta z wojewódzkimi funduszami - wskazał wiceminister.

Jest to widoczne w sytuacji, kiedy żądają one wyjaśnień od beneficjenta ws. przeprowadzonej inwestycji, a ten np. musi kontaktować się jeszcze z wykonawcą. To wydłuża czas rozliczenia inwestycji, bo dotacja jest wypłacana po jej faktycznym zakończeniu. Zdarzało się też, że z beneficjentem praktycznie nie było kontaktu.

Inną propozycją zmiany jest też wydłużenie czasu na rozliczenie prefinansowania przy wypłacie zaliczki ze 120 do 180 dni, a także wprowadzenie tzw. bonu na audyt, z którego będzie można sfinansować audyt energetyczny za pośrednictwem operatorów gminnych.

Ministerstwo informowało też w ubiegły czwartek, że do konsultacji skierowano projekt ustawy, mającej pomóc poszkodowanym przez nieuczciwych wykonawców beneficjentom. To nieprawidłowości w programie - jak wskazywał resort klimatu i NFOŚiGW - miały być głównym powodem czasowego zawieszenia przyjmowania wniosków w "Czystym Powietrzu" pod koniec 2024 r. Dotyczyły one przede wszystkim uprawnionych do najwyższego wsparcia. Zreformowany program ruszył w marcu 2025 r.

Niedawno NFOŚiGW informował, że od czasu ostatniej reformy programu złożono 55 tys. "pełnych" wniosków. Ponad 25 tys. wniosków jest traktowanych jako robocze i czekają np. na uzupełnienie o audyt energetyczny. Wolne tempo realizacji programu krytykowane jest m.in. przez Polski Alarm Smogowy.

Mniejsza liczba wniosków jest tłumaczona przez NFOŚiGW m.in. tym, że od początku 2025 r. w "Czystym Powietrzu" nie można uzyskać dopłaty do wymiany źródła ogrzewania na piec gazowy, co wynika z przepisów UE. W 2023 r. kotły gazowe stanowiły ponad 40 proc. źródeł, jakie pojawiły się we wnioskach o dotacje - informował wiceszef Funduszu Robert Gajda. Organizacje pozarządowe wskazują ponadto na skomplikowanie i zbiurokratyzowanie programu.

- Uszczelniliśmy program, wyeliminowaliśmy pewne możliwości nadużyć. Teraz możemy zająć się luzowaniem tych elementów, które nie spowodują nadużyć. Program jest tak ogromny i ma taki zasięg, że te procesy trwają długo - wskazał wiceszef resortu klimatu.

Źródło: PAP, money.pl