Polskie złoto nie wróci do kraju. Prawie 100 ton leży w skarbcu w Londynie

Narodowy Bank Polski jest właścicielem 103 ton złota o wartości około 16 mld zł. W Polsce składowane jest zaledwie 5 proc. naszego kruszcu, a reszta znajduje się w skarbcu Banku Anglii. Przynajmniej za rządów PiS i w obecnym składzie NBP nie ma co liczyć na to, że będziemy mieć całość u siebie. Podobno jest to wygodniejsze, ale zdajemy się na łaskę Brytyjczyków. Co więc z naszą suwerennością i niezależnością?

Rosjanie i Niemcy zapełniają swoje skarbce złotem. Tymczasem polskie świecą pustkami - pisaliśmy ostatnio w WP money. Przypomnijmy, że Władimir Putin tylko w 2016 roku zwiększył zasoby kruszcu o 199 ton. To dwukrotnie więcej niż w ogóle posiada Polska. Nasze 103 tony plasują nas dopiero na 33. miejscu na świecie, m.in. za Rumunią.

Polski zasób złota wynosi dokładnie 3 310 tys. uncji i stanowi równowartość około 4 mld dolarów (16 mld zł) - informuje Narodowy Bank Polski, który odpowiada za zarządzanie krajowymi rezerwami.

Nie jesteśmy potęgą gospodarczą, więc trudno oczekiwać, żeby nasze rezerwy złota dorównywały największym krajom takim jak USA, Niemcy, Włochy czy Francja, co jest też związane z uwarunkowaniami historycznymi. Problem jednak w tym, że fizycznie w kraju mamy tylko około 5 ton kruszcu. Pozostałe 98 ton leży 1500 kilometrów od Polski, w skarbcu w Londynie.

Dla porównania Rosjanie całe rezerwy przechowują u siebie. Blisko dwie trzecie z nich jest w Moskwie, w banku centralnym. Reszta w Petersburgu i Jekaterynburgu w postaci sztabek ważących od 100 gramów do 14 kilogramów.

źródło: lombardiletter.com

Zwróciliśmy się z pytaniem do NBP, czy są plany, żeby jednak chociaż częściowo sprowadzić naszą własność do kraju. Z lakonicznej odpowiedzi wynika, że bank nie planuje w ogóle takich działań.

- Przechowywanie zasobów złota w głównych centrach obrotu tym kruszcem, czyli w Londynie i Nowym Jorku, zwiększa możliwości jego zarządzania, ułatwiając rozliczanie transakcji związanych z jego fizyczną dostawą i pozwalając uniknąć kosztów transportu i ubezpieczenia. Przechowywanie kruszcu w Polsce praktycznie ograniczałoby możliwość jego inwestowania, utrudniając realizację podstawowych celów utrzymywania rezerw dewizowych - tłumaczy NBP.

Jak dodaje, w skarbcu banku centralnego Wielkiej Brytanii znajdują się zasoby złota około 60 krajów. Nie wspomina jednak, czy wszystkie z nich trzymają tam aż 95 proc. całych swoich rezerw. Statystyki pokazują, że wiele z nich na pewno nie. My też moglibyśmy bardziej różnicować lokalizację przechowywania cennego kruszcu.

O opinię w tej sprawie poprosiliśmy m.in. Mennicę Wrocławską, która handluje złotem i współpracuje z innymi mennicami na świecie. Do tego w 2013 roku jej wiceprezes Piotr Wojda był mocno zaangażowany w akcję społeczną "Oddajcie nasze złoto". Prezes Michał Tekliński nie ma jednoznacznej opinii na ten temat, co sugeruje, że być może sprawa sprowadzenia złota do kraju nie jest jednak wcale aż tak istotna z praktycznego punktu widzenia. Nie neguje przy tym głównego argumentu NBP: - Po co płacić za przechowywanie złota Anglikom, jak sami możemy je trzymać u siebie? - pyta z kolei poseł Kukiz'15 Paweł Szramka. - Spokojnie można stworzyć warunki do tego u nas w kraju. Mielibyśmy w ten sposób pewność, że w razie potrzeby mamy do niego dostęp. Nigdy nie wiadomo, jak ułożą się w przyszłości stosunki z Anglią. A akurat ten kraj czekają spore zmiany związane choćby z Brexitem. Może się okazać, że będą z odzyskaniem złota problemy.

O tym, że jest to pewien czynnik ryzyka, świadczą słowa prezesa Mennicy Wrocławskiej. Zwraca on uwagę na zjawisko tzw. leasingu złota, czyli wykorzystywania narodowych depozytów przez prywatne instytucje finansowe.

- O takim zagrożeniu mówiło się przede wszystkim w kontekście złota zdeponowanego w USA. To mogło być też przyczyną decyzji kilku europejskich krajów o sprowadzaniu kruszcu zza oceanu - tłumaczy Tekliński. Polskie złoto przechowywane jest jednak w Bank of England. Z informacji przekazywanych przez NBP wynika, że Anglicy szczegółowo ewidencjonują przechowywane depozyty, co ogranicza wspomniane ryzyko.

Co z kosztami? Nie są wysokie. W 2015 roku utrzymanie złota w Londynie wyniosło nas niecałe 6 tys. zł. Do tego trzeba doliczyć 37,8 tys. zł za obsługę złota w transakcjach.

Jak nasze złoto w ogóle trafiło za granicę? Kilkadziesiąt ton i kolekcję monet ewakuowano z kraju w związku z wybuchem drugiej wojny światowej. Oczywiście w celach bezpieczeństwa. Od tamtego czasu jednak wiele się zmieniło. Co ciekawe, nie widać żadnego zainteresowania tym tematem ze strony obecnych władz, które na każdym kroku mówią o suwerenności i niezależności.

W tej sprawie w ubiegłym roku wspomniany już poseł Kukiz'15 złożył interpelację do ministra finansów, pytając, czy rząd ma w planach systematyczne sprowadzanie złota do Polski. Efekt?

- Odpowiedź była lakoniczna. Tak na prawdę nie wniosła nic nowego do tematu - komentuje sprawę Paweł Szramka. Cała treść blisko dwustronicowego dokumentu sprowadza się do stwierdzenia, że decyzja o zmianie miejsca zdeponowania całości lub części rezerw złota należy do kompetencji NBP, który jest instytucją niezależną i tu rząd nie ma nic do gadania.

- Zawiodłem się na politykach Prawa i Sprawiedliwości - podkreśla poseł Kukiz'15. - Szczególnie w kontekście tego, jak wiele mówią o suwerenności i niezależności naszego kraju. Powinni chociaż zainteresować się tym, jakie są możliwości sprowadzenia złota.

Poseł punktuje przy tym, że w przypadku innych niezależnych instytucji, takich jak choćby Trybunał Konstytucyjny, władza nie miała problemu z ingerowaniem w ich działalność. Robi to oczywiście wtedy, jeśli tylko jest odpowiednio zdeterminowana. - Odrzucanie tematu bez jakiejkolwiek refleksji jest niepoważne. Innym krajom jakoś się to opłaca - zauważa Szramka.

Do tego, by mieć u siebie złoto, sukcesywnie zmierza od kilku lat wiele państw, po tym jak przez dziesięciolecia ich kruszec był przechowywany głównie w Nowym Jorku i Londynie - najważniejszych centrach obrotu złotem. Od 2013 roku niemiecki Bundesbank sprowadził już do kraju 583 tony złota i tym samym na koniec ubiegłego roku miał u siebie już ponad połowę z całości rezerw.

Podobne kroki podejmują Austriacy, którzy do 2020 roku zgromadzą w swoim skarbcu 280 ton złota. Wcześniej analogiczne działania podjęły władze m.in. Holandii i Wenezueli. Dyskusja na ten temat od dawna toczy się też w Belgii czy krajach Skandynawskich.

Na zmianę nastawienia polityków się nie zanosi, bo oprócz nacisków ze strony jednego posła Kukiz'15 nie ma innych głosów sprzeciwu. Nawet wśród jego kolegów. - Jestem obecnie samotnym strzelcem, choć w przeszłości głośno o złocie wypowiadał się śp. Andrzej Lepper. Mówił o nim choćby w jednym z ostatnich przemówień - wspomina Szramka.

Nie tylko sprowadzenie złota do kraju nie interesuje specjalnie władzy. Nie ma ona również zamiaru zwiększać rezerw cennego kruszcu.

Statystyki z ostatniego raportu Najwyższej Izby Kontroli pokazują, że w latach 2009-2013 rezerwy złota NBP zwiększyły się zaledwie o 3 kilogramy, czyli ułamek procenta. Jak stwierdził NIK, zasób zwiększył się w wyniku rozliczenia różnic wagowych sztabek złota przy zapadalności dwóch lokat oraz w związku z procesem wymiany części sztabek przez Bank Anglii. Są to więc kwestie techniczne.

Jak zauważa poseł Szramka, NBP po raz ostatni dokupił złota 18 lat temu, a miał możliwości, aby zwiększyć swoje rezerwy. Od kilku lat osiągał zyski sięgające kilku miliardów złotych w skali roku. Zamiast z części tych środków kupować złoto i czerpać dochód z inwestycji, przekazywano pieniądze niemal w całości do budżetu państwa na łatanie dziur. W 2015 roku przychody banku z lokat w złocie były na poziomie 28,7 mln zł.

Potencjalnie w ciągu ostatnich trzech lat inwestycja w złoto mogła przynieść spore zyski. Cena kruszcu w naszej walucie wzrosła w tym czasie o 40 proc. Ktoś zaraz może zwrócić uwagę, że w ten sposób notowania nadrobiły to, co straciły w latach 2012-2014. Nie zmienia to jednak faktu, że w długim czasie złoto systematycznie zyskuje na wartości. Z 1000 zł sprzed 17 lat uncja podrożała do obecnych 5000 zł.

Cena uncji złota (w dolarach)

Z szacunków ekonomistów wynika, że w zeszłym roku NBP wypracował rekordowe 9 mld zł zysku. Gdyby te pieniądze przeznaczyć na zakup złota po obecnych cenach, w skarbcu przybyłoby około 50 ton kruszcu, a więc blisko połowa tego, co mamy obecnie.