Czy Polska ma problem z długiem? Ekspert wyjaśnia. "Deficyt nas amortyzuje"

Tydzień temu agencja S&P obniżyła perspektywę ratingu Polski. Wcześniej sam rating, czyli ocenę wiarygodności, obniżył Moody's. Narracja w komunikatach jest podobna: agencje obawiają się, że w najbliższych latach wysoki deficyt będzie wyższy niż tempo wzrostu gospodarczego.

Hubert Stojanowski przypomina, że każdy polski budżet od denominacji w 1995 r. był budżetem z deficytem. Jego zdaniem deficyt nie jest dziś głównym problemem, ale mógłby się nim stać, gdyby zmieniła się jego struktura.

Stojanowski uważa, że kryzysy finansów publicznych często są mylone z kryzysami bilansu płatniczego. Najważniejsze jest według niego to, czy deficyt stymuluje gospodarkę wewnętrzną, czy zewnętrzną, czyli czy więcej wydajemy u siebie, czy za granicą. Jeśli nadwyżka zagranicy staje się zbyt duża, w pewnym momencie dochodzi do kryzysu bilansu płatniczego i problemów z obsługą zobowiązań zagranicznych.

Taki przykład widzi dziś w Rumunii, która ma permanentny i strukturalny deficyt na rachunku obrotów bieżących i musi obsługiwać zadłużenie w nieswojej walucie. Według niego w przypadku Polski tak nie jest, bo zadłużenie zagraniczne to około 20 proc.

Porównania do Grecji uważa za chybione. – To jest przede wszystkim strukturalnie nieuzasadnione – mówi. Polska ma dużo bardziej zdywersyfikowaną gospodarkę, własny bank centralny i złotego jako walutę o rynkowym kursie. Grecja była w strefie euro, miała zawyżony kurs i nie mogła się ratować tak jak Polska w 2008 r., gdy w ciągu dwóch miesięcy dolar podrożał z 2 zł do 3,20 zł, a eksport netto zaskoczył.

Decyzje agencji Stojanowski po części rozumie, bo duże deficyty generują ryzyka. Uważa jednak, że to przereagowanie. Problem widzi gdzie indziej.

– Dużym problemem dla nas z perspektywy gospodarczej są te wydatki na sprzęt zbrojeniowy. Bo z naszej perspektywy to jest po prostu zwiększenie zadłużenia zagranicznego, to jest stymulacja sektora prywatnego, tak, ale w innym kraju – tłumaczy.

Drugi niekorzystny element to otoczenie. – W Polsce nie wiem, skąd się wzięło przekonanie, że jest prosperity. Może z tego, że indeksy giełdowe dobrze się zachowują, ale gospodarka europejska jest w złej kondycji. My jesteśmy jej elementem i ten deficyt póki co nas amortyzuje. I unikamy dzięki niemu recesji – mówi.

Nie uważa tego jednak za rozwiązanie długoterminowe. By pobudzić sektor prywatny, potrzebny jest niższy koszt kredytu, a temu przeszkadzają ryzyka inflacyjne. Stawia też tezę, że podatek bankowy, naliczany od aktywów, nie hamuje dziś sektora prywatnego, bo przez niego pozyskiwanie kredytu jest drogie.

Koszt obsługi długu ma wynieść w przyszłym roku około 107 mld zł, wobec 90 mld zł w tym roku. Koszt obsługi długu to około 2,5 proc. PKB – w porównaniu z latami 2008–2013 nie jest to wynik wyróżniający się, a z przełomem wieków wypada dużo korzystniej. Netto, po uwzględnieniu odsetek od państwowych depozytów w BGK, to około 1,9 proc. PKB.

Ważniejsze jest jednak, dokąd trafiają odsetki. Po kryzysie 2008 r. udział zadłużenia zagranicznego sięgnął – jak mówi ekspert, zastrzegając, że podaje z pamięci – około 34 proc. Dziś strumień odsetek zostaje w kraju, a jednym z beneficjentów jest sektor bankowy. Obligacje skarbowe zabezpieczają bilanse banków, co – zdaniem Stojanowskiego – jest źródłem stabilności polskiej bankowości, której w Polsce się nie docenia.

Jako przykład podaje Norwegię i Kuwejt, które mimo strukturalnych nadwyżek budżetowych emitują obligacje. – Głównym celem jest zatrzymanie aktywów wewnątrz kraju oraz stabilizacja sektora bankowości komercyjnej – mówi. – Każdy dług to jest czyjeś aktywo. I te aktywa potrzebujemy w kraju - dodaje.

Popyt na polski dług widać na aukcjach: podaż wynosi z reguły 10–12 mld zł, a popyt jest zawsze większy. – Nie ma się co martwić aż tak, na ile martwią się często media w tym temacie – podsumowuje.

Dług publiczny nie jest według Stojanowskiego przepisem na kolejny kryzys finansowy. Dług prywatny – jak najbardziej. Kryzysy z 1929 i 2008 r. były kryzysami długu prywatnego. Agencje ratingowe klasyfikowały wtedy obligacje MBS (Mortgage-Backed Securities, czyli papierów wartościowych zabezpieczonych hipotekami) jako AAA, a od problemów do pomocy państwa minęło około 10 miesięcy.

A czy dziś mamy bańkę AI? – Jeśli już, to jesteśmy w bańce nie wycen, ale wyników finansowych. Co jest bardzo osobliwą bańką, bo wyniki finansowe są ekstremalnie napompowane – mówi. Kursy akcji pokazują jego zdaniem, że inwestorzy są wobec tych wyników co najmniej sceptyczni.

Jeśli dług korporacyjny oparty na AI będzie się rozrastał, a instytucje finansowe będą go brać do bilansów, może być groźnie. Ekspert obawia się, że więcej takiego długu znajdzie się poza USA.

Największe kryzysy wiąże z poszukiwaniem inwestycyjnego "świętego Graala": zysku bez ryzyka, płynnego i przewidywalnego. – Problem jest to, że ludzie nie potrafią zaakceptować, że coś takiego nie istnieje – mówi.

O tezach o dedolaryzacji mówi krótko: – Absolutnie nie mam podstaw, żeby w ogóle w to wierzyć. Aktywa dolarowe stanowią około 55 proc. rezerw banków centralnych, wobec 57–58 proc. w 1995 r., ale nominalnie to ponad 10 razy więcej. Chiny nie mogą zająć miejsca USA, bo kurs juana musi być podporządkowany ich polityce przemysłowej.

Większy niepokój budzi w nim Unia Europejska, która staje się planszą rywalizacji amerykańsko-chińskiej. Numeryczne reguły fiskalne z Maastricht to według niego smycz rozwojowa, którą Europa sama sobie nałożyła. Tymczasem subsydia w Chinach to 8,5 średniej OECD w relacji do PKB. Uważa, że polski biznes potrzebuje subsydiów, kredytów i możliwości rozwoju, bo rywalizacja jest brutalna.