Polska traci fotel lidera NATO. Generał: to nie wydatki są problemem

Magda Żugier
Środki na obronność są zabezpieczone – uważa gen. Roman PolkoŚrodki na obronność są zabezpieczone – uważa gen. Roman Polko
Źródło zdjęć: © Agencja Wyborcza.pl, GETTY, PAP | Jakub Orzechowski

Polska przestaje być liderem NATO pod względem udziału wydatków na obronność w PKB. W przyszłym roku wyprzedzić mają nas państwa bałtyckie, które zapowiadają dalsze zwiększanie nakładów. Eksperci w rozmowie z money.pl przypominają jednak, że o sile armii nie decyduje sam procent PKB, lecz konkretne zdolności i sposób wydawania pieniędzy.

Jeszcze w 2025 r. Polska była państwem NATO przeznaczającym największą część PKB na obronność. Wydatki wynosiły wtedy około 4,3 proc. PKB. W 2026 r. mają nas wyprzedzić Litwa, Łotwa i Estonia. Państwa bałtyckie planują utrzymać wysokie wydatki również w kolejnym roku.

Jak wynika z informacji "Rzeczpospolitej", w 2027 r. Litwa i Estonia zamierzają przeznaczać na obronność 5 proc. PKB. Polska tymczasem planuje wydać na ten cel 198 mld zł. Nominalnie będzie to o prawie 2 mld zł mniej niż zakładano na 2026 r. Przy założeniu, że polska gospodarka urośnie w przyszłym roku o około 4 proc., oznacza to również niższy udział wydatków obronnych w PKB.

Wicepremier i minister obrony Władysław Kosiniak-Kamysz, pytany przez "Rzeczpospolitą" o niższy budżet, wskazał, że rzeczywiste wydatki będą większe. Przypomniał też, że zakupy finansowane z unijnego instrumentu SAFE zostaną zwolnione z VAT.


DLA CIEBIE
Nie płać więcej niż musisz. Te ulgi podatkowe warto znać


"Należy się cieszyć, że inne kraje też inwestują"

Gen. Roman Polko uważa, że zwiększanie wydatków na obronność przez inne państwa NATO jest powodem do zadowolenia. – Należy się cieszyć, że inne kraje też inwestują w bezpieczeństwo, ponieważ filarem naszego bezpieczeństwa jest Sojusz NATO. Dbamy o nie wspólnie, nikt nie uchyla się od tej odpowiedzialności, żeby partycypować w budowaniu siły sojuszu – mówi w rozmowie z money.pl.

Generał wskazuje na Litwę, Łotwę i Estonię, które są bezpośrednio zagrożone rosyjską agresją. Wspomina też o Hiszpanii i stanowisku Donalda Trumpa, który krytykuje ten kraj za zbyt niskie nakłady na obronność.

Tutaj akurat zgadzam się z prezydentem Trumpem, który mobilizuje chociażby Hiszpanię do tego, żeby też zaangażowała się znacznie bardziej niż dotychczas w budowanie tego bezpieczeństwa – mówi.

Juliusz Sabak, ekspert ds. obronności, zwraca z kolei uwagę, że sama utrata pierwszego miejsca w zestawieniu nie musi przełożyć się na tempo modernizacji polskiej armii.

– Nie ma wątpliwości co do tego, że środki na obronność są zabezpieczone. Nie wydaje mi się, żeby te wydatki w przyszłym roku miały jakoś wpłynąć na te programy zakupowe czy modernizacyjne, które są w toku – mówi ekspert.

Jak dodaje, część tych programów będzie finansowana właśnie ze środków SAFE.

Polska kontra Niemcy. Liczy się nie tylko procent

Zdaniem gen. Polko udział wydatków obronnych w PKB nie jest wystarczającym miernikiem siły armii. – Prawdziwe wydatki i zdolności, które budujemy, to nie procent PKB, tylko konkretne cyfry, konkretne liczby i konkretne uzbrojenie – podkreśla.

Generał wskazuje na różnicę w wielkości polskiej i niemieckiej gospodarki. – Polskie 5 proc. PKB czy 4, jak teraz wychodzi, to i tak jest około trzy razy mniej niż niemieckie 2 proc. PKB – mówi.

Sabak również zwraca uwagę na to, co dzieje się z pieniędzmi przeznaczanymi na modernizację. W jego ocenie trwające programy zakupowe nie powinny zostać zahamowane przez przyszłoroczny poziom wydatków. – Wartość samych zakupów może spaść, natomiast ilościowo to nie powinno wpłynąć. Ale jak będzie realnie, to zobaczymy – mówi.

Dodaje przy tym, że część zakupów jest zwolniona z VAT lub objęta niższym VAT, co ma częściowo kompensować zmianę wartości wydatków.

"Zakupy są trochę od sasa do lasa"

Gen. Polko wskazuje jednak na problem z określeniem priorytetów modernizacji polskiej armii. – Problem polega przede wszystkim na tym, że te programy, żeby je budować, muszą wynikać z jakiejś strategii, czy tutaj w konkretnym przypadku polskim polityczno-strategicznej dyrektywy obronnej – mówi.

Niestety ten największy problem, który ja widzę, jest taki, że te zakupy są trochę od sasa do lasa – ocenia.

Jak wskazuje, Polska powinna określić, na jakie zdolności chce położyć największy nacisk. Wśród zagrożeń wymienia ataki powietrzne, drony, rakiety balistyczne, działania dywersyjne oraz wojnę w cyberprzestrzeni. – Przydałaby się rzeczowa dyskusja na temat tego, w jaki sposób budować nasze zdolności obronne, na co położyć nacisk, jakie będą priorytety i jak te nowe zdolności będziemy budować – mówi.

Sabak zwraca uwagę na konkretne elementy, które już zmieniają potencjał polskiej armii. Wymienia rozpoczęcie dostaw F-35, a także umowy dotyczące produkcji amunicji. – Ważne jest to, że nie tylko kupujemy uzbrojenie, ale też zaczęliśmy myśleć o tym, czym ono będzie strzelać i jak będzie działać – mówi.

Jak dodaje, chodzi m.in. o produkcję amunicji do systemów rakietowych i artylerii 155 mm oraz umowy związane z eksploatacją sprzętu, remontami i pracami technicznymi. – To jest taki temat, który nie jest tak spektakularny jak zakup czołgu, ale jest kluczowy dla funkcjonowania armii, bo ten sprzęt się nie tylko kupuje, a musi jeszcze być eksploatowany zwykle przez 20, 30, 40 lat – podkreśla ekspert ds. obronności.

SAFE. "Wystarczy jakaś obsuwa"

W przypadku programu SAFE eksperci zwracają uwagę na terminy realizacji. Juliusz Sabak wskazuje, że programy objęte finansowaniem mają być zrealizowane do 2030 r., a część kontraktów jest skomplikowana.

W normalnych warunkach realizacja tych kontraktów trwa 3-4 lata, więc wystarczy jakiś drobny problem, jakaś, mówiąc kolokwialnie, obsuwa i może się okazać, że te programy nie zostaną zrealizowane w terminie, czyli nie zostaną w całości sfinansowane z programu SAFE – mówi.

Jak podkreśla, właśnie terminowa realizacja dostaw i zmieszczenie się w wymaganych kamieniach milowych jest obecnie jednym z największych wyzwań dla ministerstwa i przemysłu.

– Nie będzie tu przestrzeni do wydłużania kontraktów, robienia jakichś aneksów, tak jak to się często zdarzało, że dostawy były opóźnione o lata i były po prostu indeksowane z roku na rok, bo producent się z czymś nie wyrabiał – mówi.

Polko pytany o możliwość realizacji terminów SAFE wskazuje na doświadczenia Ukrainy. – Ukraina walczy, prowadzi wojnę i w ciągu tego wysiłku zdołała zbudować chociażby zdolności antydronowe na poziomie, którego my, będąc w stanie pokoju i wydając dużo pieniędzy na zbrojenie, nie byliśmy w stanie osiągnąć – mówi.

Jego zdaniem kluczowa jest mobilizacja przemysłu. – To jest kwestia tego, żeby te molochy jak Polska Grupa Zbrojeniowa, te państwowe firmy, spółki, nie były synekurami, tylko żeby działały w sposób sprawny – mówi.

Generał wskazuje również na potrzebę większego udziału sektora prywatnego w produkcji zbrojeniowej, przy zachowaniu kontroli państwa.

Juliusz Sabak również podkreśla, że po dostarczeniu sprzętu do wojska równie ważne będzie jego serwisowanie, remontowanie i zapewnienie możliwości bieżącej eksploatacji. Jak podkreśla, szczególnie w przypadku systemów obrony powietrznej nowy sprzęt jest wdrażany do służby tak szybko, jak to możliwe.

Wybrane dla Ciebie