Polacy nie chcą iść na swoje. Ostatnie miejsce w globalnym badaniu

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) przedstawiła raport GEM Polska 2026, oparty na badaniach zrealizowanych w 2025 r. Projekt Global Entrepreneurship Monitor od 27 lat dostarcza porównywalnych danych o przedsiębiorczości na całym świecie. Szczególną uwagę poświęca firmom we wczesnej fazie rozwoju, czyli działającym na rynku nie dłużej niż 3,5 roku. Ponieważ udział w projekcie jest dobrowolny, liczba i skład uczestniczących państw co roku nieznacznie się zmieniają. Badanie umożliwia jednak porównania między krajami i śledzenie trendów w długim okresie.

Na potrzeby najnowszej edycji zebrano łącznie 150 722 wywiady z osobami w wieku od 18 do 64 lat z 48 państw oraz 2230 wywiadów z ekspertami z 53 krajów. Kraje biorące udział w badaniu zamieszkuje łącznie 43 proc. ludności świata, a ich gospodarki wytwarzają 57 proc. światowego PKB. W rozdziale poświęconym Polsce autorzy zestawili krajowe wyniki ze średnimi dla państw europejskich i wskazali zmiany względem poprzedniej edycji. Szczegółowe porównania międzynarodowe znalazły się w dalszej części opracowania.

Polacy nadal doceniają wysiłek przedsiębiorców. Według 62 proc. badanych ludzie, którzy odnieśli sukces w biznesie, zasługują na uznanie, co oznacza spadek o 1 pkt proc. rok do roku. Rzadziej pojawia się przekonanie, że prowadzenie firmy to dobry sposób na życie. Podziela je 47 proc. respondentów, jednak w 2025 r. wskaźnik ten wzrósł o 4 pkt proc., po raz pierwszy od siedmiu lat. Autorzy raportu zauważają, że może to być początek poprawy nastrojów wobec przedsiębiorczości.

W ciągu 15 lat prowadzenia badań GEM w Polsce poziom szacunku dla przedsiębiorców, mimo okresowych wahań, pozostaje stabilny. Odsetek osób darzących ich uznaniem obniżył się w tym czasie jedynie nieznacznie, z 64 do 62 proc. Znacznie mocniej spadła atrakcyjność pracy na własny rachunek. W 2011 r. prowadzenie własnej działalności za dobrą drogę życiową uważało 73 proc. badanych, a w 2025 r. już tylko 47 proc.

Jak wskazano w raporcie, poprawie sytuacji nie sprzyja niewielkie zaangażowanie mediów w budowanie pozytywnego wizerunku przedsiębiorczości. W 2025 r. tylko 37 proc. Polaków dostrzegało w mediach i w internecie przychylne treści na temat przedsiębiorców. Wskaźnik ten od pięciu lat utrzymuje się na wyjątkowo niskim poziomie. Od 2023 r. Polska zajmuje pod tym względem ostatnie miejsce zarówno wśród krajów europejskich, jak i w całej grupie państw objętych badaniem GEM.

Postrzeganie przedsiębiorczości w Polsce jest obecnie mniej korzystne niż przeciętnie w Europie. Średnio 72 proc. Europejczyków uważa, że przedsiębiorcy, którym się powiodło, zasługują na uznanie. Prowadzenie działalności gospodarczej za atrakcyjną ścieżkę kariery uznaje 60 proc. mieszkańców Europy, a 64 proc. zauważa w mediach i w sieci pozytywne treści dotyczące przedsiębiorczości.

W porównaniu z poprzednią edycją wzrósł odsetek dorosłych Polaków mających wśród znajomych kogoś, kto w ciągu ostatnich dwóch lat rozpoczął działalność gospodarczą. Taką znajomość deklaruje 50 proc. badanych, o 3 pkt proc. więcej niż przed rokiem. Mimo poprawy wynik jest niższy od średniej europejskiej, która sięga 54 proc.

W Polsce wciąż przeważa opinia, że założenie firmy jest proste, choć podziela ją mniejsza część społeczeństwa niż w 2024 r. Odsetek takich wskazań spadł z 83 do 77 proc. Polska utrzymała jednak 4. miejsce na świecie i 1. miejsce w Europie pod względem postrzeganej łatwości zakładania działalności gospodarczej. Korzystnie oceniane są także warunki do prowadzenia biznesu. Ponad dwie trzecie Polaków, wobec połowy Europejczyków, spodziewa się, że w ciągu najbliższych sześciu miesięcy w ich otoczeniu pojawią się dobre okazje do rozpoczęcia działalności. Ta ocena jest jednak nieco bardziej pesymistyczna niż w 2024 r., wskaźnik obniżył się o 3 pkt proc.

Polacy wysoko oceniają również swoje przygotowanie do prowadzenia firmy. Ponad połowa dorosłych, czyli 53 proc., deklaruje, że ma wiedzę i umiejętności wystarczające do założenia działalności. To wynik zbliżony do średniej europejskiej, wynoszącej 52 proc. W 2025 r. samoocena kompetencji przedsiębiorczych poprawiła się po trzech latach, w których wskaźnik utrzymywał się na niższym poziomie 48 proc.

Mimo przychylnej oceny otoczenia i własnych kompetencji intencje przedsiębiorcze Polaków pozostają bardzo niskie. W 2025 r. zamiar założenia firmy w ciągu trzech lat zgłosiło 3 proc. dorosłych, którzy nie prowadzą działalności gospodarczej. Rok wcześniej odsetek ten wynosił 3,1 proc., a w 2022 i 2023 r. odpowiednio 2,5 i 2,6 proc. Polska po raz kolejny zamyka zestawienie wszystkich gospodarek objętych badaniem GEM pod względem odsetka osób planujących start w biznesie. Średnia dla Europy wynosi 14 proc., co oznacza, że jest niemal pięciokrotnie wyższa.

Jedną z głównych przeszkód wciąż jest lęk przed niepowodzeniem. W Polsce 49 proc. osób, które dostrzegają szanse biznesowe w swoim otoczeniu, nie zakłada firmy z obawy przed porażką. Średnia europejska wynosi 46 proc. W 2025 r. odnotowano jednak poprawę, ponieważ wskaźnik spadł po trzech latach utrzymywania się na poziomie od 52 do 53 proc.

Porównanie bieżących wyników z danymi sprzed 15 lat pokazuje zmiany w dwóch kierunkach. Odsetek osób oceniających warunki do zakładania firm jako korzystne wzrósł o 38 pkt proc., a samoocena przygotowania do roli przedsiębiorcy praktycznie się nie zmieniła i zwiększyła się o 1 pkt proc. Jednocześnie udział osób planujących rozpoczęcie działalności zmalał aż o 20 pkt proc. Według autorów raportu zjawiska tego nie można w pełni wyjaśnić rosnącymi obawami przed porażką, ponieważ wskaźnik strachu przed niepowodzeniem wzrósł w tym okresie tylko o 6 pkt proc.