Wakacje od ZUS kosztowały już 4,5 mld zł. Ekonomiści i związkowcy krytykują ulgę

Wakacje składkowe miały pomóc przedsiębiorcom złapać oddech i dać im finansową poduszkę bezpieczeństwa. Jak podaje Interia, od startu programu kosztowały budżet państwa ok. 4,5 mld zł. Z ulgi korzystają nie tylko firmy z przejściowymi problemami, ale też przedsiębiorcy w bardzo dobrej sytuacji finansowej oraz osoby pracujące na B2B. Pojawia się więc pytanie, czy państwo powinno dalej finansować ulgę w obecnej formie.

Wakacje składkowe działają od listopada 2024 r. Przedsiębiorca może nie płacić składek społecznych za jeden miesiąc, a pokrywa je budżet państwa. Nie musi spełniać dodatkowych warunków, wystarczy wniosek do ZUS. Zachowuje przy tym ciągłość ubezpieczenia społecznego, a ulga nie obniża jego przyszłej emerytury, bo składka jest opłacona. Dlatego rozwiązanie jest bardzo popularne.

– Dotychczasowe dane dotyczące wakacji składkowych wskazują na wysokie zainteresowanie tym rozwiązaniem ze strony mikroprzedsiębiorców. Wakacje składkowe to przede wszystkim systemowy mechanizm wyrównywania szans i regeneracji mikrobiznesu. Osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, niezależnie od poziomu generowanego dochodu, ponosi pełne ryzyko rynkowe i nie ma prawa do płatnego urlopu – mówi Dagmara Rybicka z Biura Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorców.

Jeden miesiąc zwolnienia ze składek w roku to dla takich osób odpowiednik prawa do odpoczynku lub niezbędny bufor płynnościowy pozwalający na reinwestycję środków. Nawet w podmiotach osiągających wyższe przychody rentowność bywa zmienna, podczas gdy koszty stałe, w tym obciążenia składkowe, pozostają niezmienne. Uniwersalność i prostota tego wsparcia w sektorze mikro jest więc jego największą wartością - dodaje

Inaczej oceniają ulgę organizacje pracownicze. Zwracają uwagę, że pracownicy na etatach płacą znacznie wyższe składki i podatki, a jednocześnie dokładają się do ulg dla przedsiębiorców.

– Z perspektywy Ogólnopolskiego Porozumienia Związków Zawodowych rozwiązania takie jak wakacje składkowe są niesprawiedliwe, zwłaszcza jeśli są dostępne także dla przedsiębiorców w dobrej kondycji finansowej. Już teraz osoby prowadzące działalność gospodarczą są beneficjentami preferencyjnego traktowania, na przykład odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne od samodzielnie zadeklarowanej podstawy czy wieloletnich zwolnień i obniżki wysokości składek w pierwszym okresie działalności. Dodajmy, że składki na ubezpieczenia społeczne osób korzystających z wakacji składkowych są finansowane z budżetu, czyli między innymi z podatków odprowadzanych od niskich wynagrodzeń. Tymczasem, jeśli chodzi o opodatkowanie, osoby prowadzące działalność gospodarczą są często traktowane preferencyjnie w stosunku do pracowników najemnych – ocenia w rozmowie z Interią Sebastian Koćwin, wiceprzewodniczący OPZZ.

Według OPZZ korzystniejsze rozwiązania finansowe dla samozatrudnionych pogłębiają podział rynku pracy. – Nasza organizacja od wielu lat postuluje zrównanie obciążeń podatkowych i składkowych pomiędzy różnymi rodzajami zatrudnienia – podkreśla Koćwin.

Podobnie ulgę ocenia Maciej Albinowski, ekonomista Instytutu Badań Strukturalnych. – Trzeba zacząć od tego, że przedsiębiorstwa w Polsce są bardzo zróżnicowane. Mamy osoby samozatrudnione, które często tak naprawdę wykonują pracę najemną. Są u kogoś zatrudnione, ale figurują w systemie jako osoby prowadzące działalność gospodarczą i funkcjonują w tej formule po to, żeby uzyskać korzyści podatkowo-składkowe, obniżyć sobie łączne obciążenie daninami publicznymi. I takich osób jest w Polsce dużo. Dodawanie kolejnych korzystnych ulg, takich jak wakacje składkowe, dodatkowo zachęca do fikcyjnego samozatrudnienia. To jest jeden z argumentów przeciwko tego typu rozwiązaniom – mówi.

Albinowski proponuje, by zamiast dotacji z budżetu przedsiębiorcy dostawali pożyczkę, czyli mogli zapłacić składki później. Firma w przejściowych kłopotach mogłaby czasowo nie płacić składek, ale musiałaby potem oddać pieniądze z odsetkami. Według ekonomisty takie narzędzie rzeczywiście pomagałoby ratować przedsiębiorstwa z chwilowymi problemami.

– Pomoc płynnościowa, odpowiednio oprocentowana, byłaby lepszym rozwiązaniem dla przedsiębiorców mających przejściowe problemy niż dotacje finansowane z budżetu. Oczywiście, z takim zastrzeżeniem, że jeżeli pojawia się wyraźny szok gospodarczy, tak jak było w czasie COVID-19, albo trudna sytuacja dotknęłaby konkretną branżę, można rozważać dodatkowe wsparcie dla firm działających w tym sektorze – zastrzega.

Interia wskazuje, że za ograniczeniem ulgi przemawia trudna sytuacja budżetu i potrzeba szukania oszczędności także w mniejszych wydatkach. Wakacje składkowe działają też w przeciwnym kierunku niż reforma Państwowej Inspekcji Pracy, która ma m.in. zwalczać pozorne umowy B2B. Rząd na razie przywrócił jedynie dawny, niższy limit przychodów, który uprawnia do rozliczania się ryczałtem. Zmian w wakacjach składkowych nie zapowiedział.