"Oszczędzamy na rachunkach". Polska firma mówi o przejściu na OZE

Flagowy szczyt klimatyczny ONZ, czyli COP31, który trwa właśnie w tureckiej Antalyi, rozpoczął się od dyskusji wokół elektryfikacji i to ona będzie gorącym tematem. Gospodarz szczytu, Turcja, chce zgromadzić szeroką koalicję na rzecz zwiększenia udziału energii elektrycznej w końcowym zapotrzebowaniu na energię na świecie z ok. 20 proc. dziś do 35 proc. w 2035 r. (tzw. zobowiązanie "35x35"). Jak podaje nieoficjalnie Reuters, Turcja stara się włączyć cel elektryfikacji także do końcowego porozumienia COP31.

Agencja przypomina jednak, że zobowiązanie krytykują aktywiści klimatyczni, ponieważ ujawniona wcześniej treść nie zawiera odniesień do energii odnawialnej czy źródeł niskoemisyjnych. Zarówno Turcja, jak i współprowadząca z nią COP31 Australia bazują na paliwach kopalnych jako źródle energii elektrycznej. Cel "35x35" popiera Międzynarodowa Agencja Energetyczna, partner negocjacji. Jej dyrektor wykonawczy Fatih Birol argumentował na spotkaniu ministerialnym, że powszechne poparcie państw będzie silnym sygnałem inwestycyjnym dla sektora elektroenergetycznego.

Elektryfikacja polega na zastępowaniu technologii wykorzystujących paliwa kopalne rozwiązaniami opartymi na energii elektrycznej. Czyli w praktyce: zastępowanie pojazdów spalinowych elektrycznymi, wymiana pieców węglowych czy gazowych na pompy ciepła lub inne ogrzewanie elektryczne, a w przemyśle np. zastąpienie kotłów i urządzeń na paliwa kopalne piecami elektrycznymi. Cel to zwiększenie efektywności energetycznej, ale też ograniczenie zużycia paliw kopalnych i zmniejszenie emisji. O elektryfikacji coraz częściej mówi się także w kontekście bezpieczeństwa, konkurencyjności, kosztów prowadzenia biznesu oraz po prostu: życia.

Ostatnie wstrząsy geopolityczne pokazały, jak szybko uzależnienie od niestabilnych rynków paliw może podnieść koszty dla firm i gospodarstw domowych. Argumenty za bezpieczniejszym i bardziej zdywersyfikowanym systemem energetycznym nigdy nie były bardziej oczywiste – mówi agencji Reutera Sherry Madera, dyrektor generalna międzynarodowej organizacji non-profit CDP.

– Dzisiaj, w dobie kryzysu energetycznego wywołanego wojną w Zatoce Perskiej, elektryfikacja może być sposobem na obniżenie kosztów, zwłaszcza jeśli można ją połączyć z dostępem do własnych źródeł odnawialnych – ocenia Marcin Korolec, prezes Instytutu Zrównoważonej Gospodarki. – Przejście na energię elektryczną w transporcie, ogrzewaniu czy procesach przemysłowych wiąże się często z modernizacją, ale jest równocześnie drogą ku obniżeniu kosztów i odporności na wypadek kolejnych kryzysów na rynku paliw kopalnych – dodaje.

W lipcu 2026 r. Komisja Europejska przedstawiła plan działań na rzecz elektryfikacji (Electrification Action Plan). Dziś udział prądu w zużyciu energii w UE wynosi ok. 23 proc., zaś Plan przewiduje orientacyjny cel 46 proc. w 2040 r., a więc także wzrost, i to o ok. 50 proc. Jednocześnie założono, że do 2030 r. prąd może być maksymalnie 2,5 raza droższy od gazu dla gospodarstw domowych. Dla przemysłu ten stosunek ma wynieść maksymalnie 2.

Tymczasem Polska w scenariuszu ambitnym (WAM) Krajowego Planu w dziedzinie Energii i Klimatu (KPEiK) zakłada wzrost do ok. 26 proc. do 2040 r. (dziś wynosi ok. 17 proc.). Jak mówiła w rozmowie z Money.pl Katarzyna Harpak, analityczka think tanku Forum Energii, tempo elektryfikacji przewidziane w KPEiK jest znacznie niższe od poziomu, który pozwoliłby w pełni wykorzystać potencjał poprawy efektywności energetycznej naszego kraju.

Jak wskazuje Paweł Lachman z Polskiej Organizacji Rozwoju Technologii Pomp Ciepła w swoim wpisie na X, takie cele elektryfikacji w Polsce oznaczają zwiększenie luki między nami a średnią unijną z 6 do 20 pkt procentowych.

Według danych Forum Energii Polska jest czwartą najmniej zelektryfikowaną gospodarką w UE – niżej są tylko Litwa, Rumunia i Łotwa. Zwiększenie poziomu elektryfikacji do nieco ponad 40 proc. do 2040 r., jak zakłada unijny plan, mogłoby przynieść Polsce ok. 15 proc. oszczędności w końcowym zużyciu energii, a także zmniejszyć zależność od importu paliw – wylicza think tank.

Biznes chce przyspieszenia.

Raport "Powering Up: Business perspectives on electrification" przedstawia opinie 1994 przedstawicieli kadry zarządzającej przedsiębiorstw z 18 państw, w tym Polski, na temat elektryfikacji gospodarki. 77 proc. przepytanych w tym raporcie menedżerów uważa, że ich firmy powinny w ciągu 10 lat zastąpić urządzenia zasilane paliwami kopalnymi rozwiązaniami elektrycznymi, a 9 na 10 z nich spodziewa się znaczącej elektryfikacji działalności do 2035 r. Jednocześnie 68 proc. badanych oczekuje, że ich kraje do tego czasu w dużej mierze zelektryfikują gospodarkę.

Jeśli chodzi o polską reprezentację, to 92 proc. przedstawicieli rodzimych firm opowiada się we wspomnianym badaniu za odejściem kraju od paliw kopalnych. 84 proc. uważa, że elektryfikacja poprawi bezpieczeństwo energetyczne przedsiębiorstw. Jednocześnie 3/4 z nich uważa, że działania rządu na rzecz elektryfikacji przebiegają zbyt wolno, a ponad połowa zadeklarowała, że ich firma musiała opóźnić lub wstrzymać projekty elektryfikacyjne z powodu barier rynkowych.

Jeszcze przed szczytem COP31 Komitet ds. Zrównoważonego Biznesu Krajowej Izby Gospodarczej (KIG) przedstawił 10 postulatów dotyczących elektryfikacji polskiej gospodarki, apelując o przeprowadzenie transformacji w sposób racjonalny ekonomicznie, dostosowany do krajowych uwarunkowań i uwzględniający konkurencyjność przedsiębiorstw. KIG podkreśla, że zwiększanie udziału energii elektrycznej w przemyśle, transporcie i ciepłownictwie jest szansą na ograniczenie zależności od importu paliw kopalnych, stabilizację cen energii i wzmocnienie bezpieczeństwa energetycznego kraju. Warunkiem powodzenia tego procesu jest jednak równoległy rozwój odnawialnych źródeł energii, energetyki jądrowej i magazynów energii. "Elektryfikacja nie jest automatycznie tożsama z dekarbonizacją" – podkreśla KIG.

Wśród kluczowych rekomendacji Izby są: opracowanie krajowego planu elektryfikacji we współpracy z biznesem, rozbudowa i modernizacja sieci elektroenergetycznych, zapewnienie konkurencyjnych cen energii oraz wprowadzenie instrumentów finansowych i podatkowych wspierających inwestycje przedsiębiorstw.

KIG zwraca też uwagę na konieczność uproszczenia procedur administracyjnych, uwzględnienia specyfiki małych i średnich przedsiębiorstw, zachowania neutralności technologicznej i zapewnienia równych warunków konkurencji. Zdaniem Izby elektryfikacja powinna być przede wszystkim impulsem rozwojowym i narzędziem wzmacniania konkurencyjności, a nie dodatkowym obciążeniem dla przedsiębiorców. Jej tempo musi więc odpowiadać możliwościom infrastruktury, dostępności energii i realnym warunkom ekonomicznym.

Także z analiz Forum Energii wynika, że główną barierą elektryfikacji polskiej gospodarki nie jest brak technologii, lecz niekorzystne warunki ekonomiczne i infrastrukturalne. Analitycy wyliczyli, że technologie pozwalają obecnie w pełni zelektryfikować produkcję ciepła w 17 z 24 badanych przez nich branż przetwórstwa przemysłowego. A jednak nie elektryfikujemy się na taką skalę. Szczególnie ważnym spowalniaczem są wysokie ceny energii elektrycznej w stosunku do cen gazu ziemnego – wskazuje Forum Energii.

Powodzenie elektryfikacji zależy od jednoczesnego spełnienia kilku warunków: zapewnienia konkurencyjnych cen energii elektrycznej, przyspieszenia rozwoju OZE i energetyki jądrowej, modernizacji sieci i zwiększenia dostępności mocy przyłączeniowych, rozwoju magazynów energii i mechanizmów elastycznego zarządzania popytem, a także stworzenia systemu wsparcia inwestycji – wskazują analitycy think tanku w swoich raportach. Elektryfikacja powinna być traktowana nie tylko jako narzędzie redukcji emisji, lecz przede wszystkim jako strategiczny proces zwiększania efektywności energetycznej, bezpieczeństwa dostaw i odporności polskiej gospodarki na zewnętrzne szoki cenowe.

"Fabryka zasilana w pełni z własnych źródeł odnawialnych nie odczułaby rekordowych wzrostów cen gazu ziemnego czy energii elektrycznej nawet w najostrzejszej fazie kryzysu energetycznego, podczas gdy ostatni kryzys energetyczny wywołany wojną Rosji w Ukrainie zmusił część zakładów do wstrzymania produkcji" – czytamy w opublikowanym w lutym tego roku raporcie "Modernizacja albo marginalizacja".

Przedsiębiorcy nie zawsze czekają na kolejne ruchy państwa i sami się elektryfikują. Swoimi doświadczeniami z przestawianiem produkcji na prąd, w dodatku z odnawialnych źródeł, dzielą się też przedstawiciele polskich firm rodzinnych, które biorą udział w nowej kampanii "Prąd napędza biznes".

Oszczędzamy na rachunkach 35 proc. w skali roku. Przejście na prąd z OZE to było naprawdę dobra decyzja, dlatego w przyszłym roku planujemy inwestycje w magazyny energii – mówi Martyna Kanik, kierownik ds. administracji i finansów firmy Avionic z Górek Wielkich.

Avionic produkuje szybowce dla 30 rynków na całym świecie, a produkcję zasila w 25 proc. z fotowoltaiki, piece gazowe zaś zastąpiono tu pompami ciepła.

Polski Galmet, producent systemów grzewczych, od kilkunastu lat rozwija technologie oparte na odnawialnych źródłach energii, wykorzystując je również we własnym zakładzie. Inwestycje w fotowoltaikę i pompy ciepła uważa za kolejny krok w kierunku samowystarczalności energetycznej, większej kontroli kosztów i budowania swojego biznesu na przyszłość.

– Płacimy za energię elektryczną i gaz ok. 700 tys. zł miesięcznie; już dziś oszczędzamy ponad 200 tys. zł miesięcznie, produkując energię elektryczną z OZE. Celem Galmetu jest zapewnienie sobie samowystarczalności energetycznej w najbliższych latach – zapowiada Robert Galara, prezes firmy.

Producent opakowań i tektury falistej – firma Bart spod Świecia – dziennie produkuje ponad milion metrów kwadratowych tektury i zatrudnia 370 osób. W grudniu otworzy swoją pierwszą farmę fotowoltaiczną.

– OZE to dla nas większa odporność, a co za tym idzie, większa konkurencyjność na rynku. Policzyliśmy, że cały system zacznie się zwracać mniej więcej po pięciu latach – mówi Bartosz Mierzwiak, członek zarządu Bart. Przedsiębiorca wskazuje i nie ukrywa jednak, że brakuje ogólnokrajowej strategii. – Teraz państwo nie ma jasnego pomysłu, żeby uniezależnić polski przemysł od szoków energetycznych – ocenia.

– Aby elektryfikacja nabrała rozpędu, musimy dostrzec w niej szansę rozwoju gospodarczego dla Polski i strategicznie myśleć o jej przyspieszeniu – mówi Marcin Korolec. – Im niższa cena i mniejszy ślad węglowy naszego miksu energetycznego, tym łatwiej będzie naszym przedsiębiorcom konkurować na rynkach międzynarodowych, zwłaszcza na rynku europejskim, który jest naszym głównym rynkiem zbytu. Mamy dobrą sytuację startową, mamy bardzo dobrze rozwiniętą bazę przemysłową i rosnący udział w tworzeniu polskiego PKB przemysłów czystych technologii. Mamy też mocną pozycję w wydobyciu niezbędnej do elektryfikacji miedzi, krajowe firmy produkują kable, transformatory i mogą wyspecjalizować się w kolejnych elementach łańcucha wartości. Wiemy, że Europa i świat będą się elektryfikować, więc czas zająć dobre miejsce na tym rynku i na elektryfikacji budować nasz dobrobyt na kolejne dekady – podsumowuje ekspert.

Dla tych, którzy szukają inspiracji, Instytut Reform uruchomił Industry Electrification Hub, gdzie można znaleźć case studies z różnych części świata: – Firmy, które rozważają elektryfikację, stawiają sobie wiele pytań: czy ich proces się nadaje, czy efekty będą zadowalające i czy inne firmy zastosowały już podobne rozwiązania. Choć odpowiedzi i dane są dostępne, to są rozproszone po raportach, materiałach dostawców i publikacjach w różnych językach. Hub zbiera te informacje w jednym miejscu i ujednoliconym formacie, przez co stanowi praktyczne wsparcie dla przedsiębiorstw poszukujących dla siebie nowych, efektywnych ścieżek – mówi Maria Niewitała-Rej, analityczka ds. polityki klimatyczno-energetycznej Instytutu.

Na razie nie wiemy, czy cel "35x35" trafi do końcowych ustaleń szczytu w Antalyi (szczyt potrwa do 20 listopada). Wiemy jednak, że w negocjacjach ściera się wiele sprzecznych interesów. Wspólne stanowisko próbują wypracować czerpiące zyski z paliw kopalnych petropaństwa i rosnące w siłę elektropaństwa, budujące przewagę na taniej energii z OZE i technologiach niskoemisyjnych.

Do opracowania przejrzystego planu odejścia od paliw kopalnych nawołują szczególnie zagrożone zmianą klimatu wyspiarskie państwa południowego Pacyfiku.

– Popieramy ten cel, ale tylko pod warunkiem, że elektryfikacja będzie pochodzić ze źródeł odnawialnych. Nie popieramy elektryfikacji opartej na paliwach kopalnych – mówił minister klimatu Vanuatu Ralph Regenvanu, cytowany przez "Politico". Mniej stanowczo, ale jednak, za elektryfikacją idącą w parze z niskoemisyjną energią opowiedziała się Katie White, brytyjska ministra ds. transformacji klimatycznej.

Jeszcze inaczej do celu elektryfikacji podchodzą państwa rozwijające się. Adão Soares Barbosa, wysłannik ds. klimatu Timoru Wschodniego i przewodniczący grupy krajów najmniej rozwiniętych (LDC), tak mówił we wtorek: – Kraje słabo rozwinięte są postrzegane jako te, które mają ograniczone możliwości ekonomiczne, aby zająć się problemem elektryfikacji, celem "35x35". Dlatego apelujemy do wszystkich stron o zapewnienie wsparcia finansowego, abyśmy mogli działać razem.

Arabia Saudyjska, Chiny i Indie na razie milczą. Publiczne poparcie dla celu wyraziły Brazylia, Niemcy, Norwegia, a także Etiopia, która będzie gospodarzem przyszłorocznego szczytu COP32. Jeśli chodzi o Unię Europejską, "Politico" twierdzi, powołując się na źródła w dyplomacji, że wspólnota podpisze zobowiązanie do zwiększenia globalnego tempa elektryfikacji i że ma konsensus 27 państw.