Czyste Powietrze 2.0. – nowa szansa dla domów i klimatu?

Program "Czyste Powietrze" przeszedł istotne zmiany, które mają na celu nie tylko poprawę jakości powietrza, ale także znaczne ulepszenie efektywności energetycznej budynków w Polsce. Nowa edycja, która weszła w życie 31 marca 2025 roku, wprowadza wyższe progi dochodowe oraz uproszczoną procedurę aplikacyjną, a także nowe zasady przyznawania środków – w zależności od dochodów i standardu energetycznego obiektu. Dzięki temu więcej Polaków ma szansę skorzystać z dotacji – również ci, którzy wcześniej nie spełniali kryteriów.

Gminy oraz Wojewódzkie Fundusze Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej pełnią obecnie rolę operatorów programu, zapewniając bezpłatne wsparcie na każdym etapie – od aplikacji po realizację inwestycji. Zmiany obejmują także obowiązkowe przeprowadzenie audytu energetycznego budynku przed rozpoczęciem prac oraz uzyskanie świadectwa charakterystyki energetycznej po zakończeniu inwestycji. Koszty tych procedur (do 1600 zł) są refundowane w ramach programu, co umożliwia beneficjentom skorzystanie ze wsparcia nie tylko na same prace termomodernizacyjne, ale również na niezbędne działania przygotowawcze.

Jednym z filarów programu jest wspieranie działań ograniczających straty energii w domach jednorodzinnych. Termomodernizacja obejmuje m.in. izolację budynku, wymianę okien, modernizację instalacji grzewczych oraz zastosowanie odnawialnych źródeł energii. Program promuje wykorzystanie nowoczesnych materiałów budowlanych i technologii wspierających zrównoważony rozwój. Takie podejście przekłada się nie tylko na oszczędności w domowych budżetach, lecz także na ograniczenie emisji zanieczyszczeń i bardziej świadome korzystanie z energii.

Henryk Kwapisz, dyrektor ds. relacji instytucjonalnych Saint-Gobain w Polsce:

Program "Czyste Powietrze" jest jednym z narzędzi służących poprawie jakości powietrza w Polsce. Po wznowieniu jego cele pozostają – w mojej ocenie – wciąż nie do końca precyzyjnie zdefiniowane. "Czyste Powietrze 2.0." zakłada m.in. modernizację 2,5 miliona budynków do 2030 roku, redukcję emisji oraz obniżenie zapotrzebowania na energię elektryczną. Są to ambitne założenia, jednak ich praktyczna realizacja jest utrudniona z powodu braku jasnych wskaźników i przejrzystych kryteriów oceny postępów. W dokumentach programowych cele te sformułowano w sposób ogólnikowy, co przekłada się na niespójność ich wdrażania. Przykładowo – szybka redukcja emisji mogłaby zostać osiągnięta poprzez masową wymianę tzw. kopciuchów na nowoczesne źródła, takie jak pompy ciepła czy kotły na pellet. Jednak bez konsekwentnego podejścia i mierzalnych celów trudno o efektywną realizację.

Kolejnym wyzwaniem pozostaje ograniczona dostępność wsparcia. Program skierowany jest głównie do osób o niskich dochodach – mimo że jest to zrozumiałe społecznie, zdecydowanie ogranicza jego zasięg. W efekcie wielu właścicieli domów, którzy byliby gotowi zainwestować w modernizację, nie kwalifikuje się do uzyskania wsparcia. W przeciwieństwie do programu "Mój Prąd", który zyskał dużą popularność dzięki prostym zasadom i dostępności dla wszystkich, "Czyste Powietrze" stawia pewne bariery. Dodatkowym problemem są techniczne kryteria – jak na przykład wykluczenie z dofinansowania budynków o zapotrzebowaniu na energię poniżej 80 kWh/m² rocznie.

Istotnym ograniczeniem jest również tempo realizacji programu oraz dostępność środków finansowych. Zakładany budżet wynosi 103 miliardy złotych, z czego dotychczas przeznaczono około 15 miliardów. Moja analiza wskazuje, że przy średniej wartości dotacji na poziomie 35 tysięcy złotych na budynek, całkowita możliwa kwota wsparcia do 2030 roku wyniosłaby ok. 89 miliardów – znacząco poniżej planowanego pułapu. Zawodzi też mechanizm kredytowy – jego niska skuteczność i ograniczone zainteresowanie pokazują, że prostsze formy wsparcia, takie jak bezpośrednie dotacje, mogą być znacznie bardziej efektywne.

Ważnym aspektem, który warto podkreślić, jest kwestia komercjalizacji programu – to przecież ona doprowadziła do jego zawieszenia na jakiś czas. W przypadku "Mój Prąd" udział sektora prywatnego umożliwił szerokie wdrożenie rozwiązań fotowoltaicznych, choć niestety również doprowadził do problemów z przewymiarowaniem instalacji i nadprodukcją energii. To doświadczenie pokazuje, że komercjalizacja musi iść w parze z odpowiednim nadzorem – ale mimo wszystko jest potrzebna. W przypadku "Czystego Powietrza" podobne ryzyko może się oczywiście pojawić, dlatego niezbędne jest wprowadzenie systemu doradców technicznych, którzy będą wspierać beneficjentów w racjonalnym planowaniu inwestycji.

Na koniec nie sposób pominąć wpływu programu na gospodarkę. Modernizacja 2,5 miliona budynków to ogromne wyzwanie logistyczne i infrastrukturalne, które będzie miało istotne skutki m.in. dla sektora energetycznego. Jeśli jednym z celów ma być popularyzacja energetyki prosumenckiej, to należy również zadbać o odpowiednie przygotowanie krajowej sieci energetycznej. Przykład dynamicznego rozwoju elektromobilności pokazuje, że wdrażanie nowych technologii musi iść w parze z analizą ich wpływu systemowego.

"Czyste Powietrze" ma potencjał, by stać się filarem polskiej polityki klimatycznej i energetycznej oraz realnym impulsem rozwojowym dla sektora budowlanego, energetycznego i samorządów. Aby jednak zrealizować ten potencjał, konieczne są: doprecyzowanie celów, uproszczenie zasad dostępu do wsparcia, optymalizacja mechanizmów finansowych oraz uwzględnienie szerszego kontekstu gospodarczego. Tylko wtedy możliwe będzie skuteczne wdrożenie programu bez generowania nowych problemów w innych obszarach.

Właściwa i opłacalna termomodernizacja to nie tylko poprawa efektywności energetycznej, ale także inwestycja w komfort życia i oszczędności na przyszłość. W tym procesie pomocne może być "Termokompendium" – darmowy przewodnik online stworzony przez ekspertów Saint-Gobain w Polsce, który krok po kroku wyjaśnia, jak przeprowadzić termomodernizację, wybierając zrównoważone rozwiązania i uwzględniając dostępne formy wsparcia. Dzięki niemu właściciele domów mogą zyskać nie tylko wiedzę, ale także pewność, że ich inwestycja w poprawę efektywności energetycznej przyniesie wymierne korzyści. Zachęcamy do zapoznania się z zaktualizowaną na 2025 rok wersją publikacji.