Europa zamyka drzwi Rosji. Putin szuka pieniędzy w Azji

Przemysław Ciszak
SHENZHEN, CHINA - NOVEMBER 19: (----EDITORIAL USE ONLY - MANDATORY CREDIT - ' KREMLIN PRESS SERVICE / HANDOUT' - NO MARKETING NO ADVERTISING CAMPAIGNS - DISTRIBUTED AS A SERVICE TO CLIENTS----) Russian President Vladimir Putin meets with Chinese President Xi Jinping following the trilateral meeting during the Asia-Pacific Economic Cooperation (APEC) Economic Leaders in Shenzhen, China, on November 19, 2026. (Photo by Kremlin Press Service/Anadolu via Getty Images)Władimir Putin i Xi Jinping w Shenzen
Źródło zdjęć: © GETTY | Anadolu

Władimir Putin w Chinach zachwala nowe rosyjskie szlaki skierowane na Azję. Szuka sposobu, aby zastąpić utraconą Europę, która przez dekady była jednym z jej najbardziej dochodowych rynków dla gazu i ropy. UE rozwija jednak alternatywne korytarze i zamyka kolejne drzwi dla rosyjskich surowców.

Władimir Putin podczas szczytu APEC w chińskim Shenzhen zwrócił się do państw Azji i Pacyfiku, by aktywniej korzystały z rosyjskich szlaków transportowych i dostarczanych przez nią surowców. Forsował trzy strategiczne kierunki: wschodnią sieć kolejową, korytarz Północ-Południe oraz Północną Drogę Morską.

Nie bez powodu. Znaczenie tych kierunków wzrosło po rosyjskiej inwazji na Ukrainę i wprowadzeniu zachodnich sankcji.

To kluczowe dla Rosji szlaki. Pierwszy prowadzi w kierunku Chin i portów nad Pacyfikiem, drugi przez porty Iranu na Ocean Indyjski, a trzeci przez Arktykę wzdłuż wybrzeży Rosji. Wszystkie mają ułatwiać Moskwie zbliżenie z państwami azjatyckimi.


DLA CIEBIE
Nie płać więcej niż musisz. Te ulgi podatkowe warto znać


Jak stwierdził szef polskiej dyplomacji Radosław Sikorski przed poniedziałkowym spotkaniem unijnych ministrów spraw zagranicznych w Brukseli, jedną z najdotkliwszych dla Rosji konsekwencji sankcji jest utrata europejskiego rynku surowców energetycznych. Był on dla Moskwy jednym z najbardziej dochodowych rynków zbytu – podkreślił polski minister.

Dziś Rosja musi szukać nowych rynków, a jej oczy zwracają się ku Wschodowi.

Rosja nie ma wyjścia. Rynek europejski był dla niej najważniejszy, szczególnie w przypadku Gazpromu i eksportu gazu ziemnego. To właśnie na dostawach do Europy Rosjanie zarabiali najwięcej – mówi money.pl dr Szymon Kardaś z Europejskiej Rady Spraw Zagranicznych.

Europa była żyłą złota. Teraz Chiny dyktują warunki

Jak dużą stratą było odejście UE od rosyjskiego gazu? Pokazują to choćby dane Komisji Europejskiej. Jeszcze w 2021 r. UE sprowadzała z Rosji 152 mld m sześc. gazu rocznie, ale już w całym 2025 r. import spadł do 36 mld m sześc. Tym samym udział Rosji w unijnym imporcie zmniejszył się z 45 proc. do zaledwie 12 proc.

Moskwa próbuje więc rekompensować straty sprzedażą surowców do Azji. W przypadku gazu najważniejszym odbiorcą są Chiny, do których surowiec płynie gazociągiem Siła Syberii.

Problem w tym, że warunki, na jakich Putin sprzedaje gaz Xi Jinpingowi, są znacznie mniej korzystne niż te, które Gazprom przez lata uzyskiwał w Europie.

Jak wynika z analizy Sergeya Vakulenki z Carnegie Russia Eurasia Center, Gazprom sprzedaje Chinom gaz nawet o 30 proc. taniej niż przed wojną odbiorcom z Europy Zachodniej.

– Dostawy do Chin przez Siłę Syberii nie są dla Gazpromu lukratywne. Dopiero niedawno osiągnęły poziom 38 mld m sześc. rocznie, ale to nieporównywalnie mniej niż wolumeny, które przed wojną trafiały do Europy. Wiadomo również, że ceny nie są tak korzystne. Chiny okazały się znakomitymi negocjatorami i wykorzystały trudną sytuację Rosji, aby podyktować Gazpromowi warunki, które trudno uznać za szczególnie rentowne – wskazuje dr Kardaś.

Dostawy gazu rurociągowego do Chin nie są więc gospodarczym sukcesem Moskwy. Problem stanowi również infrastruktura. Siła Syberii transportuje gaz ze złóż na wschodzie Rosji, podczas gdy dawny eksport do Europy opierał się przede wszystkim na złożach zachodniosyberyjskich.

Bez nowych gazociągów Rosjanie nie mogą po prostu skierować tych samych ilości surowca do Chin, a budowa nowych oznacza poważne koszty.

Rosyjska ropa trafia do Azji. Ale po sporych przecenach

Jak zauważa dr Kardaś, łatwiejsze okazało się przekierowanie eksportu ropy naftowej na wschodnie rynki. Po ograniczeniu zakupów przez Zachód znaczna większość rosyjskiego eksportu tego surowca zaczęła trafiać do Chin i Indii. Moskwa i tu musiała jednak zaakceptować mniej korzystne warunki.

– Dostawy na te rynki odbywają się z dużymi rabatami. Do tego dochodzą koszty związane z presją sankcyjną, mechanizmem limitu cenowego oraz koniecznymi inwestycjami we flotę cieni. Rosjanie zarabiają na tych dostawach mniej niż wcześniej na eksporcie do Europy – tłumaczy analityk.

Nie oznacza to jednak, że azjatyccy odbiorcy przestali być dla Moskwy ważni. Nadal zapewniają jej znaczące przychody, zwłaszcza w okresach wzrostu światowych cen ropy.

LNG można przewozić statkami i kierować do różnych odbiorców. Kardaś wskazuje, że taki model daje większe możliwości rosyjskim producentom, w tym Novatekowi i projektowi Sachalin-2 z udziałem Gazpromu.

Rosyjskie firmy próbują więc rozwijać sprzedaż na kolejnych rynkach azjatyckich i wciąż pozostają istotnymi dostawcami do Europy.

Od stycznia do października 2026 r. Rosja dostarczyła do Europy łącznie 32,4 mld m sześc. gazu, uwzględniając zarówno gaz rurociągowy, jak i LNG. Dane oparte na przepływach ENTSOG i analizach Kplera wskazują, że rosyjski LNG sprowadzony do UE stanowił z tego 17,8 mld m sześc.

Jednak od stycznia 2027 r. również import w ramach istniejących długoterminowych kontraktów ma się zakończyć.

Putin mówi do Azji, ale chce, żeby usłyszała go Europa

Zdaniem Kardasia rosyjski zwrot na Wschód ma drugie, polityczne znaczenie. Kreml pokazuje nowe możliwości handlowe, ale jednocześnie próbuje przekonać Europejczyków, że rezygnacja z rosyjskich surowców jest dla nich skrajnie niekorzystna.

– Kiedy Putin mówi o zwrocie na Wschód, jednocześnie kieruje przekaz do Europejczyków: "Europa sama sobie szkodzi". To element dwoistej polityki. Kiedy byliśmy bardzo zależni od rosyjskich surowców, Moskwa nam groziła. Dziś, gdy ta zależność znacząco się zmniejszyła, próbuje nas kusić – wyjaśnia nasz rozmówca.

W ocenie eksperta Rosjanie liczą, że kosztowna zima i ewentualny wzrost cen energii zwiększą presję na europejskie rządy. Moskwa ma nadzieję, że część państw ponownie zacznie rozważać współpracę energetyczną z Rosją.

Opowieść o świetlanej przyszłości współpracy z Azją to z jednej strony próba dostosowania się do nowej rzeczywistości, a z drugiej element przekazu skierowanego do Europy. Rosja chce pokazać, że ma alternatywne rynki zbytu, a jednocześnie przekonać Europejczyków do powrotu – podkreśla dr Kardaś.

Europa buduje konkurencję dla rosyjskiego gazu

Tymczasem UE wprowadza kolejne regulacje odcinające Europę od rosyjskich surowców. Rozwija też infrastrukturę, która ma jeszcze bardziej ograniczyć ich znaczenie również na tych kierunkach, które do dziś stanowią dla Rosji "gazową bramę" do Europy.

Jednym z takich przedsięwzięć jest tzw. Korytarz Pionowy. To system połączeń umożliwiających transport gazu LNG z Grecji przez Bułgarię i Rumunię w kierunku Ukrainy oraz Mołdawii.

Korytarz Pionowy i Pierścień Solidarności
© money.pl | Za Transgaz – prezentacja korporacyjna 2026 • Zdjęcie wygenerowane przy pomocy AI

Alternatywą dla rosyjskiego gazu mają być również dostawy z Azerbejdżanu. W tym celu Bułgaria, Rumunia, Węgry i Słowacja rozwijają Pierścień Solidarności (Solidarity Ring). Projekt zakłada transport dodatkowych ilości azerskiego gazu przez Turcję do Europy Środkowej. Docelowo trasa ma pozwolić na przesył 5-9,5 mld m sześc. surowca rocznie – wynika z analizy Ośrodka Studiów Wschodnich.

Dzięki tej trasie do Europy Południowo-Wschodniej może docierać więcej gazu LNG, między innymi ze Stanów Zjednoczonych. Korytarz ma tym samym tworzyć konkurencję dla rosyjskiego surowca transportowanego przez TurkStream.

To istotne, ponieważ po zakończeniu tranzytu przez Ukrainę z początkiem 2025 r. TurkStream pozostał najważniejszą trasą rosyjskiego gazu rurociągowego do Europy.

Według listopadowego raportu Atlantic Council w pierwszych dziewięciu miesiącach 2026 r. przez połączenie TurkStream na granicy Turcji i Bułgarii przepłynęło 13,2 mld m sześc. rosyjskiego gazu.

Korytarz Pionowy nie jest jednak jednym nowym gazociągiem, lecz systemem istniejących i modernizowanych połączeń budujących nowy korytarz gazowy do Europy. Umożliwić ma eksportowanie do nawet 10 mld m sześc. gazu rocznie.

TurkStream
© money.pl | Money.pl

Rosja traci rynek, na który chciałaby wrócić

Unia Europejska przyjęła już harmonogram odchodzenia od rosyjskiego gazu. Zakaz importu LNG w ramach dotychczasowych długoterminowych kontraktów ma obowiązywać od 1 stycznia 2027 r., a pozostałego gazu rurociągowego od 30 września 2027 r., z możliwością przesunięcia terminu do 1 listopada.

Dla Gazpromu oznacza to dalsze ograniczanie dostępu do rynku, który przez dekady przynosił mu ogromne przychody.

Właśnie dlatego Rosja pilnie szuka nowych odbiorców.

Wybrane dla Ciebie