Przedawnienie podatków. Rząd szykuje ważne zmiany. Oto szczegóły

Przygotowany w przez resort finansów projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej oraz Kodeksu karnego skarbowego przewiduje zmianę sposobu liczenia terminu przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe z tytułu opodatkowania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych.

Zgodnie z zaproponowanym rozwiązaniem, 5-letni termin przedawnienia prawa do wydania decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe z tytułu opodatkowania takich przychodów byłby liczony od końca roku kalendarzowego następującego po roku kalendarzowym, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Wydłużenie o rok okresu, w którym możliwe jest doręczenie decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe z tytułu opodatkowania przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych, zwiększy szanse na ustalenie tego zobowiązania, gdy mienie zostało zgromadzone kilka lat wcześniej niż wydatkowane. Proponowana zmiana ułatwi zwalczanie zjawiska ukrywania dochodów - wskazało MF w ocenie skutków regulacji (OSR).

Jednocześnie autorzy projektu zaproponowali likwidację przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku z wszczęciem postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe.

Resort finansów zwrócił uwagę, że przed Trybunałem Konstytucyjnym na rozpoznanie od 10 lat czeka wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, w którym kwestionowana jest konstytucyjność tego przepisu.

"Jednocześnie w przestrzeni publicznej od wielu lat pojawiają się zarzuty o nadużywanie przez organy podatkowe instytucji wszczęcia postępowania karnego skarbowego w sprawach o wykroczenia i przestępstwa skarbowe jedynie w celu wstrzymania biegu terminu przedawnienia podatku. Problem ten stał się na tyle istotny, że Naczelny Sądu Administracyjny uznał za zasadne badanie w ramach kontroli sądowej decyzji podatkowej, czy wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie zostało przez organ wykorzystane instrumentalnie" - wskazano w OSR.

W ocenie MF rezygnacja z tej przesłanki rozwiąże problem zgłoszony w postanowieniu sygnalizacyjnym NSA.

Jednocześnie projekt noweli przewiduje wprowadzenie nowej przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego związanej z postępowaniem podatkowym w przypadku unikania opodatkowania. Jak wskazano w OSR, bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpocznie się, a rozpoczęty ulegnie zawieszeniu, z dniem wszczęcia postępowania podatkowego dotyczącego unikania opodatkowania, albo przejęcia takiego postępowania przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej.

Bieg terminu przedawnienia ma się rozpoczynać, a po zawieszeniu biec dalej, od dnia następującego po dniu doręczenia decyzji ostatecznej wydanej z zastosowaniem przepisów zawartych w klauzuli przeciwdziałania unikaniu opodatkowania w Ordynacji podatkowej lub tzw. środków ograniczających umowne korzyści. Bieg terminu przedawnienia ma się również rozpoczynać w dniu doręczenia decyzji ostatecznej albo postanowienia wydanego na podstawie przepisów Ordynacji dotyczących sytuacji, w której Szef Krajowej Administracji Skarbowej umarza postępowanie lub przekazuje sprawę właściwemu organowi podatkowemu.

"Takie zawieszenie nie będzie mogło trwać dłużej niż 2 lata. Wprowadzenie nowej przesłanki zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego zapobiegnie jego przedawnieniu w przypadku wszczęcia skomplikowanego i czasochłonnego postępowania określonego w rozdziale 2 działu IIIA Ordynacji podatkowej (»Postępowanie podatkowe w przypadku unikania opodatkowania«) albo przejęcia postępowania podatkowego na podstawie tych przepisów" - wskazano w OSR.

W projekcie przewidziano także zastąpienie instytucji nieprzedawniania się zobowiązań podatkowych zabezpieczonych hipoteką lub zastawem skarbowym instytucją zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego wskutek ustanowienia hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, o którym podatnik został zawiadomiony.

"Rozwiąże to problem negowania przez sądy administracyjne konstytucyjności art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej (przewiduje on, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym nie ulegają przedawnieniu, jednakże po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu). Proponuje się, aby z dniem dokonania wpisu hipoteki przymusowej lub zastawu skarbowego, o którym podatnik został zawiadomiony, bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczynał się, a rozpoczęty ulegał zawieszeniu" - wskazano w OSR.

Ponadto, w związku z przewidzianym w projekcie uchyleniem art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej (określa on, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu, z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe) autorzy zaproponowali uchylenie przepisu Kodeksu karnego skarbowego, zawierającego przesłankę przedawnienia karalności czynu także w przypadku przedawnienia należności publicznoprawnej.

"Pozostawienie przesłanki przedawniania karalności czynu określonej w art. 44 § 2 skutkowałoby brakiem możliwości skazania sprawców poważnych przestępstw skarbowych, w sprawach których w postępowaniach karnych skarbowych zgromadzono obszerny materiał dowodowych będący następstwem wielowątkowych kontroli celno-skarbowych, kontroli podatkowych lub postępowań podatkowych. Karalność ta musi być także zapewniona w przypadku postępowań prowadzonych przez Prokuraturę Europejską (EPPO), do której Polska przystąpiła od marca 2024 r." - wskazano w OSR.