Gigant z USA miał dyktować warunki. Jest ruch polskiego urzędu

Postępowanie dotyczy naruszenia art. 9 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz art. 102 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej – obu przepisów, które zakazują nadużywania pozycji dominującej.

UOKiK wskazał dwa konkretne zarzuty:

• po pierwsze, narzucanie wydawcom publikacji prasowych nieuczciwych warunków udzielania prawa do korzystania z ich publikacji,
• po drugie – utrudnianie im prowadzenia negocjacji dotyczących wynagrodzenia za korzystanie z tych publikacji.

Działania wszczęto przeciwko czterem podmiotom: Alphabet Inc. z siedzibą w Wilmington (Stany Zjednoczone), Google LLC – również z siedzibą w Wilmington, Google Ireland Limited z siedzibą w Dublinie oraz Google Poland sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie.

Zdaniem urzędu Google – przed skierowaniem sprawy do mediacji UKE – prowadził z wydawcami negocjacje w sposób nieuczciwy, bo nie przekazywał im informacji oraz dokumentacji, które miały istotne znaczenie dla określenia wysokości wynagrodzenia, pomimo ciążącego na nim obowiązku wynikającego z prawa autorskiego.

Wydawcy prasy podczas tych negocjacji działali w stanie asymetrii informacji wobec Google, który jako jedyny dysponował pełnymi danymi mającymi istotne znaczenie dla określenia wynagrodzenia – tj. informacjami, w jaki sposób oraz w jakich usługach Google korzysta z publikacji prasowych wydawców, a także z jakich źródeł i w jakiej wysokości czerpie przychody z tytułu korzystania z tych publikacji prasowych – ocenia UOKiK w komunikacie.

Jak dodaje urząd, Google "przekazywał wydawcom informacje w sposób wybiórczy, a zaproponowane przez Google wynagrodzenie było nieweryfikowalne dla wydawców". W efekcie – jak wskazuje UOKiK – koncern pozbawił wydawców możliwości zweryfikowania składanych przez siebie propozycji wynagrodzenia, a także sformułowania przez wydawców prasy własnej, opartej na tych danych propozycji.

Takie prowadzenie negocjacji przez dominanta może być nieuczciwe i stanowić nadużywanie pozycji dominującej – podkreśla UOKiK.

Zastrzega wyraźnie, że ocenia zachowanie Google wyłącznie w toku negocjacji z wydawcami – czyli przed skierowaniem sprawy na drogę mediacji w UKE. Urząd nie ocenia również wysokości wynagrodzenia zaproponowanego przez Google.

Postępowanie jest dopiero wszczęte, a opisane zarzuty mają charakter podejrzeń – nie przesądzają jeszcze o winie koncernu.

Przypomnijmy, że według wyliczeń firmy doradczej Fehr Advice & Partners, wykonanych na zlecenie Związku Pracodawców Wydawców Cyfrowych, wartość przychodów z wyszukiwarki Google, które powstają z udziałem treści dziennikarskich z Polski, to ok. 862 mln zł. 577 mln euro (2,4 mld zł) – tyle wynoszą przychody z rynku wyszukiwarek w Polsce.

Jak podkreślono w specjalnym raporcie, nie cała ta kwota wędruje do Google, ale jej znacząco większa część – tak. Gigant bowiem, według firmy doradczej Fehr Advice & Partners, zgarnia 91,14 proc. tych przychodów, czyli 525 mln euro (2,2 mld zł).

Jak podkreślali autorzy raportu w trakcie konferencji, Google nie dzieli się tymi pieniędzmi z nikim na polskim rynku.

Przypomnijmy, że w 2024 r. polskie media walczyły z amerykańskim gigantem o ustawę o prawie autorskim. Wydawcy apelowali, by uwzględniono w niej ich postulaty dotyczące wprowadzenia mechanizmów pozwalających na uzyskanie wynagrodzenia od Google za korzystanie z treści rodzimych mediów. Z początku rządzący ignorowali ten problem.

Chodziło o to, by media miały możliwość ubiegania się o wynagrodzenia za korzystanie z ich treści, a proces był jasno określony w prawie. Jak przekonywał wtedy Związek Pracodawców Wydawców Cyfrowych, chodziło nawet o kilkaset milionów złotych rocznie.

Nowelizację ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych wraz z poprawkami Sejm uchwalił pod koniec czerwca. Zgodnie z nią dziennikarze i wydawcy mają prawo ubiegać się o wynagrodzenie za treści wykorzystane przez big techy. W ocenie środowiska była to jednak zmiana tylko teoretyczna, bo ustawa nie wprowadzała mechanizmów, z których wydawcy mogliby skorzystać w staraniach o rekompensaty z tego tytułu.

W reakcji na odrzucenie postulatów zgłaszanych w trakcie prac nad nowelizacją w Sejmie media przeprowadziły 4 lipca akcję protestacyjną pod hasłem "Politycy! Nie zabijajcie polskich mediów", która miała zwrócić uwagę rządzących na niekorzystną dla wydawców tytułów internetowych i drukowanych nowelizację ustawy o prawie autorskim.

Senat i Sejm ostatecznie przyjęły poprawki wprowadzające mechanizmy, o które apelowały polskie media. Najważniejsza z nich zakłada, że mediatorem w ewentualnych sporach między wydawcami a platformami internetowymi ma być Urząd Komunikacji Elektronicznej.

W pierwszej kolejności zakłada się jednak polubowne ustalenie wynagrodzenia w drodze negocjacji, a następnie dopiero mediację przeprowadzoną przez prezesa UKE. Ten ma ingerować dopiero, gdy nastąpi "bezskuteczne" przeprowadzenie mediacji przez obie strony. Wydawcy będą mogli uczestniczyć w postępowaniu samodzielnie lub w grupie kilku wydawców w ramach jednego postępowania. Dodatkowo zostały wyznaczone terminy dla każdej czynności prowadzonej przez strony, jak i przez UKE.

Wydawcom i usługodawcom zapewniono też prawo do wniesienia sprzeciwu do sądu powszechnego specjalizującego się w sprawach własności intelektualnej. Sądy mają orzekać w skróconych terminach – 18 miesięcy w przypadku pierwszej instancji i 12 miesięcy w przypadku drugiej instancji.

Nowelizacja była wynikiem konieczności dostosowania polskiego prawa do unijnej dyrektywy DSM. Polska była wówczas ostatnim krajem Unii Europejskiej, który nie wprowadził dwóch unijnych dyrektyw dotyczących prawa autorskiego i praw pokrewnych na jednolitym rynku cyfrowym. Przepisy były przestarzałe i nie obejmowały np. regulacji dotyczących platform streamingowych.

Dwie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady UE, które mają zostać wdrożone do prawa krajowego, zostały przyjęte 17 kwietnia 2019 r. Pierwsza, zwana dyrektywą SATCAB II, ma stworzyć warunki umożliwiające szersze rozpowszechnianie w państwach członkowskich programów telewizyjnych i radiowych pochodzących z innych państw członkowskich.

Druga zaś, zwana dyrektywą DSM, była unijną odpowiedzią na wyzwania związane z rozwojem technologii cyfrowych w obszarze prawa autorskiego. Przepisy wprowadzają m.in. nowe formy dozwolonego użytku utworów, przedmiotów praw pokrewnych i baz danych (eksploracja tekstów i danych, zwielokrotnianie dla zachowania zbiorów dziedzictwa kulturowego) oraz znacznie modyfikują formy już istniejące w unijnym prawie (korzystanie z utworów na potrzeby edukacji zdalnej). "Dyrektywa ta wprowadza także nowe zasady dotyczące wynagradzania twórców i wykonawców, mające zapewnić, aby należne im wynagrodzenie było godziwe" – zapisano w projekcie.