Ustawa o KRS. O co chodzi w sporze o konstytucyjność rady?

Krajowa Rada Sądownictwa to organ konstytucyjny, którego głównym zadaniem jest stanie na straży niezależności i niezawisłości sądownictwa w Polsce. Ma ona również być swoistym pośrednikiem między władzą sądowniczą a ustawodawczą i wykonawczą.

KRS liczy 25 osób. Mówi o tym art. 187 Konstytucji. Zalicza się do niego:

• pierwszego prezesa Sądu Najwyższego, ministra sprawiedliwości, prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego i osoby powołanej przez prezydenta RP,
• piętnastu członków wybranych spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych,
• czterech członków wybranych przez Sejm spośród posłów oraz dwóch członków wybranych przez Senat spośród senatorów.

Konstytucja mówi również o tym, że kadencja członków KRS trwa 4 lata oraz że szczegółowe zasady działalności rady (ustrój, tryb pracy i zakres działania) określa ustawa.

Ustawa o KRS, którą kilkukrotnie próbował przeforsować obóz rządzący Zjednoczonej Prawicy, nieco zmieniła podejście do sprawy. W 2018 roku na mocy ustawy skrócona została kadencja części członków KRS, a Sejm zamiast 4 osób wybrał do Krajowej Rady Sądownictwa aż 15 członków.

Od tego czasu kompetencje tzw. "nowej KRS" są kwestionowane przez wielu prawników. Sprawę bada również Trybunał Sprawiedliwości UE.

W 2019 roku jednak Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepisy ustawy o KRS są zgodne z Konstytucją i de facto zalegalizował nową radę.

To jednak nie przekonało chociażby Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa, która jeszcze w 2018 roku zawiesiła w prawach członka polską KRS. Za taką decyzją było 100 głosujących, a zaledwie 6 było przeciwnych. Do tego zanotowano 9 głosów wstrzymujących się.

W skrócie: Europejska Sieć Rad Sądownictwa uznała, że nowa KRS jest zbyt zależna od polityków, bo aż 15 z 25 członków zostało wybranych przez Sejm. A to wyklucza pełną niezależność i niezawisłość.