"Wstrząsy wtórne" po aferze KPO. Czego obawiają się w rządzie?

Mija tydzień od wybuchu afery KPO. Głośno zrobiło się o hojnych dotacjach na dywersyfikację działalności branży hotelarskiej i restauracyjnej. W tym czasie Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej zdążyło m.in. wstrzymać wypłaty pieniędzy, wszcząć kontrolę w PARP i u regionalnych operatorów programu, a także zapowiedzieć kontrole wszystkich zgłoszonych projektów. Jakie są jednak wnioski po całej aferze - zarówno te polityczne, jak i praktyczne?

Najczęściej nasi rozmówcy z koalicji obawiają się efektu mrożącego u przedsiębiorców wnioskujących o dotacje z UE. - Przedsiębiorcze konkursy to mniejszość w całym KPO. Znakomita większość to projekty infrastrukturalne, energetyczne, szpitalne, czyli niewymagające wielkich, otwartych naborów. Ale jest masa standardowych funduszy europejskich i o nie się martwię w tym kontekście - przyznaje rozmówca z rządu.

- Teraz wszyscy będą widzieć HoReCa we wszystkim. Już widać miejscami hejt nie tyle na samo KPO, ile na całe fundusze europejskie - dodaje kolejny rządowy rozmówca.

Inny ma obawy, że efekt mrożący przyjdzie nie tyle od strony beneficjentów, ile samych urzędników rozliczających projekty i realizujących programy unijne. 

Standardowo w dużych projektach unijnych tzw. poziom zanieczyszczenia (nieprawidłowości) wynosi nawet kilka procent. Rzadko kiedy jednak jest to tak nagłaśniane jak przy okazji afery KPO. Paradoks sytuacji polega na tym, że liczba nieprawidłowości, według oczekiwań rozmówców z MFiPR, może być wyraźnie mniejsza od przyjętych standardów. Ale to ostatecznie pokażą efekty kontroli, która ma potrwać do końca września.

Część rozmówców zastanawia się, czy wskutek ostatnich wydarzeń, uda się wydać całą pulę KPO, gdzie już na starcie były dwuletnie zapóźnienia. To może być nie tylko konsekwencja wspomnianego efektu mrożącego wśród potencjalnych beneficjentów, ale również podejścia samej Komisji Europejskiej.

Od źródła zbliżonego do Komisji Europejskiej słyszymy, że Bruksela na razie przyjęła postawę wyczekującą.

- Najważniejsze jest pytanie o skalę potencjalnych nieprawidłowości. Jeśli takie będą, to i pierwszy poziom reagowania to działanie krajowe, a jeśli to nie zostanie "wyczyszczone", wówczas Komisja może się tym nieprawidłowościom bliżej przyjrzeć i ewentualnie nie refinansować poniesionych kosztów. A wtedy stratne jest państwo polskie, bo to budżet prefinansował te projekty - tłumaczy rozmówca zbliżony do KE.

Jest jeszcze jeden, istotny wniosek z całej afery wokół KPO, który będzie miał istotny wpływ na sytuację małych i średnich firm.

Dlatego resort ma "przyspieszyć coś, co i tak było planowane", a więc przejście na system niskooprocentowanych lub zeroprocentowych pożyczek dla MŚP.

- Granty w większym stopniu będą dla tych najbardziej innowacyjnych firm, w dziedzinach potrzebnych polskiej gospodarce - tłumaczy rozmówca.

To oznacza, że w mniejszym stopniu wsparcie będzie kierowane do firm w postaci bezzwrotnej i "na przetrwanie". Oczekiwanie będzie takie, że firma pozyskująca dofinansowanie, dzięki niemu będzie się rozwijać czy podnosić swój potencjał innowacyjny.

Okazją do wdrożenia takiej korekty w ukierunkowaniu eurofunduszowego strumienia będzie kolejna perspektywa finansowa UE na lata 2028-2035, nad którą prace już ruszyły. Jeden z urzędników resortu funduszy wskazuje, że już dziś wdrażany jest w Polsce instrument grantowy STEP, stanowiący istotną część Programu Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki 2021-2027 (o łącznej puli 42,9 mld zł).

- Tą drogą pieniądze trafiają do określonych branż, jak biotechnologie czy zielone innowacje. To są branże, które mają uniezależniać Polskę w łańcuchu dostaw i budować przewagi kompetencyjne względem innych państw. STEP zastąpił program SMART, który był powszechnie krytykowany za dawanie kasy na innowacje. A swoją drogą to był główny obszar, w którym nie dowoziła zdymisjonowana prezes PARP - wskazuje przedstawiciel resortu funduszy.

Jak dodaje, w kolejnej perspektywie finansowej UE uwzględnione mają być także granty dla firm z przemysłu zbrojeniowego.

Tomasz Żółciak, dziennikarz money.pl