Wyrok TSUE w sprawie WIBOR. Nie będzie rewolucji w orzecznictwie

TSUE w wyroku wyraźnie zaznaczył, że nie ma podstaw do podważania wskaźnika WIBOR, który jest wskaźnikiem referencyjnym zgodnym z rozporządzeniem BMR. Wskaźnik ten jest kontrolowany przez krajowy i europejski organ nadzoru, co gwarantuje jego legalność i uczciwość. Badanie metody ustalania wskaźnika wykracza poza Dyrektywę 93/13.

Trybunał wskazał, że chociaż jest możliwe zbadanie kwestii zastosowania stawki WIBOR w klauzuli zmiennego oprocentowania w konkretnym przypadku, to jednak sąd krajowy nie może podważać samego wskaźnika WIBOR.

TSUE zwrócił uwagę, że skoro powszechnie obowiązujące przepisy regulują szczegółowo kwestie stosowania wskaźnika WIBOR w umowie kredytu, to klauzula zmiennego oprocentowania kredytu zawierająca w sobie ten wskaźnik nie powoduje sama w sobie znaczącej nierównowagi między stronami na niekorzyść konsumenta.

TSUE udzielił również wskazówek co do tego w jaki sposób należy dokonać oceny określonego postanowienia. Zdaniem Trybunału, sąd krajowy, oceniając czy klauzula odsetkowa jest uczciwa, powinien zestawić oprocentowanie z umowy z tym, jak zwykle liczy się odsetki na rynku oraz z odsetkami ustawowymi. Punkt odniesienia to realia z dnia zawarcia umowy – dla podobnej kwoty i okresu kredytowania. (motyw 131). Na kwestię tą zwrócił już wcześniej uwagę TSUE w wyroku z dnia 12 grudnia 2024 roku w sprawie C-300/23.

Przenosząc powyższe na grunt krajowy, to nie ulega wątpliwości, że postanowienie umowne, które odwołuje się do stawki WIBOR pozytywnie przechodzą wspominany powyżej test. Po pierwsze, wszystkie kredyty hipoteczne udzielane w analogicznym okresie oparte o zmienną stopę procentową bazowały właśnie na tym wskaźniku, a po drugie, zestawiając stawkę WIBOR, jak i wysokość średniego oprocentowania, z odsetkami ustawowymi, wyraźnie widać, że kredytobiorca płacił w przypadku takiego kredytu mniej, niż gdyby oparty był on na odsetkach ustawowych.

W konsekwencji badanie, którego miałby dokonywać sąd powszechny należy traktować wyłącznie jako formalność.

Analogicznie dostrzegały to do tej pory sądy krajowe. Dotychczasowe orzeczenia sądów powszechnych, również prawomocne, potwierdzają, że postanowienia regulujące oprocentowanie kredytu zmienną stopą procentową odwołujące się do wskaźnika WIBOR nie mogą zostać uznane za abuzywne.

TSUE analizując kwestie obowiązku informacyjnego zwrócił uwagę, że nie można od Banku oczekiwać, że będzie on informował kredytobiorcy o wszystkim.

Trybunał ponownie wskazał, że informacje niezbędne do podjęcia decyzji przy zaciągnięciu kredytu nie muszą być zawsze przekazywane przez kredytodawcę i mogą wynikać z informacji, które nie zostały dostarczone bezpośrednio przez kredytodawcę.

TSUE podkreślił również, że Bank nie ma obowiązku informowania konsumenta o sposobie wyznaczania wskaźnika referencyjnego, ponieważ Rozporządzenie BMR nakłada obowiązki informacyjne na administratorów wskaźników referencyjnych, którzy publikują lub udostępniają główne elementy metodologii każdego wskaźnika, który dostarczają.

Trybunał zwrócił również uwagę, że bank nie musi informować, że jest jednym z banków przekazujących dane służące do ustalenia tego wskaźnika.

TSUE potwierdził tym samym, że stanowisko sądów powszechnych zgodnie z którym bank nie ma obowiązku przedstawiania konsumentowi wykładu z zakresu ekonomii i matematyki jest prawidłowe, z uwagi na fakt, że wiedza konsumenta co do szczegółowego mechanizmu wyznaczenia WIBOR-u jest kompletnie nieistotna z punktu powzięcia świadomej decyzji co do związania się umową kredytu.

TSUE zaakcentował również, że nawet gdyby bank nie dopełnił obowiązków informacyjnych, to nie oznacza to automatycznie, że dane postanowienie umowne jest nieuczciwe (motyw 109). Ocena uczciwości powinna być dokonana poprzez wspomniany wyżej test polegający na porównaniu metody obliczania odsetek z odsetkami ustawowymi, a także ze stawkami odsetek stosowanymi na rynku w chwili zawarcia danej umowy.

TSUE wysłał jasny sygnał do kredytobiorców, że umowy kredytu oparte o wskaźnik WIBOR są uczciwe i nie ma podstaw do ich kwestionowania.

Trybunał potwierdził, że bank, korzystając z publicznego, certyfikowanego wskaźnika, nie musi informować o procedurze tworzenia tego wskaźnika, która nie tylko jest wykonywana poza bankiem i nadzorowana przez zewnętrznego administratora, certyfikowanego przez państwowe organy nadzorcze, ale dodatkowo jest uregulowana w dokumentach zewnętrznych, na które bank nie ma wpływu.

Wyrok ten pozostaje w zgodzie z dotychczasowym orzecznictwem TSUE. Trybunał wielokrotnie podkreślał, że w ramach obowiązku informacyjnego nie ma konieczności przekazywania nadmiernie szczegółowe informacji, a ponadto informacje nie zawsze muszą być przekazywane bezpośrednio przez kredytodawcę.

Wyrok Trybunału potwierdza, że prawidłowe jest dotychczasowe podejście sądów, które powszechnie potwierdzały ważność umów.

W związku z powyższym należy zgodzić się z Tadeuszem Białkiem, Prezesem Związku Banków Polskich, który wskazał, że "to bardzo ważny dzień dla polskiego sektora bankowego. Dzisiejszy wyrok TSUE jednoznacznie potwierdził legalność oraz prawidłowość funkcjonowania wskaźnika WIBOR. Trybunał wyraźnie stwierdził, że nie istnieją podstawy do kwestionowania tego wskaźnika, który jest regulowany przepisami unijnego rozporządzenia BMR. Oznacza to, że sądy cywilne nie mają kompetencji do badania ani podważania jego legalności".

Jakub Kowalczyk, radca prawny, partner zarządzający w Lawspective

Robert Wechman, radca prawny, partner, Dyrektor Departamentu Sporów Sądowych w Lawspective