Dariusz Pietrzykowski naczelnikiem Urzędu Skarbowego Wrocław-Psie Pole jest od 1987 roku, a urzędnikiem skarbowym od 1973 roku.
Fot. Bartosz Chochołowski

Money.pl: Bez PIT-ów życie ludzi było prostsze - nie trzeba było wypełniać deklaracji, chodzić do urzędu skarbowego, być na bieżąco z przepisami...

Dariusz Pietrzykowski, naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław-Psie Pole: Wiele osób nie zdawało sobie nawet sprawy, że płaci podatki. Dostawali pensje i tyle. To zakład pracy naliczał i odprowadzał podatek. Było to coś w rodzaju podatku liniowego - pracownicy etatowi płacili jedną stawkę, rozliczał ich zakład pracy. Rozliczanie się podatnika z urzędem skarbowym było zbędne, bo nie było żadnych ulg. Pobierana przez zakład pracy comiesięczna zaliczka na podatek, była równa należnemu podatkowi. Jednak taki "podatek liniowy" dotyczył tylko jednej grupy podatkowej - pracowników najemnych, których pensje nie przekraczały administracyjnie ustalonej granicy. Takich podatników była większość. Nieliczni, na przykład niektórzy dyrektorzy z lepszymi pensjami, płacili także tak zwany podatek wyrównawczy. Jednak rozliczenie takiego podatnika było na tyle skomplikowane, iż wydaje mi się, że koszt poboru podatku wyrównawczego był większy, niż wpływy, które przynosił.

Money.pl: A jak rozliczała się prywatna inicjatywa?
D.P.:
Ta grupa już za PRL-u była obeznana z systemem podatkowym i im najłatwiej było przestawić się na nowe zasady, które wprowadzono w latach 90. Oni zawsze się rozliczali w urzędzie skarbowym ze swoich dochodów, więc dla nich nie było to nowością.

Money.pl: To znaczy, że niewiele się dla nich zmieniło?
D.P.:
Oj nie. Proszę sobie wyobrazić, że najwyższa stawka podatkowa dla nich wynosiła wtedy 85 procent.

Money.pl: To chyba teraz nie powinni narzekać na podatki, skoro mogą wybrać liniowy 19-procentowy...
D.P.:
Trudno porównywać warunki prowadzenia działalności gospodarczej dziś, a w latach 80. i wcześniej. To były zupełnie inne czasy. Proszę sobie wyobrazić, że wtedy bardzo niewielu podatników zalegało z podatkami. Dziś zalegających podatników jest dużo więcej.

Money.pl: Byli bardziej karni w płaceniu podatków?
D.P.:
Przede wszystkim dziś przedsiębiorcy borykają się z zatorami płatniczymi. Ktoś im nie płaci w terminie, a oni muszą podatki zapłacić. Wtedy takich problemów nie mieli, bo wszystko schodziło na pniu.

Warzywniak to była kiedyś dobrze prosperująca firma przynosząca pokaźne dochody. Ale najsilniejszy był sklep motoryzacyjny, bo miał części do malucha. Tu niedaleko był i zawsze miał pełno klientów. Wszystko mu schodziło, bo w państwowych polmozbytach ciągle brakowało części, a prywatna inicjatywa uzupełniała te braki. Wie pan, jak trudno było akumulator zdobyć? W dodatku przedsiębiorcy konkurencji praktycznie nie mieli, bo nie łatwo było założyć firmę, więc niezależnie od podatkowych dolegliwości w miarę dobrze im się powodziło.

 

Money.pl: Dużo było tych przedsiębiorców?
D.P.:
Pod tutejszy urząd podlegało około półtora tysiąca podatników prowadzących działalność gospodarczą. Była to taka liczba, że praktycznie każdy z nich co najmniej raz w roku mógł być skontrolowany, szczególnie, że były to małe przedsiębiorstwa.

Money.pl: I jakie były to kontrole? Było to traumatyczne przejście dla przedsiębiorcy? Miał nakładany domiar?
D.P.:
Domiar to ponury termin wywodzący się z lat 50., gdy prywatnych przedsiębiorców niszczono absurdalnymi przypisami podatkowymi. Gdy zacząłem pracować, domiary były już przeszłością, tym niemniej nazwa domiar przetrwała i tym mianem często do dziś określa się dodatkowy przypis wynikający z ustaleń kontrolnych lub sprawdzających. Gdy teraz kontrola wykaże, że przychód w firmie został zaniżony, albo zawyżone zostały koszty, to od tego wykrytego dodatkowego dochodu, przedsiębiorca musi zapłacić podatek. Gdy na przykład kontrola wykaże, że w sklepie z warzywami do kosztów wliczona jest deska surfingowa, przez co został zaniżony dochód i podatek, to oblicza się podatek od faktycznego dochodu i każe zapłacić. To jest właśnie coś, co bywa nadal nazywane domiarem. Były też w latach 70. i 80. pewne absurdy z dzisiejszego punktu widzenia. Administracyjnie określano, jakie obroty powinny być w firmie o danym profilu działalności. Jeśli sklep miał niższe obroty, to podatek naliczało się od tych, jakie powinny być według norm szacunkowych. W latach 70. obowiązywał dekret o postępowaniu podatkowym z 1949 roku, który utrzymany był w duchu, że wątpliwości rozstrzyga się na korzyść skarbu państwa.

Money.pl: A kiedyś przedsiębiorcy bardziej oszukiwali fiskusa, niż dziś, czy byli uczciwsi?
D.P.:
Na pewno pokusa do ukrywania dochodów była większa, bo kto chciałby płacić 85-procentowy podatek? Jednocześnie przedsiębiorców było nieporównywalnie mniej, więc kontrolować było ich łatwiej.

Mimo zupełnie innego podejścia do przedsiębiorczości, to jednak musze przyznać, choć ze smutkiem, że jednak wtedy prawo było tworzone staranniej. Było srogie, ale w miarę stałe i niedające pola do licznych interpretacji. Prawo wtedy było może krzywdzące, ale proste. Charakteryzowała je zwięzłość i precyzja słowa - pod tym względem było lepsze, bardziej czytelne. Ustawy były krótsze, miały po 10, 15, czy góra 40 artykułów, a dziś ustawa ordynacja podatkowa liczy ponad 300 artykułów i to zdecydowanie bardziej rozbudowanych. Nastąpiło pewne zagubienie w szczegółach. Jak w powiedzeniu: nie chcesz uronić ani kropli, wylejesz cały dzban.

 

Money.pl: Ale nadszedł czas zmian. Rok 1991 przyniósł ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych. To była rewolucja.
D.P.:
Było pół roku od uchwalenia ustawy do momentu, kiedy miała zacząć obowiązywać. Vacatio legis było więc dość długie - co jest w naszym prawodawstwie podatkowym zjawiskiem niestety rzadkim - i można się było przygotować do wprowadzenia nowych zapisów w życie. A że zmiany były istotne, to przygotowywaliśmy się i podatników możliwie jak najlepiej. Organizowaliśmy spotkania, szkolenia. Wtedy jeszcze zdecydowana większość pracodawców to były państwowe jednostki z rozbudowanymi działami kadrowymi i księgowymi. Także te działy szkoliły pracowników, dawały im formularze PIT i pokazywały, jak się je wypełnia. W naszym urzędzie w 1993 roku, gdy po raz pierwszy podatnicy składali deklaracje, czasem sami za nich je wypełnialiśmy, bo przychodziły bezradne osoby z prośbą o pomoc.

Money.pl: Czy wzrosło zatrudnienie po wprowadzeniu PIT-ów?
D.P.:
Wzrosło, ale nieznacznie. Nigdy nie było takiej aury, aby zwiększać rzesze urzędników, bo to było pejoratywnie odbierane. Od 1992, 1993 roku do dziś zatrudnienie wzrosło, ale nie na tyle, aby zapewnić komfort podatnikom i nam. Jedyne, co się zmieniło i było to pozytywnym zjawiskiem, to wiele siedzib urzędów zmieniono, przebudowano, właśnie w związku z wprowadzeniem PIT-ów. Liczba osób odwiedzających urzędy skarbowe wzrosła dziesięciokrotnie. Wcześniej to była nędza, siermiężne były te placówki, a przede wszystkim nieprzystosowane do obsługi tylu podatników. A przecież urząd skarbowy jest jedynym urzędem, w którym ludzie regularnie bywają. Czy chcą, czy nie, mają obowiązek się rozliczać. W pozostałych urzędach bywa się sporadycznie.

Money.pl: Skoro po wprowadzeniu PIT-ów nie wzrosło znacząco zatrudnienie, to gdyby wprowadzono podatek liniowy i znów nie było konieczności składania deklaracji podatkowych, to można przypuszczać, że zatrudnienie nie spadłoby znacząco, a więc i oszczędności byłyby niewielkie?
D.P.:
Teoretycznie można by przyjąć, że byłyby jakieś ewentualne oszczędności. Ale proszę wziąć pod uwagę, że przy tak licznych obowiązkach, jakie na nas się nakłada, jest potrzebnych wielu urzędników. Wydajemy tysiące zaświadczeń dla obywateli, które są potrzebne dla celów socjalnych czy kredytowych, zajmujemy się zwrotami VAT-u w budownictwie. Bardzo dużo ludzi potrzeba.

Naczelnicy stają na głowach, zatrudniają praktykantów, stażystów, ludzi na umowy zlecenie, aby się z tym wszystkim uporać. Przy stałej, etatowej kadrze byłoby to niemożliwe. Ten stan rzeczy może się przekładać na mniejszą wydolność kontrolną i weryfikacyjną urzędów, choć prewencja kontrolna ma w skarbowości fundamentalne znaczenie dla dyscypliny podatkowej. Wszystkie siły są rzucone na obsługę. Coś za coś. Większość ludzi nawet nie wie, że porzuconymi samochodami, których jest coraz więcej, też my się zajmujemy. Likwidacja porzuconego auta to też zadanie dla Urzędu Skarbowego. Zgodnie z literą prawa kosztuje tysiąc, tysiąc pięćset złotych oraz czas urzędników, a porzucający nie ponosi żadnych kosztów. Kwota uzyskana ze sprzedaży takiego samochodu to 100, 150 złotych. Państwo dopłaca do tego obowiązku, a my mamy więcej zajęć.

 

Money.pl: Tak Pana słucham i nasuwa mi się wniosek, że jak jeszcze trochę zajęć wam przybędzie, to podatnicy poczują się bezkarni - nie będziecie mieli czasu ich kontrolować.
D.P.:
Ja zakładam taką opcję, że obywatele, podatnicy są uczciwi, nie mają skłonności, aby wdawać się w konflikt z prawem, czy nawet podejmować takie próby. Jednak pewna prewencja, nadzór, są wymagane.

Nie ma wątpliwości, że ten kontrolny lwi pazur urzędów tępi się przez nadmiar innych obowiązków.

 

Money.pl: W Polsce trwa dyskusja o podatkach. Platforma chce podatku liniowego, PiS systemu prorodzinnego. Zdaje się, że PRL-owski system łączył postulaty tych partii. Większość podatników objętych było stałą stawką, nie musieli składać deklaracji podatkowych - jak w podatku liniowym. Ale były też cechy systemu prorodzinnego.
D.P.:
W pewnym sensie tak (śmiech). Ale elementy prorodzinne w ówczesnym systemie podatkowym wyglądały nieco inaczej, niż brzmią dzisiejsze propozycje. Kawalerowie płacili tak zwane "bykowe" - mieli wyższy podatek, niż ich żonaci koledzy. Ale niekiedy i żonaci obciążeni byli wyższą stawką, jeśli wciągu dwóch lat od zawarcia małżeństwa nie dorobili się potomstwa. Tak oto państwo realizowało politykę prorodzinną.

Money.pl

Re: Przedsiębiorcy płacili domiary, a kawalerowie bykowe

gwt / 87.177.97.* / 2017-06-30 04:02
Moi Drodzy ! Jak by "prywaciarz" nie kantowal PRL, to
by w trampkach w zimie chodzil a latem boso.
Najprostszy kant : Rachunek na np. 10 szt. a w oparciu o niego sprzedawano ile sie dalo. Madry "prywaciarz"
uzywal tylko banku ziemskiego czyli - ciemna noc,
lopatka i b. dobra orientacja w terenie.Trzymanie
kasy w domu bylo niebezpieczne, bo byly przelotne napady, jak mawial sp. Bogdan S. Za moich mlodych lat, tak do 20tki, madry prywaciarz dosiadal sie do
takich jak my, tylko dlatego, ze tow. "Wieslaw" czyli Wladek G. (omulka) uwazal, ze rzemieslnicy
co zarobia to w knajpach na popijawy i na dziewczynki wydaja, mial chlop wyobrazenie o zyciu !
Stad do nas wtedy dosiadali sie bezinteresownie
po 1 lub 2 takich rzemieslnikow, zadnych tam spraw
okoloseksualnych. Zamawial co trzeba i siedzial sobie tak do 12-1 potem
placil i do nast razu. Mowi mi kiedys jeden, widzisz tego tam, to jest milicjant, on tu ma rewir i tu spisuje co trzeba i sklada raport tez gdzie trzeba. Wiec figuruje w tym raporcie, ze bywam i baluje pare x w mies. i to jest to ! Za Edwarda E., szczegolnie od
tak 1975 rzemioslo ruszylo do boju. przyszli mlodzi,
prezni, tez i duzo z nich dobrze ustawionych gdzie trzeba i wtedy byle szopa, byle garaz itp, wstawiali automat, stawiali czlowieka obok i on trzaskal dla swego i rzemieslnika sukcesu finans. amen.
Potem przyszedl General, poczatkowo wszyscy przysiedli ale potem, potem juz nie szopy czy garaze ale niektorzy, to i potrafili spolke zrobic z znajoma fabryka i ... Ale to juz nie byli ci prywaciarze z lat 50,60,70tych. To byla calkiem inna
generacja- mlodych, wyksztalconych, rzutkich i bez skrupolow wobec fiskusa. A jak przyszedl p.inz. Wilczek jako min. gospodarki, sam prywaciarz pelna geba, i rzekl: co nie jest zabronione, jest dozwolone. No i ? no i pogrzebali gospodarke socjalistyczna a teraz ? a teraz jest ok. 40-50 % jakos tam
ustawionych finans. a reszta ? Zyjecie tam, to sie
rozejrzyjcie. Tu tez nie ma cudow ale jest finansowo
spokojniej i wieksza o wiele pomoc socjalna ale patrzac na ten najazd, jak dlugo jeszcze ? Nie moje juz chyba zmartwienie, bom stary jak swiat.No to
popatrzcie powyzej brzegu talerza i robcie cos, bo to samo nie zniknie. Pozdrawiam tych, ktorym sie chce
Bo to jest zarazliwe chyba, moim przodkom sie chcialo, mnie sie chcialo, no i z glodu nie zmarlem,
moze dlatego. do socjalu nie chodze, bo i po co ?
niczego nie dadza, bo za wys. srednia. No to sam sobie jestem winien, bo mi sie chcialo. Serwus !
E Mail adresu prosze nie upubliczniac, dobrze ?

Re: Przedsiębiorcy płacili domiary, a kawalerowie bykowe

janiek / 89.171.250.* / 2013-04-09 23:36
Dariusz Pietrzykowski nie umarza podatków od ludzi śmiertelnie chorych, np na npowotwory, udary. To państwowa[...]

### Post edytowany z powodu złamania regulaminu Forum MONEY.PL ###

dobry urzedas to martwy urzedas

fock_them_all / 213.69.244.* / 2007-04-17 17:05
No jasne, ze maja mase pracy - w koncu sa debilne przepisy. Gdyby jednak byly proste to urzedasow mozna by zredukowac o 90%. Teraz oni wykonuja mase pracy potrzebnej nikomu zupelnie do niczego jak np. wspomniany zwrot VAT. A po cholere w ogole VAT? W USA nie ma tego podatku i jakos zyja. Albo tysiace zaswiadczen z powodu kredytow? Ja wzialem wiele kredytow i jeszcze ani razu nie bylem w urzedzie po jakikolwiek swistek.

Re: Bez PIT-ów życie ludzi było prostsze

Witold Donat / 83.243.39.* / 2006-04-15 12:20
Nie widzę nic dziwnego w tych podatkach w PRL.Podatki były małe i napewno nie 80-90% jak tu napisano.Państwo kontrolowało przepływy gotowki gdy ktoś miał dużo musial udokumentować skąd ma nie tak jak teraz że nikomu nie wolno zaglądać do kieszeniTo teraz sysyem jest niewydolny no bo ile to procent z poborów 3600zł dostaje się 2400 zł czyli ile to jest procent.
 
ncmnt / 153.19.176.* / 2006-08-31 13:23
Oj, Pani Witku, to 2/3, czyli około 66,7%. To oznacza, że zabiera się około 33%, a nie 80 czy 90. Teraz też musi Pan (i to jeszcze wiarygodniej!) udokumentować skąd ma Pan gotówkę, tylko, ze nie może już Pan mówić, że "miałem w materacu". Może Pan mieć taki "magiczny materac", byle go opodatkować o czasie. A nie wziął Pan pod uwagę, że te "lewe" pieniądze PRL'owskie doprowadziły do poczucia bezkarności i przeświadczenia, że "to mi się należy"?
Narzędzie oblicza:
składki na ZUS, na NFZ, wynagrodzenie brutto, zaliczkę na podatek dochodowy, koszt ponoszony przez pracodawcę