Nadchodzą zmiany w instytucji dożywocia

Ministerstwo gospodarki przedstawiło projekt o dożywotnim świadczeniu pieniężnym, który jeśli zostanie wprowadzony, spowoduje głębokie zmiany w funkcjonującej na podstawie kodeksu cywilnego umowie dożywocia.

W ocenie ustawodawcy dotychczasowa umowa, uregulowana w art. 908-916 kodeksu cywilnego nie może być dalej bezpiecznie stosowana w obrocie. Nie powinna ona stanowić podstawy prawnej do wykonywania działalności gospodarczej powiązanej z umową dożywocia. Kodeksowa umowa była pomyślana jako sposób na przekazywanie nieruchomości młodszemu pokoleniu w ramach powiązań rodzinnych, co daje gwarancje zapewnienia zbywcy nieruchomości dożywotniego utrzymania po przeniesieniu prawa własności na zstępnych lub innych bliskich.

Ponieważ istnienie silnych więzi osobistych jest tak kluczowym elementem obecnie funkcjonującej umowy dożywocia, zawieranie jej przez przedsiębiorców jest pozbawione istotnych cech. Świadczenie przedsiębiorcy sprowadza się do wypłaty dożywotniej renty. Uregulowanie kodeksowe nie zapewnia wystarczającej ochrony interesów świadczeniobiorców, którymi często są osoby starsze, posiadające gorsze rozeznanie.

W ramach wprowadzanej instytucji właściciel lokalu mieszkalnego lub lokalu, do którego przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, przenosi jego własność w zamian za zobowiązanie nabywcy (świadczeniodawcy) do wypłaty dożywotnich świadczeń okresowych, z jednoczesnym ustanowieniem służebności osobistej mieszkania (budynku, lokalu mieszkalnego). Wypłata świadczeń będzie zabezpieczona m.in. hipoteką na nieruchomości.

Dotychczasowa kodeksowa umowa dożywocia będzie mogła być zawierana jedynie między osobami bliskimi. W zakresie procesu zawarcia umowy, potencjalnemu świadczeniobiorcy będzie musiał zostać przedstawiony formularz informacyjny zawierający dane na temat praw i obowiązków stron umowy, na temat prognozowanej wartości nieruchomości oraz o wysokości przyszłych okresowych świadczeń pieniężnych. Osoba, której formularz zostanie przedstawiony będzie miała co najmniej 3 tygodnie na zapoznanie się z jego treścią.

Po wyrażeniu woli przystąpienia do umowy, strony w porozumieniu wybiorą rzeczoznawcę majątkowego, który dokona wyceny nieruchomości. Ocena wartości zostanie dokonana w okresie 2 miesięcy zgodnie z przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 518 z późn. zm.).

Ustanawiana na nieruchomości hipoteka będzie zabezpieczać wypłatę dożywotniego świadczenia oraz sumę niewypłaconych świadczeń z należytymi odsetkami do wysokości 150 proc. wartości rynkowej nieruchomości.