Koniec afery KOWR. Kolejnych nie będzie? "Nie chcemy trupów w szafie"

Marcin Walków, money.pl: Program Dobrowolnych Nabyć już się zakończył. Ten, kto oferty nie przyjął, będzie wywłaszczony. Kiedy ten proces się rozpocznie?

Maciej Lasek, wiceminister infrastruktury, pełnomocnik rządu ds. CPK: Proces wywłaszczeń poprzedził Program Dobrowolnych Nabyć, do którego się zgłosiło 96 proc. właścicieli nieruchomości zabudowanych, a akty notarialne ze spółką CPK podpisało 76 proc. W ramach PDN spółka CPK nabyła też 65 proc. gruntów niezabudowanych pod przyszłe lotnisko.

W tej chwili na zlecenie wojewody mazowieckiego trwa szacowanie wartości pozostałych nieruchomości, aby właścicielom przedstawić wstępne operaty, w oparciu o które będzie wypłacane odszkodowanie. Jednocześnie jedenastu właścicieli w zamian za 5-proc. bonus już wydało swoje nieruchomości spółce CPK.

Spodziewam się, że pierwsze decyzje zapadną jeszcze w lutym, ale to nadal nie będzie początek wywłaszczeń. Nowelizacja ustawy wiąże datę wydania nieruchomości z terminem przedstawienia wysokości odszkodowania, dając dodatkowy czas na opuszczenie nieruchomości. To oznacza, że pierwsze wydania nieruchomości mogą nastąpić na przełomie kwietnia i maja.

Nie obawia się pan protestów i emocji towarzyszących wywłaszczeniom?

Chciałbym, żeby nie było tych emocji. Wielu właścicieli jest reprezentowanych przez pełnomocników, również po to, aby w tym procesie emocji było jak najmniej. Poza tym, większość nieruchomości, które będą objęte wywłaszczeniami, to grunty niezabudowane. Jeżeli właściciel będzie uważał, że kwota odszkodowania jest zbyt niska, i tak otrzyma przynajmniej 85 proc. zaliczki, a wyższej kwoty będzie mógł dochodzić w procesie odwoławczym. Dzięki ostatniej nowelizacji ustawy o CPK zaliczką objęte będą zarówno nieruchomości zabudowane, jak i niezabudowane.

A ile jest takich nieruchomości, gdzie stoi dom, mieszka rodzina, jest to ich ojcowizna i nie było zgody na ofertę w ramach PDN?

Przez półtora roku, od ponownego uruchomienia Programu Dobrowolnych Nabyć, przyjęliśmy założenie, aby co najmniej trzy razy zgłosić się i rozmawiać z każdym, kto ma na tych terenach nieruchomość. Nie wszyscy się zdecydowali, ale i tak uważam, że 76 proc. pozyskanych tą drogą nieruchomości to jest dobry wynik.

Liczę, że w przyszłości Program Dobrowolnych Nabyć będzie elementem każdej inwestycji celu publicznego – jak choćby przy wykupie nieruchomości na terenach zalewowych na Dolnym Śląsku czy pod inwestycje Polskich Linii Kolejowych lub elektrownię atomową.

Skoro jesteśmy przy nieruchomościach, to głośno było o jednej - działce w Zabłotni. 12 grudnia KOWR podpisał akt notarialny i od właściciela Dawtony wróciła ona do Skarbu Państwa. Czy to już koniec "afery KOWR"?

Tak, możemy mówić o końcu afery KOWR. Ale ostatecznym finałem sprawy będzie moment, gdy ta działka znajdzie się w zasobie spółki CPK. Jesteśmy gotowi przejąć ją w każdej chwili.

Co w tej sprawie nie zadziałało, patrząc już na chłodno?

Jeszcze za wcześnie, by patrzeć "na chłodno" na tę sprawę. Spółka złożyła zawiadomienie do prokuratury w tej sprawie, minister rolnictwa również. I te postępowania się toczą.

Ówczesne władze KOWR były poinformowane, że jesteśmy tą działką zainteresowani. To wynika jednoznacznie z dokumentów oraz spotkań roboczych. Niestety wykorzystano kruczek prawny, który blokował przekazanie działki, bo rzekomo były wobec niej roszczenia. Ale nie były one przeszkodą, by sprzedać ją wraz z rzekomymi roszczeniami komuś innemu. Według naszych prawników chodziło o roszczenia, które wygasły ponad 10 lat temu, więc ta kwestia nie powinna mieć absolutnie żadnego znaczenia.

Niewykluczone, że komuś wtedy zależało, żeby ta działka zmieniła właściciela, ale nie trafiła do CPK. Komu i dlaczego? Mam nadzieję, że to wyjaśnią odpowiednie służby prowadzące w tej sprawie postępowanie. Dla mnie najważniejsze jest, że skutki tamtej decyzji udało się odwrócić - działka jest już w rękach KOWR-u. Mam nadzieję, że takie sytuacje się już nie powtórzą.

Czy na pewno? Ile jeszcze takich "Zabłotni" może być?

Sprawdzamy wszystkie dotychczasowe transakcje i na nic podobnego nie trafiliśmy. Zrobiliśmy także przegląd nieruchomości planowanych do pozyskania i na razie nie stwierdziliśmy takich zagrożeń.

Wirtualna Polska ustaliła, że po tym, gdy dowiedział się pan o sprawie działki w Zabłotni, zwlekał pan 600 dni z zawiadomieniem do prokuratury. Dlaczego?

Informacja o tym, że działka zmieniła właściciela, została ujawniona w księgach wieczystych po ponad trzech miesiącach od daty sprzedaży. I wówczas spółka ponownie wystąpiła do KOWR z informacją, że ta działka jest uwzględniona w jej planach. Przekonywanie KOWR-u "trochę" trwało, jednak ani na moment nie odpuściliśmy. Chcieliśmy załatwić tę sprawę polubownie, równocześnie zbierając wszystkie niezbędne materiały na potrzeby dobrze udokumentowanego zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Zresztą, nie tylko w tej sprawie tak działaliśmy, bo spółka złożyła takich zawiadomień pięć.

W jakich jeszcze sprawach?

Nieprawidłowe wykorzystanie funduszy programu społecznego CPK do remontu plebanii oraz finansowanie wynagrodzeń tzw. przedstawicieli regionalnych, którymi w większości byli radni Prawa i Sprawiedliwości albo ich doradcy, którzy praktycznie nie robili nic, a otrzymywali za to niemałe pieniądze. Na ten cel wydano 2 mln zł, z czego rekordzista pobrał około 400 tys. zł.

Kolejna sprawa to przekazanie 20 mln zł do GDDKiA na projekt Drogi Czerwonej, z czego wydane zostało tylko około 1,7 mln zł. Krajowa Administracja Skarbowa, jak również Najwyższa Izba Kontroli wykazały, że pieniądze przelano na konto nieoprocentowane i spółka straciła z tego powodu konkretne korzyści, a to jest niewłaściwe gospodarowanie środkami finansowymi.

Będzie więcej zawiadomień do prokuratury?

Proces kontroli w różnych obszarach działania spółki CPK trwa cały czas. Nie chcemy mieć żadnych trupów w szafie.

Wracając do pana pytania o zawiadomienie ws. działki w Zabłotni. Zebraliśmy materiał, który nasze wewnętrzne Biuro Audytu oceniło jako wskazujący na niezgodne z prawem przejęcie tej działki. Sprawę przekazaliśmy wyłonionej w jawnym przetargu kancelarii prawnej, aby nie być sędziami we własnej sprawie. I na tej podstawie, w oparciu o bardzo szerokie opracowanie, złożyliśmy zawiadomienie. Było to pierwsze postępowanie, które prokuratura wszczęła, dlatego nie zgadzam się z zarzutami, że rzekomo zwlekaliśmy ze złożeniem zawiadomienia.

A z zarzutem, że mimo wszystko część dowodów, na przykład billingi, zostały w tym okresie utracone?

Wszystko, co jest niezbędne do określenia, kto się z kim spotykał, kto z kim rozmawiał, według mojej wiedzy jest w zasięgu służb.

Jaka lekcja płynie z afery KOWR, aby nie powtórzyła się za jakiś czas w innej części Polski?

Przepisy muszą być klarowne i jednoznaczne, tak żeby nie było możliwości różnej ich interpretacji. To, co jesteśmy w stanie zrobić, to dokładać starań, by każda instytucja znała priorytety rządu. Wrócę do 2023 r., gdy KOWR wiedział, że przez tamte tereny będzie przechodziła Kolej Dużych Prędkości. Był złożony wniosek o decyzję środowiskową, a później wydana decyzja – w lipcu 2023 r. KOWR był stroną w tej sprawie, a mimo to – czego dowiedzieliśmy się w Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska – nikt z KOWR nawet się nie zainteresował, przez które należące do nich działki będzie przebiegać linia KDP.

Dziś mamy dobrą współpracę zarówno z KOWR-em, jak i z ministrem rolnictwa. Nie ma już więc takich problemów. Co więcej, we wrześniu weszło w życie nowe rozporządzenie o ustroju rolnym, aby łatwiej można było dokonywać zamian gruntów – bezpośrednio między rolnikiem i KOWR, bez pośrednictwa spółki. I to też jest efekt tej dobrej współpracy spółki i Ministra Rolnictwa.

Podsumowując, jeśli ktoś chce świadomie popełnić przestępstwo, to z założenia będzie łamał przepisy, jakiekolwiek szczegółowe by one nie były. A jaka lekcja płynie z tej afery – wystarczy nie kraść, prawda?

Rozmawiał Marcin Walków, dziennikarz i wydawca money.pl