Koniec z częścią opakowań. UE zaczyna wielką zmianę

Kwestia opakowań została uregulowana przez UE rozporządzeniem, co oznacza, że jej przepisy będą miały zastosowanie na terenie całej UE i nie będą musiały być transponowane do prawa krajowego przez państwa członkowskie. Ma to zapobiec zróżnicowaniu wymogów w zależności od kraju, co miało miejsce w przypadku obowiązującej do tej pory dyrektywy. Komisja Europejska, która wyszła z propozycją nowych przepisów, uważa, że ujednolicenie zasad dotyczących opakowań ułatwi funkcjonowanie przedsiębiorcom wprowadzającym na wspólny rynek opakowania. Ma ono zapobiegać niepotrzebnym opakowaniom oraz promować ich ponowne użycie i recykling.

Poszczególne przepisy rozporządzenia będą jednak wchodzić w życie stopniowo. Najbardziej istotna z punktu widzenia konsumenta zmiana dotycząca opakowań jednorazowych zacznie obowiązywać od 2030 r. Chodzi np. o małe saszetki wykorzystywane do przechowywania dodatków do potraw, dżemów, sosów i zabielacza do kawy, a także niewielkie butelki na szampony i żele do mycia dostępne w hotelach. Chodzi także o folie jednorazowego użytku używane do grupowania towarów w punkcie sprzedaży czy opakowania na owoce i warzywa o masie poniżej 1,5 kg. Tego rodzaju opakowania, przyczyniające się do generowania dużej ilości trudnych do zutylizowania odpadów, nie będą mogły być wprowadzane do obrotu od 1 stycznia 2030 r.

Natomiast przepisy, które wejdą w życie w środę, będą dotyczyć opakowań na żywność zawierających tzw. wieczne chemikalia z grupy PFAS, które praktycznie nie ulegają rozkładowi w środowisku naturalnym. Zakazane będzie wprowadzanie do obrotu opakowań przeznaczonych do kontaktu z żywnością, jeżeli zawierają one substancje perfluoroalkilowe i polifluoroalkilowe (PFAS) w stężeniu równym dopuszczalnym wartościom lub je przekraczającym.

Dotyczy to opakowań na żywność takich jak pojemniki na jedzenie na wynos, opakowania do fast foodów, papier do pieczenia czy pudełka na pizzę. Ich producenci będą musieli sprawdzić, czy ilość PFAS, które są powszechnie stosowane ze względu na odporność na wilgoć, jest zgodna z unijnymi limitami.

Komisja Europejska podkreśliła jednak we wtorek, że "firmy nie są zobowiązane do natychmiastowej zmiany swoich produktów" i że "żaden produkt nie powinien zostać wycofany z rynku z powodu nowych przepisów". Państwa członkowskie i organy krajowe mają być odpowiedzialne za egzekwowanie przepisów, ale "w początkowym okresie nie powinny nakładać kar za nieprzestrzeganie przepisów, lecz współpracować z firmami w celu zapewnienia ich przestrzegania".

Producenci będą odpowiedzialni za cały cykl życia opakowań, w tym za gospodarowanie odpadami. Ich rozszerzona odpowiedzialność producencka musi obejmować niezbędne koszty zbiórki, sortowania i recyklingu, zachęcać do ekoprojektowania i możliwości recyklingu za pomocą modulowanych opłat i zapewniać przejrzystość finansową i rozliczalność. Producenci muszą udostępnić informacje umożliwiające prześledzenie pochodzenia opakowania, jeśli zajdzie taka potrzeba.

Kolejne przepisy rozporządzenia zaczną obowiązywać w 2027 i 2028 r.

W 2027 r. konsumentom powinna zostać zapewniona możliwość korzystania z własnych opakowań przy sprzedaży jedzenia na wynos bez dodatkowych opłat.

Z kolei w 2028 r. wejdzie w życie zharmonizowany system informowania o składzie materiałowym opakowania, by umożliwić konsumentom ich sortowanie. Takie informacje będą umieszczane na etykiecie produktu.

W 2030 r. poza jednorazowymi saszetkami i małymi produktami kosmetycznymi zostanie uregulowana także kwestia opakowań zbiorczych, transportowych i używanych w handlu elektronicznym. Pusta przestrzeń nie będzie mogła wynosić więcej niż połowę, co oznacza, że np. paczka wysłana przez sklep internetowy nie będzie mogła być dwukrotnie większa niż jej sprzedana zawartość. Zminimalizuje to zużycie sztucznych wypełniaczy stosowanych w handlu elektronicznym i pustą przestrzeń w transporcie.

Nowe rozporządzenie nakłada także cele na państwa członkowskie. Każde z nich ma do 2030 r. o 5 proc. ograniczyć ilość wytwarzanych odpadów opakowaniowych na mieszkańca w porównaniu z ilością odpadów opakowaniowych na mieszkańca wytworzonych w 2018 r. W 2035 r. cel ten zostanie zwiększony do 10 proc., a w 2040 - do 15 proc.