Największa reforma od kilkudziesięciu lat. Zmiany dla całej Unii Europejskiej

- Nowy Unijny Kodeks Celny wszedł w życie 20 września 2026 r., jednak większość jego przepisów zacznie być stosowana od 21 września 2027 r. To nie tylko data rozpoczęcia stosowania większości przepisów nowego kodeksu, ale także moment, od którego nowy kodeks zastąpi obecny Unijny Kodeks Celny z 2013 r. Jednocześnie nie oznacza to jeszcze przejścia na nowy model cyfrowy, ponieważ wiele rozwiązań będzie wdrażanych stopniowo w kolejnych latach – powiedział szef Krajowej Administracji Skarbowej i wiceminister finansów Marcin Łoboda.

Podkreślił, że jest to "największa zmiana unijnego prawa celnego od kilkudziesięciu lat".

Wyjaśnił, że kluczowym elementem całej reformy jest stworzenie nowoczesnego, cyfrowego i opartego na danych systemu celnego dla całej Unii Europejskiej, a zmiany będą wdrażane przez kilka lat.

- Pierwszym ważnym etapem operacyjnym będzie uruchomienie od 1 lipca 2028 r. unijnego centrum danych celnych dla sprzedaży na odległość wraz ze wszystkimi przepisami dotyczącymi sprzedaży na odległość. Od 1 marca 2031 r. pozostali przedsiębiorcy będą mogli dobrowolnie korzystać z EU Customs Data Hub, a od 1 marca 2034 r. mają korzystać z tego narzędzia wszyscy importerzy i eksporterzy – powiedział szef KAS.

Marcin Łoboda podkreślił rolę EU Customs Data Hub w nowym europejskim systemie celnym. System ten ma być – jak powiedział "wspólnym unijnym środowiskiem cyfrowym służącym do przekazywania danych celnych".

- Docelowo przedsiębiorca będzie przekazywał dane za pomocą jednego punktu dostępu, zamiast korzystać z wielu krajowych systemów informatycznych. Reforma opiera się na koncepcji "data-driven customs", czyli modelu, w którym podstawą działań organów celnych są dane przekazywane i ponownie wykorzystywane w całym łańcuchu dostaw – wyjaśnił Łoboda. - Jedną z kluczowych zmian jest utworzenie nowej kategorii przedsiębiorców – zaufanych przedsiębiorców (Trust and Check). Będzie ona funkcjonowała obok obecnego statusu AEO (Authorised Economic Operator – Upoważniony Przedsiębiorca – PAP), który pozostaje w systemie celnym – dodał.

Wyjaśnił, że zaufani przedsiębiorcy będą mogli korzystać z dodatkowych ułatwień, ponieważ organy celne będą miały stały dostęp do danych dotyczących ich działalności i przepływów towarowych. Jako przykład wymieniał możliwość np. zwalniania niektórych towarów bez aktywnej interwencji organu celnego.

Jednym z głównych celów reformy jest ograniczenie kosztów administracyjnych związanych z obsługą celną poprzez zastąpienie wielu krajowych systemów jednym środowiskiem cyfrowym oraz umożliwienie wielokrotnego wykorzystywania tych samych danych. Dotyczy to wszystkich przedsiębiorców, w tym sektora MŚP. Istotne znaczenie dla małych i średnich firm ma również długi okres przejściowy. Poza sektorem e-commerce korzystanie z Data Hub będzie dobrowolne do 2034 r., co pozwoli przedsiębiorcom stopniowo przygotować się do nowych rozwiązań – wskazał szef KAS.

Zwrócił uwagę, że dla administracji skarbowej oznacza to szerszy dostęp do danych i możliwość prowadzenia analiz ryzyka wspólnie z innymi administracjami UE. - Reforma nie przewiduje ograniczenia dostępu administracji krajowych do informacji, lecz przeciwnie – ma zwiększyć ich dostęp do danych w skali całej Unii – powiedział.

W wyniku reformy kodeksu celnego powstał nowy Urząd Unii Europejskiej do Spraw Celnych, czyli EUCA, który będzie miał siedzibę w Lille we Francji. Jego zadaniem będzie koordynowanie zarządzania ryzykiem na poziomie UE, wspieranie współpracy organów celnych państw członkowskich oraz zarządzanie unijnym centrum danych celnych.

- EUCA nie zastąpi krajowych administracji celnych (ani Dyrekcji TAXUD w zakresie legislacyjnym). Dla polskich przedsiębiorców podstawowym partnerem pozostanie Krajowa Administracja Skarbowa (KAS), która nadal będzie realizowała odprawy, kontrole i wydawała decyzje administracyjne. EUCA ma pełnić funkcję koordynacyjną i analityczną – przekazał wiceminister. - Nowy kodeks wzmacnia współpracę na poziomie unijnym w zakresie zarządzania ryzykiem – dodał.

Jak wyjaśnił, Komisja Europejska będzie określać wspólne priorytety kontroli, EUCA będzie prowadzić analizy ryzyka i wydawać zalecenia dla administracji celnych, natomiast krajowe organy celne, w tym KAS, zachowają kompetencje do podejmowania decyzji o przeprowadzeniu kontroli i będą odpowiadać za ich realizację. Dodał, że KAS i MF prowadzą akcję informacyjną wśród przedsiębiorców dotyczącą wdrożenia nowego kodeksu.

- Publikujemy wyjaśnienia i materiały informacyjne, organizujemy webinary. Naszym celem jest, aby wdrożenie reformy celnej, w tym dalsza harmonizacja i cyfryzacja procesów celnych w UE, stanowiło dla polskich przedsiębiorców ułatwienie w prowadzeniu działalności, a nie dodatkowe obciążenie – powiedział Marcin Łoboda.

- Jednocześnie reforma jest wdrażana według harmonogramu określonego na poziomie unijnym, co wiąże się z koniecznością dostosowywania systemów informatycznych i procesów biznesowych w stosunkowo krótkich terminach. KAS i MF aktywnie uczestniczą w tych pracach i na bieżąco współpracują z przedsiębiorcami przy przygotowaniu kolejnych etapów wdrażania reformy – powiedział także.

Źródło: PAP