Rozmowa na jachcie i 230 mln dol. "Financial Times" ujawnia kulisy afery w Orlenie

Historia zaczęła się pod koniec listopada 2023 r. podczas Grand Prix Formuły 1 w Abu Zabi. Samer Awad, ówczesny szef szwajcarskiej spółki handlowej Orlenu, spotkał się na łodzi z 25-letnim traderem Kam Ho "Alexem" Tse, założycielem firmy Hannon International – opisuje "Financial Times".

Kilka dni później Orlen Trading Switzerland podpisał z Hannon umowę na zakup około 6 mln baryłek ciężkiej wenezuelskiej ropy Merey 16 za 345 mln dolarów. OTS liczyło na zysk rzędu 25–30 mln dolarów. Firma miała jednak zapłacić z góry dwie trzecie wartości kontraktu, dlatego w ciągu pięciu dni na konto Hannon trafiło 230 mln dolarów.

Transakcja była związana z nietypowym sposobem rozliczeń. Wenezuelski koncern PDVSA coraz częściej oczekiwał płatności w USDT, czyli kryptowalucie powiązanej z dolarem. Sankcje USA utrudniały bowiem handel wenezuelską ropą i korzystanie z tradycyjnych kanałów finansowych.

Hannon nie miało jednak bezpośredniego dostępu do ropy. Tse zwrócił się do kolejnych pośredników, a część pieniędzy zaczęła krążyć między firmami w Dubaju. Jedna z nich otrzymała 135 mln dolarów, ale – według Hannon – przekazała w zamian jedynie 85 mln USDT. Spór o brakujące 50 mln dolarów trafił do sądu w Dubaju.

Kolejne 30 mln dolarów Hannon wysłało innej firmie, oczekując zamiany środków na USDT i przekazania ich do PDVSA. Pieniądze nie dotarły jednak do wenezuelskiego koncernu – czytamy.

W międzyczasie trzy supertankowce wynajęte przez Orlen dotarły do Wenezueli. Statki czekały w pobliżu terminalu José, podczas gdy kolejne terminy załadunku mijały. OTS musiało ponosić koszty przestoju statków, czyli tzw. demurrage.

Tse wraz ze współpracownikiem poleciał więc do Caracas. Według jego relacji wozili ze sobą pendrive’y zawierające dostęp do ogromnych kwot w USDT, a na miejscu korzystali z ochrony i samochodu opancerzonego. Wenezuelski rynek był w tym czasie pełen brokerów deklarujących dostęp do PDVSA.

Jeden z pośredników miał otrzymać dostęp do 60 mln USDT, a później kolejne 50 mln USDT. Inny dostał 11 mln USDT. Łącznie – według relacji Tse – 132 mln dolarów trafiło do dwóch brokerów, a Hannon niewiele w zamian otrzymał.

Problem narastał także po stronie samego Orlenu. Próba zakupu innego rodzaju wenezuelskiej ropy zakończyła się fiaskiem, gdy OTS uznało dostarczony surowiec za mocno zanieczyszczony. Kolejna umowa, tym razem na milion baryłek oleju opałowego, również wymagała płatności w USDT.

W marcu 2024 r. jeden ze statków Orlenu załadował w José około 500 tys. baryłek oleju opałowego – połowę oczekiwanej ilości. Kilka dni później, gdy druga część ładunku nadal nie była dostępna, OTS straciło cierpliwość i 28 marca wypowiedziało pierwotny kontrakt.

Wewnętrzne analizy spółki wskazywały wówczas na poważny problem z odzyskaniem pieniędzy. W jednym z dokumentów prawdopodobieństwo odzyskania środków od Hannon oceniono na 10 proc., przy 50-proc. prawdopodobieństwie takiego scenariusza.

Ostatecznie statki opuściły wenezuelskie wody. Tylko jeden z nich miał na pokładzie ładunek – wart 28,8 mln dolarów olej opałowy. Według wewnętrznych szacunków OTS koszty związane z transportem w ramach kontraktów z Hannon sięgnęły 72 mln dolarów.

Orlen do dziś próbuje odzyskać 230 mln dolarów wpłaconych Hannon z góry. Sprawa trafiła do arbitrażu, a obie strony przedstawiają zupełnie różne wersje tego, za co odpowiadała firma Tse.

Hannon twierdzi, że działało jako pośrednik, który miał kupować wenezuelską ropę za pomocą USDT, ponieważ OTS nie mogło robić tego bezpośrednio. Nowe kierownictwo Orlenu i OTS stoi na stanowisku, że Hannon zobowiązało się po prostu dostarczyć zakontraktowaną ropę, a korzystanie z kolejnych pośredników nie zwalniało firmy z odpowiedzialności.

Sprawą zajmuje się również polska prokuratura. Byli menedżerowie Orlenu zostali oskarżeni o niewłaściwe zarządzanie, a śledczy badają także nadzór nad wartym 600 mln dolarów mechanizmem finansowania OTS.

Samer Awad został zatrzymany w Zjednoczonych Emiratach Arabskich w styczniu 2025 r. po wydaniu za nim noty Interpolu. Emirackie sądy odrzuciły jednak polski wniosek o ekstradycję i Awad został zwolniony. Zarzuty wobec niego i innych byłych pracowników OTS są przez nich kwestionowane i nie zostały dotąd rozstrzygnięte przez sąd – podaje "Financial Times".

Według polskiego rządu całość strat Orlenu związanych z tą sprawą wyniosła co najmniej 1,6 mld zł. W kwocie tej uwzględniono m.in. koszty transportu, obsługi prawnej i inne wydatki przypisywane niewłaściwemu zarządzaniu.