Socjal pochłania fortunę. Eksperci przestrzegają przed wzrostem podatków

Według prognoz OECD w latach 2023–2045 same wydatki na emerytury wzrosną w krajach organizacji z 8,8 do 9,9 proc. PKB, a w Unii Europejskiej z 9,9 do 10,9 proc. PKB. Wydatki na zdrowie i długotrwałą opiekę wzrosną w krajach OECD z 6,9 do 8,4 proc. PKB. "Jest to nieunikniony skutek starzenia się społeczeństw" – pisze "Obserwator Finansowy".

Z wrześniowego raportu OECD wynika, że głównym źródłem pieniędzy na cele socjalne są obowiązkowe składki. W 2023 r. zapewniły one 43 proc. tych środków, wobec 47 proc. trzy dekady wcześniej. Ich udział będzie dalej spadać, bo przybywa emerytów, a ubywa pracujących. Poza USA, Szwajcarią, Holandią i Islandią prywatne pieniądze pokrywają średnio tylko 2,5 proc. wydatków socjalnych.

Według raportu najbardziej rozczarowuje samozatrudnienie. W UE na własny rachunek pracuje 14 proc. zatrudnionych, ale płacą oni zaledwie 4 proc. zbieranych składek. W Polsce samozatrudnieni to aż 18–19 proc. rynku pracy. Tylko 19 proc. z nich w 27 krajach OECD byłoby gotowych dopłacić 2 proc. dochodu w zamian za lepszy zasiłek dla bezrobotnych. OECD wskazuje też na szarą strefę, która w takich krajach jak Włochy, Belgia i Polska jest duża. Część pensji jest tam wypłacana "pod stołem".

Raport podaje przykłady skutecznych rozwiązań. Holandia od 2006 r. wymaga od wszystkich obywateli prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego. Islandia, Australia i Szwajcaria uzupełniają państwowe emerytury obowiązkowymi prywatnymi funduszami. Francuski podatek CSG, płacony od wszystkich dochodów, w tym emerytur, kapitału i wygranych hazardowych, finansuje jedną trzecią publicznych wydatków socjalnych we Francji.

Francja i Belgia dotują legalne zatrudnianie pomocy domowej, np. 50-procentową ulgą podatkową. Nie udało się natomiast w Szwecji, gdzie po zróżnicowaniu składek na dobrowolne ubezpieczenie od bezrobocia wiele osób z niego zrezygnowało.

Jeśli składki nie wystarczą, państwom zostają według OECD dwie drogi: zwiększanie długu albo podnoszenie podatków. Eksperci wskazują na wyższe opodatkowanie kapitału, bo zyski kapitałowe, dywidendy i odsetki są w większości krajów OECD opodatkowane łagodniej niż praca. Wymieniają też podatki od spadków i darowizn oraz od nieruchomości, które w UE dają średnio tylko 1,5 proc. wpływów budżetowych.

"Niekorzystne zmiany demograficzne oraz wzrost oczekiwań wobec opieki społecznej nie pozostawiają złudzeń, że bogate społeczeństwa czeka wzrost obciążeń podatkowych lub quasi-podatkowych. Matematyka jest pod tym względem nieubłagana" – podsumowuje "Obserwator Finansowy". Według magazynu ten trend mogą złagodzić systemy, które zachęcają do dobrowolnego angażowania prywatnych pieniędzy.