Macierewicz chce wydać miliardy na nowy rodzaj wojsk. Nawet mała Estonia jest tu lepsza

Szef MON planuje spore wydatki związane z armią cyberwojowników w polskich mundurach. Problem jednak w tym, że z wydawaniem pieniędzy na modernizację już istniejących wojsk ma kłopoty, a z pozyskaniem specjalistów IT nie radzą sobie nawet firmy płacące znacznie lepiej niż MON. Cyberarmia może być jednak cennym orężem w konflikcie Macierewicza z szefową Ministerstwa Cyfryzacji.

Podczas ostatniej odprawy kierownictwa MON z naczelnym dowództwem Sił Zbrojnych szef resortu, Antoni Macierewicz, miał ujawnić, że 2 mld zł w planowanych wydatkach zostanie przeznaczone na formowanie wojsk cybernetycznych. Jak wiele mamy na tym polu do zrobienia, pokazał choćby atak na polski sektor bankowy, o którym pisaliśmy w money.pl.

- Rozgraniczałbym dwie rzeczy. Decyzję polityczną o powstaniu takich wojsk od rzeczywistego ich utworzenia. Do tej sumy też bym się nie przyzwyczajał. Choć taką jednostkę oczywiście musimy mieć - to naturalne pokłosie tego, co dzieje się w całym NATO - mówi money.pl Krzysztof Liedel, ekspert Centrum Badań nad Terroryzmem - Collegium Civitas.

Rzeczywiście na warszawskim szczycie pakt jasno wskazał, że cyberprzestrzeń jest kolejnym obszarem, gdzie prowadzone są i będą działania związane ze współczesnymi konfliktami. Jak dodaje ekspert, jesteśmy tu bardzo mocno opóźnieni w stosunku do sojuszników. Za nasze cyberbezpieczeństwo w znaczącej mierze odpowiadają teraz sojusznicy, którzy szybciej od nas utworzyli takie jednostki.

Przykładem może być tu np. maleńka Estonia, gdzie utworzono nawet natowskie centrum cyberbezpieczeństwa. „Rzeczpospolita”, która ujawniła informację o znaczących środkach na cyberwojsko, przypuszcza, że chodzi tutaj o rozwój Narodowego Centrum Kryptologii (NCK). Przypuszcza, ponieważ resort nie udziela informacji w tej sprawie.

Na nasze pytania w tej sprawie również pozostały bez odpowiedzi. "W odniesieniu do przesłanej korespondencji uprzejmie informuję, że pytania dotyczą informacji o charakterze niejawnym i jako takie nie podlegają ujawnieniu" - napisała rzecznik prasowy MON mjr Anna Pęzioł-Wójtowicz.

Wiadomo jedynie, że od niedawna przy NCK działa też Centrum Operacji Cybernetycznych. Również nasz rozmówca zakłada, że MON będzie chciało wykorzystać to, co już tam istnieje. - Zapewne będą to tworzyć na podbudowie struktur związanych z kryptografią. Jednak zanim taka cyberjednostka osiągnie pełną sprawność operacyjną, będzie to jednak bardziej przypominało budowanie od podstaw, z tworzeniem nowych struktur i zakupami drogiego sprzętu - wylicza Liedel.

COC, podobnie jak w innych armiach NATO, odpowiadać ma za cyberbezpieczeństwo wojskowych systemów dowodzenia i łączności. To jednak nie wszystko. W ocenie eksperta Collegium Civitas musimy uzyskać zdolności nie tylko w defensywie, ale również w działaniach zaczepnych, ofensywnych, planowaniu skomplikowanych operacji.

- To już jest znacznie trudniejsze i wymaga większych nakładów. Te 2 mld zł wystarczą tylko na start. On również nie będzie łatwy, bo widać wyraźnie, że resort ma kłopoty z zakupami sprzętu, przetargami i wykorzystaniem bieżącego budżetu. Brakuje też specjalistów od takich zakupów - oni z kolei boją się pracować przy przetargach dla wojska ze względu na atmosferę korupcyjnych podejrzeń - mówi Liedel.

Rzeczywiście, jak już pisaliśmy w money.pl, mimo planów zwiększenia wydatków na zbrojenia nawet do 2,5 proc. PKB, ciągle nie potrafimy dobrze ich wydawać. Przykładem mogą być odwołane lub przesuwane przetargi (Caracale, drony, okręty), ale też i nie do końca trafione zakupy - choćby ultranowoczesnych i bardzo drogich rakiet do F-16 za 3 mld zł, do których ciągle brakuje systemów rozpoznawania celów.

Podobnie jest z pociskami dla marynarki o zasięgu 200 km, które współpracują z radarami o zasięgu 50 km. Pytanie więc, jak będą wydane 2 mld zł na wojska cybernetyczne. Niestety, nie otrzymaliśmy od MON odpowiedzi na pytania dotyczące planów ich wydatkowania. Zadanie to nie będzie proste również z innej przyczyny.

Wszystkie firmy działające w Polsce, ale również na świecie, od lat już zmagają się z problemem niedoboru pracowników branży IT. O ile najbogatsi gracze na rynku mogą tych najlepszych przyciągać wysokimi płacami i workami benefitów, o tyle wojsko będzie miało tutaj ograniczone możliwości.

Tymczasem by taka jednostka mogła podejmować skuteczne działania, muszą tam służyć najlepsi. - To potężny problem. MON nie będzie dla nich atrakcyjnym miejscem pracy, głównie pod względem finansowym. Nie spodziewam się, że będą tam walili drzwiami i oknami - nawet ci nieco słabsi. Z kolei ci najlepsi chcieliby zarabiać dużo więcej niż generałowie, a to z kolei nie jest możliwe - mówi Liedel.

Pewnym rozwiązaniem byłyby w tej sytuacji kontrakty z cywilami, które na świecie powoli zaczynają być normą. Jak przekonuje ekspert, obecnie już nawet za 60 proc. wszystkich działań bojowych armii USA odpowiedzialni są cywile. Nie chodzi tylko o logistykę, ale również o czynności związane z naprowadzaniem rakiet, obsługą dronów.

Według eksperta MON planuje wspierać kadrowo budowę tej jednostki naukowcami z Wojskowej Akademii Technicznej. Może również jeszcze bardzo młodym, ale zdolnym, proponować opłacenie studiów w zamian za późniejsze ich odpracowanie w tej jednostce.

- Służby wyszukują w środowisku nie tylko młodych zdolnych informatyków, ale też hakerów. Z tego co wiem, wojsko już też tak robi i być może w ten sposób będzie uzupełniać proces rekrutacji - mówi Liedel.

W całej sprawie istotny jest jeszcze jeden wątek. Bardzo możliwe, że deklaracja ministra Macierewicza o znaczących wydatkach na cyberwojsko związana jest z konfliktem wewnątrz rządu związanym z cyberbezpieczeństwem właśnie.

Jak pisaliśmy w money.pl, spór skutkował nawet odejściem z Ministerstwa Cyfryzacji architekta strategii w tym zakresie. Chodzi o generała brygady Włodzimierza Nowaka, który w listopadzie podał się do dymisji z funkcji pełnomocnika ministra cyfryzacji ds. cyberbezpieczeństwa. Oficjalnie miał ku temu prywatne powody, ale nieoficjalnie miało chodzić o zatarg z MON.

Generał miał zostać podsekretarzem stanu odpowiedzialnym za cyberbezpieczeństwo. Funkcja ta czyniłaby go najważniejszą osobą w państwie w tej materii. To on miał być autorem spójnej strategii obrony naszej cyberprzestrzeni. Jednak jego awans blokował minister Macierewicz.

Spór jest ciągle żywy. Jego ostatnią odsłonę mogliśmy obserwować w ubiegłym tygodniu, kiedy to Anna Streżyńska na antenie Radia ZET jasno dała do zrozumienia, że nie podoba jej się militaryzacja cyberbezpieczeństwa i nie wszystko, co z nim związane, powinno znajdować się w gestii MON.

Jak pisaliśmy w WP, wiele wskazuje jednak na to, że to pani minister wyjdzie z tej potyczki zwycięsko. Wszystko dlatego, że Rada Ministrów przyjęła zaproponowaną przez ministerstwo cyfryzacji strategię cyberbezpieczeństwa. Uchwała ma już czekać tylko na podpis premier Szydło, choć może to jeszcze nie koniec.

- Deklaracja Macierewicza o 2 mld zł może być zagraniem w tej sprawie. Wcale by mnie to nie zdziwiło. Działając w administracji przyzwyczaiłem się, że najlepiej sprawdza się tam strategia faktów dokonanych. Trzeba pokazać, kto ma tu najwięcej do powiedzenia i powinien koordynować całość działań - mówi Krzysztof Liedel, który przed laty pracował w BBN.

W jego ocenie za tę walkę na górze odpowiedzialne jest też niewłaściwe rozumienie przez polityków koordynacji jako takiej. - W naszym kraju ciągle postrzega się koordynującego jako tego, który ma władzę. Tymczasem on ma tylko wypracować mechanizmy wzajemnej współpracy wielu instytucji - konkluduje Liedel.