Badanie Microsoft. Firmy zwiększają budżety na AI, ale rzadko sprawdzają, co z tego mają

Polskie firmy coraz chętniej inwestują w sztuczną inteligencję, ale rzadko potrafią pokazać jej efekty. Z raportu "AI: czas na zwrot. Sztuczna inteligencja w Polsce 2026" wynika, że 48,2 proc. z nich planuje w ciągu 12 miesięcy zwiększyć budżet na AI. Tylko 11,5 proc. formalnie mierzy zwrot z tej technologii za pomocą konkretnych wskaźników. Aż 57,3 proc. nie mierzy go wcale albo nie ma ustalonej metody. Na każdą firmę, która rozlicza AI, przypada więc 5, które tego nie robią.

Badanie przeprowadził ośrodek BGR Quantic na zlecenie Microsoftu. W ankiecie internetowej (CAWI) w dniach 4–30 maja 2026 r. wzięło udział 1126 osób, które uczestniczą w decyzjach o technologiach i AI w firmach zatrudniających co najmniej 100 pracowników.

W rozmowach z zarządami pytanie nie brzmi już, czy inwestować w AI, ale ile ta inwestycja realnie daje. Odpowiedź trzeba przygotować, zanim projekt ruszy: jeśli nikt nie zapisze, ile trwa i kosztuje dany proces, po wdrożeniu nie ma się do czego porównać – mówi Karol Mazurek, Enterprise Commercial Lead w Microsoft.

Firmy wciąż chcą wydawać na AI. W ciągu najbliższych 12 miesięcy wyższe wydatki zapowiada 48,2 proc. organizacji. Co piąta (20 proc.) planuje budżet znacząco wyższy niż obecnie, a cięcia zakłada tylko 4,2 proc.

Autorzy raportu zestawili te plany z tym, jak mocno AI jest połączona z danymi i systemami firmy. Plany okazały się podobne we wszystkich grupach, wzrost budżetu zapowiada od 43,9 do 51,3 proc. organizacji. Firmy chcą więc dalej inwestować bez względu na to, czy dopiero testują integrację, czy mają ją już rozwiniętą.

Po drugiej stronie jest pomiar efektów. Zwrot z inwestycji w AI za pomocą jasno określonych wskaźników mierzy tylko 11,5 proc. firm, czyli mniej więcej co dziewiąta. Firm planujących wyższy budżet jest ponad 4 razy więcej niż tych, które formalnie mierzą zwrot. To najrzadziej spełniany z 6 podstawowych warunków dojrzałości AI opisanych w raporcie. Wszystkie 6, od codziennego korzystania z AI, przez strategię z celami i budżetem, po formalny pomiar zwrotu, spełniają jednocześnie tylko 4 z 1126 badanych firm.

Trudność z mierzeniem zwrotu wskazuje jako barierę 38,2 proc. firm. To jedyna z 14 badanych przeszkód, która rośnie wraz z postępem wdrożenia. Wśród organizacji, które jeszcze nie zaczęły wdrażać AI, wskazuje ją 34,8 proc., a wśród firm po szerokim lub strategicznym wdrożeniu już 40,5 proc. Autorzy raportu tłumaczą, że im dalej we wdrożeniu, tym mocniej trzeba udowodnić efekt liczbami, a punktu odniesienia sprzed startu projektu zwykle nikt nie zapisał.

Oczekiwania są tymczasem wysokie. Blisko co czwarta firma (24,2 proc.) spodziewa się, że dzięki AI w ciągu roku zaoszczędzi czas pracy odpowiadający pracy od 21 do 50 osób na pełnym etacie. Kolejne 19,4 proc. liczy na oszczędność odpowiadającą pracy ponad 50 osób. Ponieważ zwrot formalnie mierzy tylko co dziewiąta firma, te liczby są według autorów raportu "na razie nadzieją, nie prognozą".

Z badania wynika, że pomiar idzie w parze z dojrzałością. W grupie firm najbardziej zaawansowanych w AI (10,3 proc. badanych) zwrot z inwestycji za pomocą konkretnych wskaźników mierzy 16,4 proc. organizacji. Wśród firm w stagnacji, czyli takich, w których pracownicy i organizacja są słabo przygotowani do pracy z AI, robi to 5,9 proc., niemal 3 razy mniej. Firmy dojrzałe częściej też zwiększają budżet na AI rok do roku (50 wobec 37,1 proc.).

Podobnie jest z integracją AI z danymi firmy. Formalny pomiar zwrotu rośnie z 7,6 proc. w organizacjach bez integracji do 16,1 proc. w tych w pełni zintegrowanych. Autorzy raportu zalecają, by pomiar efektów zaplanować już na początku pilotażu. Jego wyniki mogą wtedy być podstawą decyzji o dalszym wdrażaniu.

– Mamy zdefiniowany proces decyzyjny określający, które rozwiązania implementujemy i wdrażamy. Szacujemy potencjalne ryzyko i na tej podstawie ustalamy dopuszczalny poziom autonomii. (…) Realizowane projekty od początku mają zdefiniowane mierzalne benefity, których osiągnięcie weryfikujemy po wdrożeniu – pisze w raporcie Marcin Laskowski, kierujący Wydziałem Rozwoju Technologii w Banku Millennium.

Firmy szukają w AI przede wszystkim konkretnych efektów biznesowych. Najwięcej z nich (29,6 proc.) oczekuje niższych kosztów operacyjnych. Kolejne cele to lepsza obsługa klienta (17,9 proc.), trafniejsze decyzje (16,3 proc.) i wyższe przychody (13,3 proc.). To deklarowane oczekiwania, a nie wyniki formalnego pomiaru.

Jako miary efektów AI firmy wskazują czas realizacji procesów, jakość decyzji, produktywność i rozwój nowych rozwiązań dla biznesu. Autorzy raportu zaznaczają, że liczba użytkowników czy wdrożonych narzędzi pokazuje skalę korzystania z technologii, ale nie mówi, ile jest ona warta dla biznesu.