Status uchodźcy na Węgrzech. Jak go uzyskać
Uchodźcy z Ukrainy na Węgrzech nadal mogą korzystać z ochrony tymczasowej, ale muszą pilnować terminów i dokumentów. Agenda pod ONZ UNHCR wyjaśnia, co daje status, gdzie szukać pomocy i komu przysługuje zakwaterowanie.
Dla osób, które uciekły przed wojną z Ukrainy na Węgry, najważniejsze pytania są bardzo praktyczne: czy dokument pobytowy nadal działa, gdzie można mieszkać, czy dziecko trzeba zapisać do szkoły i jak dostać się do lekarza.
UNHCR (United Nations High Commissioner for Refugees/Wysoki Komisarz Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców) zebrał odpowiedzi w jednym miejscu, ale część zasad wymaga uważnego czytania.
Karta może wyglądać na nieważną, ale status trwa
Najważniejsza informacja dotyczy ochrony tymczasowej. Węgry przedłużyły ważność tego statusu do 4 marca 2027 r. To oznacza, że karta ochrony tymczasowej zachowuje ważność nawet wtedy, gdy na plastiku widnieje wcześniejsza data — np. 2023, 2024, 2025 lub 2026 r.
Dla uchodźców to nie jest urzędowy szczegół, tylko podstawa codziennego funkcjonowania. Taki dokument może być potrzebny u pracodawcy, w szkole, przy kontakcie z lekarzem albo w urzędzie. Jeśli ktoś kwestionuje jego ważność, UNHCR radzi powołać się na przepisy przedłużające ochronę.
Nie tylko pieniądze. Tak zmienia się definicja męskiego sukcesu
Ochrona tymczasowa obejmuje przede wszystkim osoby, które przebywały w Ukrainie przed 24 lutego 2022 r. i po tej dacie uciekły do Unii Europejskiej. Chodzi m.in. o obywateli Ukrainy, osoby bezpaństwowe lub uchodźców uznanych wcześniej w Ukrainie oraz część członków ich rodzin. Status daje prawo do legalnego pobytu, pracy bez dodatkowego zezwolenia, opieki medycznej, edukacji dzieci i pomocy socjalnej.
Pieniądze i formalności. Ile wynosi wsparcie?
Po złożeniu wniosku osoba uciekająca z Ukrainy może dostać najpierw czasowy dokument pobytowy, a po przyznaniu statusu — właściwą kartę. UNHCR wskazuje, że oczekiwanie na nią może potrwać do dwóch miesięcy.
Status otwiera też drogę do pomocy finansowej. W przypadku dorosłych jest to 22 800 forintów miesięcznie (około 272 zł), a w przypadku dzieci - 13 700 forintów miesięcznie (163 zł). Wniosek trzeba złożyć w lokalnym urzędzie administracji rządowej. To nie są kwoty, które pozwalają samodzielnie utrzymać rodzinę, ale mogą pomóc w pierwszych tygodniach pobytu albo przy załatwianiu najpilniejszych potrzeb.
Zakwaterowanie już nie dla wszystkich
Najbardziej skomplikowane są dziś zasady dotyczące mieszkań. Od 21 sierpnia 2024 r. subsydiowane zakwaterowanie zależy od tego, czy dana osoba pochodzi z obszaru Ukrainy uznanego przez węgierski rząd za teren dotknięty wojną. Na liście są m.in. obwody doniecki, zaporoski, kijowski, odeski, charkowski, chersoński, ługański, żytomierski, a także Krym i Sewastopol.
W praktyce liczy się więc nie tylko sam fakt ucieczki z Ukrainy, lecz także udokumentowane miejsce zamieszkania. Przy składaniu wniosku można zostać poproszonym o dowód tożsamości albo dokument potwierdzający adres w Ukrainie.
Od 27 maja 2025 r. obowiązuje dodatkowy termin: osoba, która ma prawo do subsydiowanego lokum, powinna wystąpić o nie i skorzystać z niego w ciągu 90 dni od uzyskania ochrony tymczasowej albo od pojawienia się szczególnej sytuacji życiowej. Po pierwszym miesiącu pobytu wsparcie mieszkaniowe jest zasadniczo zarezerwowane dla grup wrażliwych, m.in. dzieci, samotnych opiekunów dzieci, kobiet w ciąży, osób z niepełnosprawnościami i osób po 65. roku życia.
Dziecko w szkole. To prawo i obowiązek
Na Węgrzech edukacja jest obowiązkowa od 3. do 16. roku życia, a dzieci z ochroną tymczasową mają prawo do przedszkola i szkoły tak jak dzieci węgierskie. Jeśli dziecko mieszka w kraju dłużej niż trzy miesiące, powinno trafić do akredytowanej placówki.
To ważne, bo sama nauka online albo zajęcia prowadzone poza oficjalnym systemem nie wystarczą do spełnienia obowiązku szkolnego. Publiczne przedszkola i szkoły są bezpłatne. UNHCR wskazuje też na możliwość darmowych podręczników, posiłków i dodatkowych zajęć, które pomagają nadrobić materiał oraz nauczyć się węgierskiego.
Lekarz, leki i pomoc prawna
Osoby z ochroną tymczasową mają również dostęp do podstawowej opieki medycznej, pomocy w nagłych przypadkach, części leczenia szpitalnego, obowiązkowych szczepień, a także wybranych świadczeń specjalistycznych. Co istotne, do wizyty u lekarza nie zawsze jest potrzebna karta TAJ. W wielu sytuacjach wystarczy numer z karty ochrony tymczasowej. Osoby pracujące mogą uzyskać TAJ za pośrednictwem pracodawcy.
Źródło: UNHCR
