Reforma PIP. Radczyni prawna wskazuje kluczowe różnice między B2B a etatem

Rząd przyjął w ostatnich dniach projekt reformy Państwowej Inspekcji Pracy, przygotowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Przewiduje on nadanie PIP nowych uprawnień, w tym możliwości przekształcania pozornych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę.

Zaznaczmy, że PIP dysponuje już instrumentami pozwalającymi na wszczynanie postępowań o ustalenie stosunku pracy, jednak projekt zakłada rozszerzenie roli inspektorów.

Mec. Ewelina Pietrzak-Wojnicz wskazuje, że zmiany obejmą m.in. możliwość występowania przez inspektorów pracy w sprawach dotyczących ustalenia treści stosunku pracy.

Jak podkreśla radczyni prawda, "zmiany mają polegać między innymi na tym, że inspektorzy będą mogli występować w sprawach o ustalenie treści stosunku pracy, czyli będą mogli walczyć o to, na jakich warunkach pracownik czy współpracownik będzie pracował".

Zgodnie z projektem okręgowy inspektor pracy, po stwierdzeniu nieprawidłowości, będzie mógł wybrać środek reakcji – od wydania polecenia, poprzez decyzję stwierdzającą istnienie stosunku pracy, aż po skierowanie powództwa do sądu.

Radczyni prawna ocenia, że projekt wymaga doprecyzowania technicznych kwestii, na przykład terminów wykonania polecenia inspektora dotyczącego przekształcenia umowy.

Jej zdaniem nie powinno dochodzić do sytuacji, w której w jednym przepisie mowa jest o 7 dniach, a w innym o 30 dniach na realizację tego samego obowiązku. Projekt przewiduje, że od decyzji okręgowego inspektora pracy będzie przysługiwało odwołanie do sądu w terminie 30 dni, a sąd ma je rozpoznać również w terminie 30 dni.

Pietrzak-Wojnicz zwraca uwagę, że tak krótki termin rozpoznania sprawy przez sąd jest w praktyce trudny do zrealizowania, zwłaszcza w dużych ośrodkach. Wskazuje, że "w Warszawie w zasadzie jest to niespotykane, żeby sąd zajął się sprawą, która spływa do niego w terminie 30 dni. W sądach rejonowych, co do zasady, czekamy około sześciu miesięcy do roku na pierwszą rozprawę".

Ekspertka omawia także kluczowe różnice między umową o pracę a umowami cywilnoprawnymi, w tym kontraktami B2B. Wśród nich wymienia zastępowalność przy wykonywaniu obowiązków, sposób wypłaty wynagrodzenia, stopień podporządkowania oraz uprawnienia urlopowe.

- Jeśli zatrudnię pracownika na umowę o pracę, to on ma dla mnie pracować, czyli nie może sobie zorganizować zastępstwa, nawet osoby, która ma takie same kompetencje i doświadczenie. W przypadku umowy cywilnoprawnej jest taka możliwość - powiedziała radczyni prawna.

Prawniczka przypomina również, że przy umowie o pracę pracownik wykonuje swoje obowiązki pod kierownictwem pracodawcy.

- Ponadto w przypadku umowy o pracę działamy pod kierownictwem pracodawcy, który ma ostatnie słowo i mówi, co należy zrobić, nawet jeśli pracownik się z tym nie zgadza - wskazuje.

Jednocześnie radczyni zwraca uwagę, że pracownik etatowy ponosi z reguły ograniczoną odpowiedzialność materialną, "najczęściej do trzech wynagrodzeń, jeśli jego działanie wywołałoby szkodę", podczas gdy osoby współpracujące na zasadach B2B odpowiadają za swoje działania w pełnym zakresie.

Różnice dotyczą też dostępu do urlopów i świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Ekspertka zaznacza, że praktyka rynkowa ewoluuje i w umowach B2B coraz częściej pojawiają się zapisy o płatnych przerwach w świadczeniu usług.

- Zdarza się już, że współpracownik negocjuje z firmą umowę B2B, która zakłada tak zwaną płatną przerwę w świadczeniu pracy. To jest też jedna z kwestii, którą sąd bada – w jaki sposób wypłaca się wtedy wynagrodzenie i jak ustala jego wysokość - wyjaśnia radczyni.

Istotny jest również sposób organizacji miejsca i czasu pracy. Pietrzak-Wojnicz przypomina, że nie każdy musi pracować na etacie, ale osoby decydujące się na tę formę zatrudnienia muszą liczyć się z obowiązkiem pozostawania do dyspozycji pracodawcy w określonych godzinach i możliwością opuszczenia miejsca pracy jedynie za jego zgodą.

Radczyni zaznacza, że obecnie znacznie trudniej jest jednoznacznie zakwalifikować typ zawieranej umowy, bo w praktyce elementy charakterystyczne dla poszczególnych form zatrudnienia przenikają się.

W związku z tym w postępowaniach sądowych o ustalenie stosunku pracy kluczowe stają się detale. Ekspertka podaje przykład osoby zatrudnionej na B2B, która pozwała firmę, argumentując, że wykonuje tę samą pracę co etatowi pracownicy. W toku postępowania ujawniono jednak, że miała ona uprzywilejowany dostęp do grafiku i mogła w pierwszej kolejności dopisywać się na dogodne dla siebie zmiany. Jak relacjonuje, właśnie ta przewaga zadecydowała o tym, że sąd nie uznał jej argumentów.

Pietrzak-Wojnicz zauważa, że liczba spraw o ustalenie stosunku pracy jest znacząca. W jej ocenie postępowania takie pojawiają się szczególnie w sytuacjach, gdy osoba pracująca na B2B uległa wypadkowi przy pracy i dopiero wtedy dostrzega, że jako pracownik etatowy miałaby szersze uprawnienia. Zdarza się również, że osoby współpracujące w formule B2B decydują się na kroki prawne, gdy brakuje im lat do stażu pracy lub emerytury.

Kolejnym elementem odróżniającym umowę o pracę od np. umowy zlecenia jest ochrona wynagrodzenia. Prawniczka wyjaśnia, że w przypadku prowadzenia postępowania komorniczego wobec pracownika zatrudnionego na etacie, pracodawca otrzymuje informację o zajęciu wynagrodzenia, ale część stanowiąca równowartość płacy minimalnej jest prawnie chroniona i nie może zostać przekazana komornikowi. Przy innych typach umów takiego zabezpieczenia brak.

W opinii ekspertki interwencje Państwowej Inspekcji Pracy są obecnie zbyt powolne, co uzasadnia potrzebę usprawnienia jej działania.

- To, że inspekcja dostanie możliwość wydawania decyzji administracyjnych w sprawie przekształcania umów jest nieuniknione, ale potrzebna jest też obrona przed takim mechanizmem, by nie był on nadużywany - ocenia Pietrzak-Wojnicz.

Z danych Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wynika, że na koniec drugiego kwartału 2025 r. blisko 1,5 mln osób w Polsce pracowało wyłącznie na podstawie umów zlecenia i umów pokrewnych. Resort podkreśla, że jest to najwyższa liczba od początku publikowania tego typu statystyk przez GUS.

Reforma PIP, a zwłaszcza planowane uprawnienie do przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę, wywołała szeroką dyskusję – sprzeciw wyrażali przedstawiciele organizacji przedsiębiorców, natomiast zmiany popierały związki zawodowe.

Ministerstwo argumentuje, że celem regulacji jest zwiększenie ochrony pracowników oraz ograniczenie zjawiska tzw. śmieciowego zatrudnienia. Przyjętym przez rząd projektem reformy Państwowej Inspekcji Pracy zajmie się teraz parlament.

Źródło: PAP