Miliardy dla Polski. Ogromna szansa dla regionów
Fundusz Spójności ma wyrównywać różnice rozwojowe pomiędzy regionami Unii Europejskiej, ale w praktyce podział środków pokazuje, że najbardziej zaawansowane regiony potrafią efektywniej wykorzystywać fundusze, podczas gdy słabiej rozwinięte województwa wciąż nadrabiają zaległości infrastrukturalne i środowiskowe.
W perspektywie 2021–2027 Polska ma do dyspozycji ponad 76 mld euro z polityki spójności UE. Jest to największy budżet polityki spójności wśród krajów Unii Europejskiej. Środki zostały podzielone między programy krajowe i regionalne.
Rekordowe pieniądze dla Polski
Celem tych środków jest wyrównywanie poziomu życia i dostępu do infrastruktury między regionami UE, ze szczególnym naciskiem na inwestycje w transport, środowisko, energetykę i rozwój terytorialny.
Polska inicjatorem w Europie? "Możemy żądać więcej"
Do 18 stycznia podpisano 23761 umów na unijne dofinansowanie projektów, które wykorzystają 59,0 proc. dostępnej puli środków z polityki spójności UE na lata 2021-2027 - poinformowało Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej.
MFiPR dodało, że do 18 stycznia - w ramach programów krajowych i regionalnych - potencjalni beneficjenci złożyli wnioski o dofinansowanie projektów o całkowitej wartości 550,3 mld zł, w tym wnioskowane dofinansowanie UE wyniosło 421,6 mld zł.
Polskie województwa otrzymają z programów regionalnych 153 mld zł (33,5 mld euro). Będzie to ponad 44 proc. ogólnego budżetu z polityki spójności Polski na lata 2021-27, co oznacza największy udział decentralizacji od wejścia Polski do UE.
Algorytmy alokacji biorą pod uwagę liczbę ludności i PKB per capita regionów – to kryteria, które wprost wpływają na to, ile pieniędzy trafi do konkretnego województwa.
"Szanse równe dla wszystkich"
- Dziś kod pocztowy, pod którym mieszkamy, ma zbyt duże znaczenie i zbyt duży wpływ na jakość życia. Celem inwestycji z Narodowego Planu Odbudowy i Funduszy Europejskich jest to, aby kod pocztowy był po prostu kodem pocztowym. Aby szanse były równe dla wszystkich mieszkańców Polski, niezależnie od tego, czy mieszkają w dużym mieście, małym miasteczku, czy na wsi. Do tego będziemy dążyć w nadchodzących latach - przekonywał w 2024 roku wiceminister funduszy i polityki regionalnej Jan Szyszko na konferencji prasowej ws. unijnych pieniędzy.
Samorządy i przedsiębiorcy mogą sfinansować ze środków unijnych inwestycje z wielu dziedzin, np. OZE, infrastruktury transportowej, gospodarki wodno-kanalizacyjnej i odpadowej, adaptacji miast do zmian klimatu, czy system ochrony zdrowia.
Dofinansowanie UE z Polityki Spójności według poszczególnych kategorii:
- transport (infrastruktura drogowa i kolejowa, tabor, cyfryzacja, transport miejski) - 43 mld zł;
- efektywność energetyczna – 14 mld zł;
- działania badawcze i innowacyjne – 7 mld zł;
- infrastruktura i wsparcie szkolnictwa podstawowego, średniego i wyższego – 7 mld zł;
- zdrowie – 4 mld zł;
- energia odnawialna – 7 mld zł;
- oczyszczanie ścieków, gospodarka odpadami, rewaloryzacja i rekultywacja – 5 mld zł;
- kultura i turystyka – 4 mld zł.
Pieniądze dla regionów
W największym z programów - Funduszach Europejskich na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (budżet FEnIKS to 104,9 mld zł) regiony mogą otrzymać wsparcie w pięciu kluczowych obszarach – energetyce (rozwój OZE, efektywność energetyczna i rozwój sieci elektroenergetycznych i gazowych), ochronie środowiska, transporcie, zdrowiu i kulturze.
W programie Fundusze Europejskie dla Polski Wschodniej (FEPW) samorządy są największymi beneficjentami. Kwota bezpośrednio do nich skierowana to ok. 1,3 mld euro. Środki przeznaczone są m.in. na: działania związane z adaptacją miast do zmian klimatu, mobilnością miejską, drogami wojewódzkimi i tworzeniem atrakcyjnych ponadregionalnych szlaków turystycznych.
Oprócz 5 województw Polski wschodniej (lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego), które dotychczas były objęte wsparciem, nowa edycja programu na lata 2021-2027 obejmuje wsparciem także regionalną część województwa mazowieckiego (wykluczone m.st. Warszawa oraz 9 okalających go powiatów).
JST to najważniejsza grupa odbiorców środków Interreg. Polska realizuje takie programy z każdym z naszych sąsiadów w ramach UE. Mamy również dwustronny program współpracy z Ukrainą. Programy realizują rozwój m.in. transgranicznej mobilności, kulturę i turystykę, edukację, ochronę zdrowia oraz konkurencyjność przedsiębiorstw.
Ze środków Pomoc Techniczna dla Funduszy Europejskich 2021-2027 sfinansowane będą inicjatywy dotyczące rewitalizacji.
Jest wstępny projekt unijnego budżetu na lata 2028-2034
W lipcu 2025 roku przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen wraz z komisarzem ds. budżetu Piotrem Serafinem przedstawili w Brukseli pierwszą propozycję budżetu UE po 2027 r.
- Domagaliśmy się przede wszystkim tego, żeby pieniądze w nowym unijnym budżecie były dla Polski jak największe. Po drugie, żeby regiony miały swoją podmiotową rolę i żeby była decentralizacja polityki. I to nam się udało. Polska będzie największym beneficjentem unijnej perspektywy finansowej 2028-2034. Już wiemy też, że regiony będą mogły prowadzić inwestycje i będą miały własną autonomię inwestycyjną. To będzie na innych zasadach niż dotychczas, ale nie pozwoliliśmy wykreślić regionów z polityki spójności i z unijnego budżetu – oświadczyła wówczas minister funduszy i polityki regionalnej Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz.
Wstępne założenia zakładają, że budżet na lata 2028-2034 wyniesie łącznie 2 bln euro i opierać się będzie na czterech filarach: europejski model społeczny oraz jakość życia; konkurencyjność, dobrobyt i bezpieczeństwo; globalna Europa i administracja.
