Zmiany w VAT. Rząd pakiet ułatwień dla firm

Nowelizacja dotyczy również zasad ewidencji i identyfikacji podatników oraz płatników. Głównym celem zaproponowanych przez rząd rozwiązań jest ograniczenie obowiązków administracyjnych, ułatwienie prowadzenia biznesu oraz doprecyzowanie tych obszarów prawa podatkowego, które do tej pory budziły wątpliwości interpretacyjne. Zmiany mają także wzmocnić bezpieczeństwo całego systemu i dostosować krajowe regulacje do najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Podatek od towarów i usług, potocznie nazywany VAT-em, to jedno z najważniejszych źródeł dochodów budżetu państwa, ale jednocześnie jeden z najbardziej skomplikowanych podatków z perspektywy przedsiębiorcy. Każda zmiana w tym zakresie bezpośrednio przekłada się na codzienne obowiązki księgowe, płynność finansową oraz czas, jaki właściciele firm muszą poświęcać na formalności. Dlatego zapowiedziany pakiet uproszczeń spotyka się z dużym zainteresowaniem środowiska biznesowego, które od lat apeluje o racjonalizację przepisów i zmniejszenie biurokratycznego obciążenia.

Jednym z kluczowych założeń nowego projektu jest likwidacja wybranych obowiązków administracyjnych, które do tej pory niepotrzebnie angażowały czas przedsiębiorców i ich księgowych. Zdecydowano między innymi o zniesieniu obowiązku składania oddzielnej informacji o spisie z natury. Remanent, czyli fizyczne przeliczenie towarów w firmie, jest standardową procedurą, jednak dodatkowe raportowanie tego faktu stanowiło dla wielu podatników jedynie zbędny obowiązek formalny. Jego usunięcie to krok w stronę odchudzenia procedur sprawozdawczych.

Kolejnym ułatwieniem jest rezygnacja z obowiązku wykazywania w strukturze JPK_VAT podstawy opodatkowania przy specyficznych transakcjach międzynarodowych. Chodzi dokładnie o zakupy od podatników spoza terytorium Polski, które dotyczą towarów i usług objętych zwolnieniem z podatku. Jednolity Plik Kontrolny jest potężnym narzędziem analitycznym dla administracji skarbowej, jednak wpisywanie do niego danych o transakcjach zwolnionych z zagranicy często rodziło błędy ewidencyjne i nie wnosiło istotnej wartości dla kontroli podatkowej. Wykreślenie tego wymogu uprości comiesięczne raportowanie.

Bardzo ważna zmiana dotyczy firm inwestujących w środki transportu. Zgodnie z nowymi przepisami zlikwidowany zostanie obowiązek zapłaty podatku VAT w ciągu czternastu dni przy zakupie pojazdu z innego państwa Unii Europejskiej. Obecny wymóg przyspieszonej płatności stanowił duże obciążenie dla płynności finansowej przedsiębiorstw, wymuszając szybkie angażowanie gotówki. Po zmianach rozliczenie to będzie mogło odbywać się na bardziej dogodnych, ogólnych zasadach, co z pewnością ucieszy branżę transportową oraz firmy rozbudowujące swoje floty samochodowe.

Rząd postanowił również pochylić się nad kwestią naliczania odsetek od podatku VAT przy imporcie towarów. Zgodnie z przyjętym projektem, ograniczone zostanie naliczanie odsetek w sytuacjach, gdy opóźnienie płatności jest całkowicie niezależne od podatnika. To rozwiązanie wprowadza element sprawiedliwości do relacji na linii przedsiębiorca-urząd, chroniąc importerów przed sankcjami finansowymi za błędy lub opóźnienia leżące po stronie instytucji finansowych czy organów celnych.

Poza usuwaniem starych obowiązków, nowelizacja wprowadza zupełnie nowe rozwiązania upraszczające rozliczenia. Wśród nich znajduje się ujednolicenie zasad powstawania obowiązku podatkowego w przypadku towarów lub usług wykonywanych za odszkodowaniem na podstawie decyzji organów publicznych lub z mocy prawa. Do tej pory wywłaszczenia czy przymusowe przejęcia za odszkodowaniem rodziły poważne spory interpretacyjne dotyczące momentu, w którym należy odprowadzić podatek. Jasne wytyczne w tym zakresie pozwolą przedsiębiorcom uniknąć kosztownych błędów i ewentualnych sporów z fiskusem.

Prawdziwą rewolucją dla firm zajmujących się handlem międzynarodowym ma być wprowadzenie tak zwanego składu VAT. Instytucja ta, znana już w innych państwach europejskich, ma na celu znaczne uproszczenie rozliczania podatku w obrocie towarami pomiędzy różnymi krajami. Skład VAT pozwoli na zawieszenie poboru podatku do momentu wyprowadzenia towaru z magazynu na rynek krajowy, co diametralnie poprawi przepływy pieniężne importerów i dystrybutorów operujących na dużą skalę.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa obrotu gospodarczego niezwykle istotna jest nowa możliwość sprawdzenia statusu podatnika VAT nawet do pięciu lat wstecz. Przedsiębiorcy, aby zachować prawo do odliczenia podatku naliczonego, muszą dochować tak zwanej należytej staranności w doborze kontrahentów. Możliwość weryfikacji historycznego statusu partnera biznesowego to potężne narzędzie analityczne, które ułatwi audyt dostawców i zminimalizuje ryzyko nieświadomego wplątania się w karuzele podatkowe.

Dla sektora handlu detalicznego i turystyki przygotowano natomiast cyfryzację procedury zwrotu podatku dla podróżnych. Projekt zakłada możliwość dokonywania przez podróżnych tak zwanej e-odprawy TAX FREE z wykorzystaniem terminala w punktach sprzedaży. To rozwiązanie nie tylko przyspieszy obsługę klientów zagranicznych, ale także zmniejszy ilość papierowej dokumentacji, którą sklepy muszą obecnie archiwizować w celu udowodnienia prawa do zastosowania zerowej stawki podatku.

Wiele miejsca w rządowym projekcie poświęcono na doprecyzowanie przepisów, które od lat stanowiły bolączkę księgowych. Uporządkowano między innymi kwestie rozliczania dostaw energii elektrycznej, ze szczególnym uwzględnieniem określenia miejsca jej dostawy. Ponadto doprecyzowano zasady korzystania ze zwolnienia podmiotowego od VAT dla małych przedsiębiorców, co jest kluczowe dla osób stawiających pierwsze kroki w biznesie i generujących niższe obroty.

Ciekawym rozwiązaniem, odpowiadającym na współczesne wyzwania ekologiczne, jest uregulowanie zasad rozliczania kaucji pobieranej w systemie kaucyjnym. W obliczu wdrażania w Polsce powszechnego systemu kaucyjnego na opakowania, jasne zasady traktowania tych kwot na gruncie podatku VAT są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania sklepów i producentów napojów. Dodatkowo, projekt na stałe porządkuje kwestię stosowania obniżonej stawki dla określonych produktów dezynfekujących, co jest pokłosiem doświadczeń z okresu pandemii.

Ułatwienia dla biznesu idą w parze z działaniami mającymi na celu uszczelnienie systemu podatkowego. Rząd planuje rozszerzenie odpowiedzialności solidarnej nabywców za zaległości podatkowe nierzetelnych sprzedawców w ściśle określonych przypadkach. Oznacza to, że przedsiębiorcy będą musieli jeszcze ostrożniej dobierać swoich dostawców. Zmianom ulegną również zasady rejestracji podatników VAT, co ma utrudnić zakładanie firm słupów, wykorzystywanych do wyłudzeń skarbowych.

Duży nacisk położono na przyspieszenie digitalizacji obszaru kas fiskalnych. Zmiany przepisów mają na celu stopniowe wycofywanie z rynku przestarzałych urządzeń na rzecz kas online, które w czasie rzeczywistym przesyłają dane do Krajowej Administracji Skarbowej. Ponadto, w mechanizmie podzielonej płatności (split payment), nastąpi zmiana sposobu klasyfikacji towarów objętych tym obowiązkiem – przejście z Polskiej Klasyfikacji Towarów i Usług (PKWiU) na rzecz międzynarodowej Nomenklatury Scalonej (CN), co ułatwi identyfikację towarów podlegających rygorystycznym zasadom płatności.

Ważnym elementem nowelizacji jest wdrożenie rozwiązań wynikających z najnowszych orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Dzięki temu osoby prowadzące wspólne gospodarstwo rolne zyskają możliwość bycia traktowanymi jako odrębni podatnicy VAT, co do tej pory było kwestionowane przez polskie organy podatkowe. Ponadto rozszerzona zostanie możliwość stosowania preferencyjnej, zerowej stawki VAT dla niektórych usług bezpośrednio związanych z importem towarów. Przepisy regulujące samo prawo do odliczania podatku VAT również zostaną zaktualizowane i dostosowane do aktualnego, prokonsumenckiego i proprzedsiębiorczego orzecznictwa unijnego.

Przedsiębiorcy i biura rachunkowe muszą przygotować się na to, że zmiany będą wprowadzane etapami, co ma dać rynkowi czas na dostosowanie systemów informatycznych i procesów wewnętrznych. Zasadnicza część nowych przepisów ma wejść w życie od 1 października 2026 roku. To właśnie wtedy zacznie obowiązywać większość uproszczeń administracyjnych i doprecyzowań prawnych.

Kolejny ważny termin to 1 stycznia 2027 roku. Od tego dnia zaczną obowiązywać przepisy dotyczące funkcjonowania składu VAT, ostateczna likwidacja obowiązku przyspieszonej zapłaty podatku przy wewnątrzwspólnotowym nabyciu pojazdów, a także nowe obowiązki związane z wyrejestrowaniem kas fiskalnych. Z kolei pół roku później, od 1 lipca 2027 roku, wprowadzony zostanie bezwzględny zakaz wymiany pamięci fiskalnej w kasach starego typu, co ostatecznie wymusi na przedsiębiorcach przejście na nowoczesne urządzenia online. Ostatnim etapem reformy będzie uruchomienie w pełni elektronicznej odprawy TAX FREE, co zaplanowano na 1 lipca 2028 roku.