Sklepiki szkolne znikną? Kluczowe rozporządzenie Ministerstwa Zdrowia wciąż nie powstało, a projekt jest pełen dziwnych pomysłów

Działania Ministerstwa Zdrowia mogą doprowadzić do zamknięcia większości małych sklepików w szkołach. Od 1 września prowadzenie biznesu może nie tylko stać się nieopłacalne, ale i ryzykowne. Wszystko przez tworzone rozporządzenie resortu zdrowia, do którego załączona zostanie lista produktów dopuszczonych do sprzedaży w szkołach. Jej projekt wystraszył przedsiębiorców nie na żarty.

Ustawa usuwająca niezdrową żywność ze szkół to idealny przykład, jak urzędnicy są w stanie zepsuć dobry i potrzebny pomysł. Drobni przedsiębiorcy za opieszałość i pomysłowość resortu zapłacą utratą swoich biznesów.

Ministerstwo Zdrowia za sprawą inicjatywy polityków Polskiego Stronnictwa Ludowego wydało w ubiegłym roku wojnę pladze otyłości wśród polskiej młodzieży. Efektem jest przyjęcie nowelizacji ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia. Sama nowelizacja nie wniesie rewolucyjnych zmian w szkołach, dopóki nie pojawi się do niej odpowiednie rozporządzenie Ministra Zdrowia. A tego wciąż nie ma. Przedsiębiorcy zwracają uwagę, że nowe wytyczne pojawią się za późno i nie do wszystkich zdążą się przygotować. Zwłaszcza że projekt rozporządzenia zawiera cały szereg kuriozalnych pomysłów.

W zamiarzeniach resortu w sklepikach szkolnych możliwe będzie kupienie wyłącznie kanapek na bazie pieczywa razowego lub pełnoziarnistego, sałatek, mleka i produktów mlecznych, warzyw i owoców, a także niektórych napojów, o ile nie mają w swoim składzie zbyt dużo cukru. Żadnych batonów, chipsów, drożdżówek i słodzonych napojów gazowanych. W skrócie: tylko zdrowe, naturalne i niskokaloryczne produkty.

Zatem w teorii niebawem wejdą przepisy, które pomogą wychowywać zdrowe dzieci. Zmiany w nawykach żywieniowych najmłodszych zapowiedziała premier Ewa Kopacz podczas expose. Wystarczy jednak wczytać się głębiej w proponowane zmiany, by dostrzec szereg kuriozalnych wymogów.

Od września sklepikarze będą mogli sprzedawać kanapki z wędliną, która zawiera nie więcej niż 10 gramów tłuszczu w 100 gramach produktów. Jednak w rozporządzeniu nie ma ani słowa, jak sklepikarze mieliby udowadniać kontrolerom, że wędlina w ich bułce spełnia te wymagania. Dodatkowo do bułek nie trafią żadne sosy - oprócz keczupu przygotowanego z przynajmniej 128 gramów pomidorów - oraz sól. Idea słuszna, lecz nie bierze pod uwagę, że wymóg przedstawiania wartości odżywczej na produktach pojawi się dopiero pod koniec przyszłego roku (obecnie wciąż jest to dobrowolne działanie producenta).

W efekcie nietrudno będzie dostać od kontrolerów wysoką karę finansową. Za złamanie zakazu mają grozić kary do 5 tysięcy złotych. Dyrektor placówki będzie mógł też rozwiązać umowę z firmą cateringową lub właścicielem sklepiku.

Inne ciekawe zapisy? Suszone owoce i orzechy mogą być sprzedawane tylko w opakowaniach do 50 gramów i ani orzeszka więcej. Po co ministerstwo ogranicza gramaturę i skąd akurat tak małe porcje? Resort tłumaczy, że podjął taką decyzję, by ograniczyć u dzieci podaż energii z takich produktów. A decyzję poprzedził szczegółową analizą rynku.

Trudno w to uwierzyć, bo podobnych opakowań orzechów nie znaleźliśmy w kilku największych warszawskich hurtowniach spożywczych. Sklepikarze mogą mieć nie lada problem z zamówieniem do sklepiku odpowiednich produktów. Jeżeli występują na rynku to warto zadać pytanie, ilu producentów ma je w ofercie. Okazać się przecież może, że dodatkowym i niezamierzonym beneficjentem zmian będzie właśnie któryś z wytwórców, który nieoczekiwanie stanie się głównym graczem w tej kategorii.

Nie tylko orzechy i suszone owoce będą miały ograniczone opakowania. Taki sam los czeka soki owocowe i warzywne. Porcja 330 mililitrów to maksimum. Resort uznał, że zdrowych soków nie można pić za dużo. Lepiej, by dzieci kupowały dwa produkty niż jeden? W końcu rozporządzenie nie zabrania sprzedawcy sprzedania kilku soków jednej osobie. Trudno jednocześnie oczekiwać, by 18-letni licealista zadowolił się kartonikiem soku dla 6-letniego pierwszoklasisty. - Ministerstwo przygotowało projekt, który nie bierze pod uwagę różnic pomiędzy najmłodszymi uczniami a tymi, którzy zaraz kończą szkołę - mówi dr Dobrawa Biadun z Konfederacji Lewiatan, która stanęła w obronie drobnych przedsiębiorców.

Dziwnych rozwiązań w rozporządzeniu ministerstwa nie brakuje. Wymagania w stosunku do zawartości cukru uniemożliwią sprzedaż w sklepikach szkolnych na przykład niektórych batonów musli. W dokumencie nie ma z kolei nic o stabilizatorach smaku i konserwantach, więc jeżeli część produktów nie będzie miała za dużo cukru, to trafi do sprzedaży bez problemu.

Ile osób może mieć kłopoty? Samych szkół podstawowych jest w Polsce ponad 13 tysięcy. Jeżeli przyjmiemy, że w przynajmniej co drugiej działa sklepik, wyśrubowane przepisy uniemożliwią pracę 6 tysiącom przedsiębiorców. Do tego dochodzą jeszcze ci, którzy prowadzą biznes w gimnazjach. Rynek wart 200 milionów złotych może po prostu przestać istnieć.

Większość przedsiębiorców przyznaje, że projekt jest dla nich zabójczy. I nie chodzi tylko i wyłącznie o część zapisów. Sklepikarze prognozują, że większość dzieci i młodzieży przeniesie się do sklepów znajdujących się niedaleko szkoły. Tam znajdą i słodkie przekąski, i napoje bez żadnych ograniczeń. Część sklepów jest zaledwie kilkanaście metrów od wejścia do gmachu szkoły.

- Być może niedługo sklepików nie będzie w ogóle, bo proponowane wymagania są tak wyśrubowane, że prowadzenie działalności przestanie być opłacalne. Dzieci będą zatem musiały przynosić jedzenie z domu, albo wychodzić poza teren szkoły - ocenia dr Dobrawa Biadun. Ekspertka zwraca uwagę na pozostałe problemy rozporządzenia - przyrządzanie soków na miejscu w małych sklepikach na pewno nie przysłuży się zdrowiu. - Tam nie ma do tego żadnych warunków - mówi.

- Resort zdrowia w ogóle nie zadał sobie pytania, co tak naprawdę jest sprzedawane w sklepikach szkolnych. Zdecydowana większość właścicieli sklepików po rozmowach z rodzicami i dyrektorami postawiła na zdrowsze przekąski. Takie inicjatywy były i będą, nie potrzeba do tego żadnej rygorystycznej ustawy, która przepycha się kolanem w ostatniej chwili - tłumaczy Biadun.

Potwierdzają to właściciele sklepików. - Świeże owoce od dawna mam w ofercie. Efekt był taki, że większość z nich wracała do mnie do domu i dzieciaki miały na kolację. W szkole nikt ich nie kupował - tłumaczy jeden ze sklepikarzy. Nie chce ujawniać nazwiska, gdyż boi się kontroli. - Dziś narzekamy na resort, a za kilka miesięcy przyjedzie do nas kontrola i na siłę wykaże, że robimy złe kanapki - mówi.

Osób, które boją się ogromnych kar za absurdalne wymogi jest zdecydowanie więcej. Wszyscy przyznają, że nie mają problemu ze zmianą asortymentu w swoich sklepach, ale bez odpowiedniej akcji informacyjnej i edukacji żywnościowej to będzie gwóźdź do trumny ich biznesu. - Dzieciaki z dnia na dzień nie przestaną pić słodkich napojów czy jeść batoników. My stracimy źródło utrzymania, ale ministerstwo będzie mogło pochwalić się akcją przeciwko wstrętnym sklepikarzom, którzy tuczą dzieci - mówi anonimowy właściciel sklepu.

Rozporządzenie w takiej formie będzie kosztowne nie tylko dla sklepikarzy, ale również dla rodziców. Nie można ignorować faktu, że zdrowe bułki i soki będą zdecydowanie droższe. Dla części dzieci oznacza to brak przekąski w szkole.

Ministerstwo na pytania Money.pl dotyczące przepisów zapowiada krótko: - Rozporządzenie będzie obowiązywać od 1 września. jednak Magdalena Horszowska-Jóźwicka z biura prasowego resortu nie zdradza nam, kiedy się pojawi i w jakiej formie. Z internetowego serwisu Rządowego Centrum Legislacji dowiadujemy się, że... wciąż trwają konsultacje społeczne. W rzeczywistości skończyły się 20 lipca, ale wniosków i stanowisk stron na razie nie znamy. Resort zapewnia, że takie były i się z nimi właśnie zapoznaje.

Co ciekawe, minister do współpracy zaprosił prawie 80 organizacji pozarządowych oraz... Telewizję Polską czy stowarzyszenie reklamodawców. Ile wspólnego mają przedstawiciele tych podmiotów z opracowaniem projektu dla sklepikarzy i stołówek - ciężko powiedzieć.

Na konsultacje przepisów dotyczących żywienia dzieci w szkołach zaproszenie trafiło do Telewizji Polskiej i Stowarzyszenia Komunikacji Marketingowej SAR. Ilu ekspertów żywienia i małych przedsiębiorców zrzeszają te podmioty? Na te pytania resort zdrowia nie udzielił odpowiedzi

Dr Dobrawa Biadun zwraca uwagę, że Ministerstwo Zdrowia wybrał wakacje na termin konsultacji z prostego powodu. Urzędnicy liczą, że w okresie urlopów nie będzie zbyt wielu uwag do rozporządzenia i szybko uda się odhaczyć zadanie jako wykonane. - Resort zaprosił na konsultacje wiele podmiotów, ale nie zadał sobie trudu, żeby porozmawiać z samorządami, dyrektorami szkół i sklepikarzami, a to w końcu ich najbardziej dotkną zmiany w przepisach - tłumaczy ekspertka.

Jednocześnie dodaje, że wcale nie zdziwi się, kiedy rozporządzenie pojawi się 1 września, czyli w dniu, od którego powinno było obowiązywać. - Ministerstwo Zdrowia przyzwyczaiło nas już do takiego działania. To idealny przykład, jak dobry pomysł można zepsuć. To rozporządzenie wylewa dziecko z kąpielą. Zamiast na edukację dzieci i rodziców stawiamy na karanie sprzedawców. Czy to pomoże, że dzieciaki nie kupią w szkole czekoladowych batoników, ale za to w domu na kolację zjedzą paczkę chipsów?