Wyrok miażdżący dla banków? Co oznacza decyzja Sądu Najwyższego ws. frankowiczów

- Rozwiano ostateczne wątpliwości - komentuje w rozmowie z money.pl Marcin Murzyński, ekonomista, ekspert ds. kredytów w Pledziewicz Kancelaria. W ten sposób odnosi się do nowej uchwały Sądu Najwyższego. SN na czwartkowym posiedzeniu w składzie Izby Cywilnej uznał, że jeśli tylko część umowy frankowej była nielegalna, to trzeba ją unieważnić w całości.

Zdaniem Marcina Murzyńskiego ruszy teraz kolejna lawina pozwów. Takie lawiny uruchamiały się już w ostatnich latach kilka razy i były reakcją na korzystne dla frankowiczów orzeczenia. Jak wynika z danych 47 sądów okręgowych, w 2023 r. wpłynęło 87 tys. pozwów w sprawach frankowych. To o 35,5 proc. więcej niż w 2022 r., kiedy było ich nieco ponad 64 tys.

- W 2024 r. liczba spraw, które trafią do sądów, może przekroczyć 100 tysięcy - prognozuje Murzyński.

Jednocześnie dodaje, że przełomu nie ma, bo SN potwierdził linię orzeczniczą, która utarła się już po wyrokach Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Tego samego zdania jest mec. Weronika Magdziak-Śliwa z kancelarii Kochański & Partners. - Sąd Najwyższy potwierdził utrwaloną praktykę i wykładnię sądów powszechnych rozpoznających sprawy frankowe i nie mamy tu żadnej rewolucji - tłumaczy prawniczka w rozmowie z money.pl.

Zwraca jedynie uwagę na to, na jaki dzień powinien być ustalany początek biegu terminu przedawnienia roszczeń banku o zwrot wypłaconego kapitału. - Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że termin ten zaczyna biec od dnia następującego po dniu, w którym konsument zakwestionował związanie postanowieniami umownymi. Nie jest to chwila wypłaty kredytu - mówi mec. Magdziak-Śliwa.

I dodaje, że już przed uchwałą SN większość banków stosowała taką wykładnię. Treść tej uchwały nie zmieniła więc nic w pozycji procesowej kredytobiorców - twierdzi. Konsumenci muszą się natomiast liczyć z tym, iż w przypadku uznania umowy za nieważną, banki będą dochodzić od nich zwrotu wypłaconej kwoty kredytu wraz z odsetkami w przypadku popadnięcia w opóźnienie.

Jak tłumaczy Marcin Murzyński, było już kilkanaście wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej mówiących o tym, że jeśli w umowie znalazły się zapisy niedozwolone (klauzule abuzywne), to nie można poprawić takiej umowy. Mimo to byli w Polsce sędziowie, których wyroki pozwalały na takie zmiany. Teraz SN postawił sprawę jasno.

Przy zapisach narzuconych przez bank należy w całości uznać umowę za nieważną - wyjaśnia Murzyński.

Sąd Najwyższy uznał też, że sędziowie nie mogą stosować tzw. teorii salda. Według niej obowiązek zwrotu obciąża tylko tę stronę, która uzyskała większą korzyść. - Może kilku sędziów stosowało teorię salda. Oni niejako rozliczali strony i mówili, kto, komu ile pieniędzy ma oddać. Jeżeli kredytobiorca pożyczył 300 tys. zł i przez 15 lat wpłacił do banku 350 tys. zł, to w teorii salda miał 50 tys. zł nominalnej nadpłaty, którą bank byłby zobowiązany zwrócić - zaznacza ekspert.

W Polsce przyjęła się jednak teoria dwóch kondykcji, zgodnie z którą zwroty dokonywane są niezależnie przez dwie strony. - Po unieważnieniu umowy strony sporu mają wobec siebie wzajemne niezależne roszczenia. Bank o zwrot wypłaconego kapitału, a klient o zwrot całości wpłaconych kwot – rat czy opłat okołokredytowych - tłumaczy Murzyński. Sąd Najwyższy przychylił się do teorii dwóch kondykcji.

Murzyński zwraca uwagę, że procesy frankowiczów są bardzo złożone i czasochłonne. - Idzie mnóstwo papieru. Sam pozew to kilkadziesiąt stron, odpowiedź na pozew ma z reguły od 130 do 200 stron. Później piszemy replikę na kilkadziesiąt stron, a bank kolejną odpowiedź na kolejne kilkadziesiąt stron. Uchwała Sądu Najwyższego niczego nie uprościła, jedynie rozjaśniła kwestie prawne. Pod kątem prawnym jest bardziej oczywiste, w jaki sposób sformułować roszczenie. Dlatego klienci nadal będą potrzebować profesjonalnej obsługi prawnej - uważa.

Jeszcze inny problem widzi w uchwale Związek Banków Polskich. W opublikowanym 25 kwietnia komunikacie ZBP stwierdził, że "Uchwała, zgodnie z oświadczeniem 9 sędziów Izby Cywilnej SN powołanych przed 2017 r., podjęta została w niekonstytucyjnym składzie i nie realizuje swojej podstawowej funkcji ustrojowej, zmierzającej do ujednolicenia orzecznictwa sądów. Istnieją zatem poważne wątpliwości co do prawidłowości składu orzekającego. Tym samym rodzą się pytania o moc i skuteczność niniejszej Uchwały".

"Ponadto zaznaczyć należy, że aż 6 sędziów złożyło zdania odrębne, przede wszystkim w zakresie tego, czy umowa po wyeliminowaniu klauzul przeliczeniowych powinna być utrzymana w mocy, co dodatkowo pogłębia wątpliwości co do jednolitości poglądów wyrażonych w Uchwale" - czytamy w stanowisku ZBP.

ZBP pisze w nim też, że "stoi konsekwentnie na stanowisku, że najlepszym i najszybszym rozwiązaniem problemu kredytów frankowych jest zawieranie ugód".

W obecnej sytuacji frankowicze niekoniecznie mogą chcieć iść na ugody. To może być dla nich mniej opłacalne.

- Ugoda to ostatnia deska ratunku banków. Trzeba mieć jednak świadomość, że uwzględniając aktualną linię orzeczniczą w ostatnich miesiącach, frankowicze wygrywają 99 proc. procesów. A ugoda jest tylko w połowie tak korzystna, jak wygrany proces - ocenia Marcin Murzyński.

Jak wyjaśnia, trwający kilka lat proces prowadzi do dodatkowych kosztów po stronie banków w wysokości 50-100 proc. pierwotnej wartości przedmiotu sporu. Same tylko ustawowe odsetki za opóźnienie w spełnianiu świadczeń pieniężnych w stosunku rocznym wynoszą 11,25 proc. w skali roku trwania procesu.

Sprawa frankowa średnio trwa trzy lata. To oznacza, że frankowicz otrzyma dodatkowe 30 proc. odsetek, a przy kwocie np. 300 tys. zł daje to 100 tys. zł. Jest takie powiedzenie, że sprawy frankowe to wysoko oprocentowana lokata - komentuje ekspert.

Dlatego, jak uważa Murzyński uchwała SN rozwiała wszelkie wątpliwości, które mogli mieć frankowicze wahający się, czy pójść do sądu.

- SN potwierdził aktualną linię orzeczniczą, a to jest świetna informacja dla frankowiczów. To wyrok miażdżący dla banków. Ruszy kolejna lawina pozwów - prognozuje Murzyński.

Innego zdania jest mec. Magdziak-Śliwa. - Banki nie spodziewają się znacznego przyrostu pozwów po uchwale "frankowej". Treść tej uchwały nic nie zmieniła w pozycji procesowej konsumentów. Konsumenci muszą się natomiast liczyć z tym, iż w przypadku uznania umowy za nieważną, banki będą dochodzić od nich zwrotu wypłaconej kwoty kredytu wraz z odsetkami w przypadku popadnięcia w opóźnienie - uważa.

Piotr Bera, dziennikarz money.pl