Kaucja za butelki wróci prosto na kartę. W Polsce staną tysiące maszyn

Według danych resortu klimatu na koniec czerwca br. w Polsce funkcjonowało 64 tys. punktów zbiórki, z czego w blisko 14 tys. (21 proc.) działały automaty. Jednocześnie maszyny zbierają 87 proc. opakowań ze znakiem kaucji. Poza sklepami działa też ponad 200 punktów zbiórki, które znajdują się na miejskich osiedlach, w miejscowościach turystycznych i zakładach pracy.

Większość zwrotomatów znajdujących się w sklepach z reguły wydaje bon o równowartości kaucji, który następnie można zrealizować podczas zakupów. Można go też wymienić na gotówkę, ale trzeba w tym celu najczęściej udać się do kasy.

Tymczasem, jak zapowiadał pod koniec czerwca resort klimatu i środowiska, operatorzy pracują nad nowymi rozwiązaniami formy zwrotu kaucji, w tym zwrotu bezpośrednio na kartę płatniczą, aplikację mobilną i opaski RFID obowiązujące w parkach wodnych.

Część pytanych przez PAP operatorów systemu kaucyjnego potwierdziła, że pracuje lub już uruchamia automaty, które zwracają kaucję bezpośrednio na kartę płatniczą. Przede wszystkim chodzi o maszyny stawiane na osiedlach w dużych miastach Polski. Jednocześnie operatorzy wskazali, że uruchomienie bardziej zaawansowanych urządzeń np. przyjmujących wiele opakowań jednocześnie lub pozwalających nadmuchać zgniecioną butelkę, jest dla sklepów wyzwaniem, ze względu na wysokie ceny takich maszyn.

Operator Kaucja.pl instaluje już butelkomaty umożliwiające zwrot kaucji na kartę płatniczą m.in. na terenach spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych - wskazała firma w odpowiedzi na pytania PAP. Dodała, że w Warszawie i okolicach ma uruchomić ponad 500 takich urządzeń, natomiast w perspektywie 3-4 lat w Polsce ma to być 4 tys. automatów tego typu.

Dariusz Dworzecki z Kaucja.pl wskazał, że aktualnie instalowanych jest ok. 15 takich urządzeń tygodniowo.

- Po osiągnięciu poziomu około 120 aktywnych automatów w Warszawie projekt będzie rozszerzany na kolejne duże miasta, w tym Łódź, Poznań, Wrocław, Kraków oraz region Śląska. Oznacza to, że rozwiązania umożliwiające bezpośredni zwrot kaucji na konto lub kartę będą stopniowo coraz szerzej dostępne - poinformował.

Także operator PolKa - Polska Kaucja uruchamia automaty stojące na osiedlach, gdzie kaucja oddawana jest na kartę płatniczą. Obsługiwane przez operatora takie maszyny funkcjonują m.in. w Zamościu i na warszawskiej Białołęce, a sieć takich urządzeń ma się rozwijać. Ponadto PolKa planuje uruchomienie również maszyn pozwalających na zwrot wielu opakowań jednocześnie.

Instalację kilku urządzeń zwracających kaucję bezpośrednio na kartę płatniczą w różnych częściach Polski planuje w najbliższym czasie również firma Reselekt.

Zygmunt Ochał z Krajowego Systemu Kaucyjnego Zwrotka zwrócił z kolei uwagę, że rozwiązania takie jak automaty przyjmujące wiele butelek i puszek na raz są stosowane na najbardziej rozwiniętych rynkach systemów kaucyjnych. Dodał, że operator analizuje możliwość ich wdrożenia w Polsce. Zwrócił jednak uwagę, że są to urządzenia większe od standardowych automatów, dlatego wymagają odpowiedniej przestrzeni oraz wyższych nakładów inwestycyjnych.

System kaucyjny działa w Polsce od 1 października 2025 r. Do napojów w butelkach plastikowych (do 3 l), metalowych puszkach (do 1 l) doliczana jest kaucja w wysokości 50 groszy, którą można odzyskać po oddaniu opakowania. O tym, czy dane opakowanie jest objęte kaucją, informuje znak kaucyjny nadrukowany na etykiecie lub puszce - dwie strzałki tworzące prostokąt z napisem "kaucja" i z jej kwotą. Aby odzyskać kaucję nie trzeba mieć paragonu, ale opakowanie nie może być zgniecione.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami w systemie kaucyjnym od 2026 r. są też butelki szklane wielokrotnego użytku do 1,5 l (w ich przypadku kaucja to 1 zł). Producenci napojów w takich butelkach nadal mogą jednak prowadzić własne, niezależne zbiórki takich opakowań. Systemy te od wielu lat mają przede wszystkim producenci piw.

System kaucyjny w Polsce prowadzony jest obecnie przez sześciu operatorów (od 2027 r. dołączą dwaj kolejni), których zadaniem jest organizowanie systemu m.in. od strony logistyki i finansów. Operatorzy zajmują się m.in. odbieraniem opakowań z punktów zbiórki, z którymi współpracują oraz przekazywaniem kaucji pomiędzy uczestnikami systemu. Jednym z głównych celów systemu kaucyjnego jest osiągnięcie unijnych poziomów selektywnej zbiórki opakowań po napojach (77 proc. do 2028 r. i 90 proc. od 2029 r.

Resort klimatu informował w lipcu, że w ramach systemu kaucyjnego do końca czerwca zebrano ponad 2,3 mld opakowań, z czego 1,4 mld to butelki PET, a 900 mln to puszki. Dla porównania - pod koniec maja było to 1,6 mld zebranych opakowań, a na koniec kwietnia - 1 mld.