Armenia wymyka się Putinowi. To poważny cios dla Rosji

Premier Armenii Nikola Paszynian ogłosił zwycięstwo jeszcze w nocy, gdy znane były tylko cząstkowe wyniki. Skrytykowali go za to konkurenci, uznając, że było to przedwczesne, a niektórzy z nich oskarżali premiera, że próbuje w ten sposób wywrzeć nacisk na Centralną Komisję Wyborczą.

Partia premiera Paszyniana, Umowa Społeczna, ostatecznie wygrała wybory parlamentarne, zdobywając 49,81 proc. głosów - co potwierdziła w poniedziałek Centralna Komisja Wyborcza po przeliczeniu wszystkich głosów. Drugie miejsce zajął sojusz Silna Armenia (23,29 proc.), a trzecie Blok Armenia (9,94 proc.) - podała Polska Agencja Prasowa.

Premier dąży też do zacieśnienia relacji z Zachodem i ograniczenia zależności kraju od Rosji. Sytuacja w parlamencie nie będzie łatwa. Trzy partie opozycyjne, które dostały się do parlamentu, krytykują Paszyniana za ustępstwa wobec Azerbejdżanu i opowiadają się za bliższymi relacjami z Moskwą.

Przez lata Armenia była uznawana za najbliższego sojusznika Rosji na Kaukazie Południowym. W kraju działa rosyjska baza wojskowa w Giumri, Erywań należał do rosyjskich formatów bezpieczeństwa, a gospodarka była mocno powiązana z rynkiem rosyjskim.

Ten układ zaczął jednak pękać po wojnach o Górski Karabach. Dla wielu Ormian momentem przełomowym był 2023 r., gdy Azerbejdżan przejął kontrolę nad regionem, a Moskwa — mimo wcześniejszych deklaracji i obecności rosyjskich sił pokojowych — nie zatrzymała klęski Armenii.

Armenia przestała ufać Rosji. Dla Putina to groźny precedens. Kraj ten zaczyna szukać bezpieczeństwa poza rosyjskim systemem, podobny kurs mogą obrać inni partnerzy z obszaru postsowieckiego.

Z perspektywy Kremla utrata Armenii byłaby ciosem wizerunkowym i strategicznym. Wizerunkowym, bo pokazałaby, że rosyjskie gwarancje bezpieczeństwa są coraz mniej wiarygodne. Strategicznym, bo Moskwa traciłaby przyczółek w regionie, w którym coraz mocniej grają Turcja, Iran, Unia Europejska, USA i Chiny.

Politycznie kraj ten wymyka się Putinowi. Władimir Putin nie chce jej stracić, bo dla Rosji to jedno z ostatnich realnych przejść na Kaukaz Południowy, kluczowy region, przez który biegną interesy Turcji, Iranu, Zachodu i Azji. W praktyce to korytarz między Europą, Azją Centralną, Turcją, Iranem i Rosją.

Właśnie dlatego Armenia jest dla Kremla tak ważna. Nie chodzi o wielkość gospodarki, lecz o położenie. Erywań może stać się elementem nowych tras handlowych i energetycznych, które będą omijały Rosję. Po agresji na Ukrainę Zachód szuka alternatywnych korytarzy transportowych, a Kaukaz Południowy stał się jednym z naturalnych kierunków.

Jeśli dla Zachodu i państw regionu może to być szansa na handel i stabilizację. Dla Rosji — ryzyko utraty roli pośrednika, bez którego wcześniej trudno było rozwiązać jakikolwiek spór na Kaukazie.

Premier Paszynian zaczął przesuwać politykę kraju w stronę Zachodu. Armenia zamroziła udział w Organizacji Układu o Bezpieczeństwie Zbiorowym, czyli sojuszu wojskowym zdominowanym przez Rosję. Przyjęła też przepisy otwierające drogę do głębszej integracji z UE, choć nie oznacza to jeszcze formalnego wniosku o członkostwo.

Jednak spór o Armenię to także gra o gaz, handel. Rosja odpowiadała za 82 proc. dostaw gazu do Armenii w 2025 r. - wskazał Reuters, a Gazprom w całości kontroluje Gazprom Armenia, czyli kluczowego operatora sektora gazowego w kraju.

Tym samym energetyka staje się najsilniejszym narzędziem nacisku. Dla państwa bez dużych własnych zasobów gazu taka zależność oznacza, że polityczny konflikt z Moskwą może bardzo szybko przełożyć się na ceny energii i koszty życia.

Rosja przypomniała o tym wprost. Przed wyborami w Armenii Moskwa ostrzegła, że Erywań może stracić dostęp do taniego gazu, ropy i innych surowców, jeśli będzie kontynuował kurs na integrację z UE. Według Reutersa Putin wskazywał, że Armenia płaciła za rosyjski gaz 177,5 dol. za 1000 metrów sześciennych, podczas gdy ceny europejskie były znacznie wyższe - pisał Reuters.

Znaczenie ma też infrastruktura. Gazprom przejął pełną kontrolę nad armeńską spółką gazową jeszcze w 2014 r. W praktyce rosyjski koncern ma wpływ nie tylko na dostawy surowca, ale również na system jego dystrybucji w kraju. To sprawia, że armeńska niezależność energetyczna jest dużo bardziej ograniczona, niż mogłoby się wydawać.

Gaz nie jest jedyną bronią gospodarczą Moskwy. Reuters opisywał serię rosyjskich ograniczeń wobec armeńskich produktów — od warzyw i owoców, przez ryby, po alkohol, kwiaty i wodę mineralną. Oficjalnie chodziło o wymogi sanitarne, jakościowe lub fitosanitarne. Politycznie przekaz był jednak czytelny: zbyt szybkie zbliżenie z Zachodem może kosztować Armenię dostęp do rosyjskiego rynku.

To szczególnie ważne, bo Rosja pozostaje jednym z kluczowych partnerów handlowych Armenii. Według danych przywoływanych przez Reutersa w 2025 r. odpowiadała za ok. 35 proc. armeńskiego handlu zagranicznego, podczas gdy udział UE był wyraźnie mniejszy.

W odpowiedzi Unia Europejska zapowiedziała pakiet wsparcia dla Armenii. Szefowa Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen określiła rosyjskie działania jako gospodarczą presję polityczną.

Źródło: PAP, Reuters, money.pl