Forum "Szkoła w Działaniu": Edukacja obywatelska przez projektowe działanie

Wydarzenie otworzyła minister edukacji Katarzyna Lubnauer, która od pierwszych słów nadała ton całej konferencji. – Nie zwalniając się z teorii połączmy jedno z drugim – powiedziała, wskazując na konieczność łączenia wiedzy teoretycznej z umiejętnościami praktycznymi w ramach edukacji obywatelskiej. Minister podkreśliła również rolę tego przedmiotu w budowaniu silnego społeczeństwa obywatelskiego. To właśnie ten wątek – jak uczyć młodych ludzi nie o demokracji, ale przez demokratyczne działanie – przewijał się jak przez wszystkie panele dyskusyjne.

Pierwszy panel, moderowany przez gospodarza wydarzenia Łukasza Grassa, poświęcony był partnerstwu międzysektorowemu jako kluczowemu elementowi skutecznej edukacji obywatelskiej. Na scenie spotkali się przedstawiciele różnych światów: Paula Bruszewska, współzałożycielka i prezeska Fundacji Zwolnieni z Teorii, Agnieszka Kazimierska, członkini zarządu Fundacji Enea – Energia Wspólnoty, posłanka Dorota Łoboda oraz Oktawia Gorzeńska, wiceprezydent Gdyni.

– Promujemy model współpracy oparty na partnerstwie biznesu i organizacji pozarządowych. Jeśli firma ogranicza się jedynie do przekazywania pieniędzy, nie wykorzystuje swoich kompetencji, zasobów i innowacyjności, które mogłyby wnieść większą wartość niż sama gotówka. Bardzo zależy nam na ogólnopolskich projektach takich jak "Narzędziownik Nauczyciela Edukacji Obywatelskiej", bo wierzymy że dobrze przygotowany nauczyciel jest partnerem w zmianie, a nie jedynie wykonawcą programu. – mówiła Agnieszka Kazimierska, akcentując znaczenie współpracy międzysektorowej.

Dyskusja pokazała, że edukacja obywatelska nie może funkcjonować w szkolnej izolacji. Projekty społeczne realizowane przez uczniów potrzebują współpracy z samorządem lokalnym, organizacjami pozarządowymi i biznesem. Tylko w takim ekosystemie młodzi ludzie mogą uczyć się prawdziwego działania na rzecz wspólnoty.

Izabela Rakuć-Kochaniak, prezeska zarządu Fundacji Enea – Energia Wspólnoty, podkreśliła: – Edukacja obywatelska to odpowiedzialność nas wszystkich. Organizacje pozarządowe wnoszą innowacyjne metody pracy projektowej, biznes – zasoby i kontakt z rynkiem pracy, administracja – stabilne ramy działania. Dopiero razem możemy stworzyć przestrzeń, w której młodzi ludzie uczą się nie tylko teorii o społeczeństwie, ale prawdziwego działania na rzecz wspólnoty. To nasza wspólna inwestycja w przyszłość społeczeństwa obywatelskiego.

Drugi panel przeniósł dyskusję na poziom systemowy, koncentrując się na projektach społecznych jako centralnym elemencie nowej podstawy programowej dla edukacji obywatelskiej. Marcin Bruszewski z Fundacji Zwolnieni z Teorii, Andrzej Kozłowski z wydawnictwa Nowa Era, dr Tomasz Gajderowicz z Instytutu Badań Edukacyjnych oraz Eliza Orepiuk-Szymura z Fundacji Enea dyskutowali o wdrażaniu metody projektowej w szkołach.

Debata dotknęła kluczowego pytania: jak sprawić, by projekty społeczne nie były "czymś ekstra" na edukacji obywatelskiej, ale naturalną metodą uczenia tego przedmiotu? Uczestnicy panelu zgodzili się, że potrzebne są systemowe zmiany – od wsparcia nauczycieli w opanowaniu metody projektowej, przez zmianę filozofii oceniania, po stabilne ramy prawne umożliwiające współpracę szkół z partnerami zewnętrznymi.

– Widzimy, jak kompetencje społeczne stają się kluczowe na rynku pracy. Projekty społeczne realizowane na lekcjach edukacji obywatelskiej to nie abstrakcja, to konkretne przygotowanie młodych ludzi do bycia nie tylko pracownikami, ale obywatelami – sprawczymi, współpracującymi, zdolnymi do brania odpowiedzialności – dodawał Marcin Bruszewski.

Trzeci panel przyniósł najbardziej osobiste historie o wdrażaniu edukacji obywatelskiej w praktyce szkolnej. Na fotelach zasiedli praktycy: Marta Florkiewicz-Borkowska, Nauczycielka Roku, Katarzyna Zagajewska-Sycz z Liceum im. Żeromskiego w Bartoszycach, ekspertka metody projektowej, Marta Czekaj, dyrektorka II LO w Dębicy, oraz Anna Stefanek, finalistka i ambasadorka Olimpiady Zwolnieni z Teorii.

To właśnie tutaj najwyraźniej wybrzmiało przesłanie całego wydarzenia: kompetencje obywatelskie nie rodzą się w testach z wiedzy o demokracji, ale w relacjach i wspólnym działaniu. Szkoła, która ufa swoim uczniom i pozwala im realizować prawdziwe projekty społeczne, wychowuje ludzi zaangażowanych i odpowiedzialnych. Anna Stefanek mówiła o tym, jak ważne jest poczucie, że "moje działanie ma znaczenie" – a to właśnie dają dobrze poprowadzone projekty społeczne. Nauczycielki dzieliły się historiami o budowaniu kultury zaufania i współodpowiedzialności, która jest fundamentem skutecznej edukacji obywatelskiej.

Minister Lubnauer nie ograniczyła się do słów o reformach. Zaprosiła nauczycieli do zgłaszania się do grup projektowych, które już wkrótce rozpoczną prace nad nową podstawą programową dla szkół podstawowych. – To właśnie na czynnych nauczycielach-praktykach, znających środowisko szkolne, zależy mi najbardziej. Bo to oni najlepiej wiedzą, jakie zmiany powinny być wprowadzone, jak uczyć edukacji obywatelskiej, by naprawdę przygotowywała do życia w demokratycznym społeczeństwie.

Popołudnie należało do warsztatów poświęconych praktycznym aspektom pracy projektowej w edukacji obywatelskiej. Nauczyciele, podzieleni na grupy tematyczne, dyskutowali o dwóch kluczowych wyzwaniach: jak pomóc uczniom wymyślić pomysł na projekt społeczny i jak pozyskać na niego zasoby. To właśnie w tych kameralnych spotkaniach, przy kawie i w mniejszych grupach, rodziły się konkretne rozwiązania i nowe znajomości między nauczycielami, którzy będą wprowadzać metodę projektową do swoich szkół.

Forum "Szkoła w Działaniu" pokazało, że edukacja obywatelska stoi u progu ważnej zmiany. Nie chodzi już o to, czy projekty społeczne powinny być częścią tego przedmiotu – już są w podstawie programowej. Pytanie brzmi: jak sprawić, by stały się naturalną metodą uczenia, a nie dodatkowym obowiązkiem. Bo jak powtarzano podczas całego dnia: prawdziwej obywatelskości uczymy się przez działanie, nie przez teorię.

Wydarzenie poprowadził Łukasz Grass. Organizatorzy: Fundacja Zwolnieni z Teorii oraz Fundacja Enea – Energia Wspólnoty.