Odejście od pieców kaflowych. Co zrobić, by nie narazić się na kary?

Rok 2026 oznacza przyspieszenie wymiany starych, wysokoemisyjnych kotłów. Twardy zakaz objął w styczniu dwa województwa - podkarpackie i śląskie. Pozostałe różnicują już zakazy dotyczące pieców, które będą do zastąpienia jako następne - 3. i 4. oraz 5. klasy. Na "czarnej" liście znajdują się w tym momencie piece kaflowe, opalane kozą i inne "kopciuchy", które nie posiadają certyfikatu klasy.

Jeśli nie spełniają wymagań Ekoprojektu albo nie mają sprawności minimum 80 proc. i nie mieszczą się w lokalnych limitach emisji nie kwalifikują się też do modernizacji. W tych przypadkach rozwiązaniem będzie wyłącznie wymiana źródła ogrzewania. Przypomnijmy, że nowe przepisy są skutkiem wdrażania w Polsce unijnej strategii, która ma na celu osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r.

W przeciwnym wypadku właściciele narażają się na powtarzające się mandaty i grzywny. Kontrole mają wspierać dane z Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków. Jeśli w deklaracji widnieje stary piec, urzędnicy mogą wezwać do jego wymiany. Dalsze palenie w kotle niespełniającym norm dla danego regionu może prowadzić do nałożenia mandatu w kwocie 500 złotych. Powtarzające się sytuacje mogą prowadzić do grzywien, a te sięgają już 5 tysięcy zł.

Wymiana pieca nie musi oznaczać wydatków z własnej kieszeni. Procesowi służy flagowy program "Czyste Powietrze", który wznowiono na wiosnę 2025 roku. W tym roku umożliwia on uzyskanie dofinansowania w kwocie do 20,5 tys. m.in. na: montaż pompy ciepła, kotła na pellet, ale też modernizację instalacji grzewczej. Dopłaty dotyczą też termomodernizacji budynków i wyposażenia ich w fotowoltaikę. W nowej odsłonie programu wyłączono możliwość dofinansowania do wymiany kotłów gazowych.

W 2026 roku, osoby zainteresowane zakupem kotła na pellet o podwyższonym standardzie mogą skorzystać z dofinansowania, gdy ich roczny dochód nie przekracza 135 tys. zł. W takim przypadku mogą liczyć na pokrycie do 40 proc. kosztów kwalifikowanych, przy czym maksymalna kwota wsparcia wynosi 8200 zł. Wyższy poziom wsparcia obejmie osoby z dochodami poniżej 2250 zł (gospodarstwo wieloosobowe) lub 3150 zł (jednoosobowe). Dotacja sięga wóczas do 70 proc. kosztów, ale nie więcej niż 14 350 zł. Na najwyższe wsparcie mogą liczyć gospodarstwa z dochodami na poziomie 1300 zł na osobę lub 1800 zł, gdy zamieszkuje je tylko jedna osoba. Dofinansowanie sięgnie wówczas 20,5 tys. zł.

Dofinansowanie nie dotyczy jedynie zakupu nowego źródła ogrzewania, ale też elementów, bez których nie będzie prawidłowo pracował - zbiornika buforowego, zasobnika ciepłej wody, a także na modernizację instalacji centralnego ogrzewania.

Bezpieczniejsze jest działanie z wyprzedzeniem - wymiana źródła ciepła to proces zaczynający się od przebrnięcia przez procedury. Dofinansowania są przyznawane według kolejności zgłoszeń. Firmy instalacyjne mają grafiki zapełnione nawet na trzy miesiące. Do tego dochodzi demontaż kopciucha, co najlepiej zlecić fachowcom.

W niektórych modernizacjach pomocny, a nierzadko wymagany, jest audyt energetyczny. To analiza zużycia energii i miejsc strat ciepła w budynku. Rekomendacje z audytu ułatwiają dobór optymalnego rozwiązania – czy najpierw wymienić piec, czy docieplić przegrody. Dobrze przygotowany audyt zwiększa szanse na pełne dofinansowanie i ogranicza ryzyko nietrafionych decyzji.

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej przekazał, że po wznowieniu programu "Czyste Powietrze" od końca marca ub. roku do 9 stycznia złożono ponad 50 tys. wniosków o dofinansowanie na kwotę 3, 129 miliarda złotych. Do tego dnia zawarto 32 430 umów o łącznej wartości blisko 1,997 mld zł. Wypłacone dofinansowanie wyniosło 133,59 mln zł.

Bartłomiej Chudy