Polska przestaje gonić Zachód? WEI: Model wzrostu właśnie się wyczerpał

Po trzech dekadach imponującego rozwoju, Polska znalazła się w punkcie zwrotnym. Choć nasz kraj osiągnął poziom zamożności, który jeszcze niedawno wydawał się nieosiągalny, eksperci Warsaw Enterprise Institute (WEI) biją na alarm. W ich ocenie dotychczasowe paliwo napędzające PKB kończy się, a utrzymanie dynamiki rozwoju wymaga głębokiej, jakościowej zmiany modelu gospodarczego.

Dotychczasowy model wzrostu właśnie się wyczerpuje, a tempo doganiania najbogatszych gospodarek Europy wyraźnie słabnie – oceniają autorzy raportu "Bilans Otwarcia".

Jako główną barierę wskazują dramatyczny spadek aktywności inwestycyjnej sektora prywatnego.

Dane przytoczone przez WEI malują niepokojący obraz kondycji polskiego kapitału. Ogólna stopa inwestycji prywatnych skurczyła się z poziomu 23–24 proc. do zaledwie 17 proc. PKB. Jeszcze gorzej sytuacja wygląda w samym sektorze przedsiębiorstw. O ile w latach 2000–2004 stopa inwestycji korporacyjnych wynosiła 12 proc. PKB, o tyle w okresie 2020–2024 spadła ona do poziomu 9,3 proc. PKB.

Na tym tle Polska wypada blado nawet w zestawieniu z bezpośrednimi konkurentami z regionu. W Czechach wskaźnik ten utrzymuje się na poziomie 15–18 proc. PKB, na Słowacji przekracza 12 proc., a w stabilnych Niemczech oscyluje wokół 11–12 proc. PKB. Bez odwrócenia tego trendu, polska gospodarka może mieć problem z modernizacją i zwiększaniem wydajności.

Równie trudna sytuacja dotyczy innowacji, które analitycy nazywają "najsłabszym ogniwem" polskiego rozwoju. Choć nakłady na badania i rozwój (B+R) wzrosły z 0,6 proc. na początku wieku do obecnych 1,4–1,5 proc. PKB, to wciąż jest to wynik o połowę gorszy niż w Niemczech. Szczególnie widoczny jest dystans w wydatkach samych firm: polskie przedsiębiorstwa przeznaczają na ten cel 0,93 proc. PKB, podczas gdy ich niemieccy konkurenci inwestują ponad 2 proc. PKB.

Problemem jest nie tylko brak chęci do inwestowania, ale i płytka baza kapitałowa. Polacy oszczędzają coraz mniej – stopa oszczędności gospodarstw domowych spadła z 12 proc. dochodu rozporządzalnego na początku wieku do zaledwie 7,4 proc. obecnie. To wynik gorszy niż w Czechach czy na Węgrzech, co ogranicza możliwości finansowania inwestycji z krajowych środków.

Jednocześnie eksperci ostrzegają przed pogarszającym się stanem kasy państwa. Relacja długu publicznego do PKB wzrosła z 36 proc. w 2000 roku do prognozowanych 55 proc. w 2024 roku. Niepokój budzą zwłaszcza koszty obsługi tego zadłużenia. W bieżącym roku pochłonęły one dwa razy więcej środków niż budżet państwa przeznaczył łącznie na szkolnictwo wyższe i naukę.

Aby uniknąć pułapki średniego rozwoju, WEI proponuje zestaw konkretnych rekomendacji. Kluczowe ma być stworzenie stabilnego otoczenia regulacyjnego, które zachęci firmy do wydawania pieniędzy na automatyzację, cyfryzację i transformację energetyczną. – Wymaga to ograniczenia nadprodukcji prawa – podkreślają autorzy raportu.

Wśród postulatów znalazły się również:

• Reforma podatkowa: Przegląd podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki) w celu promowania inwestycji długoterminowych.
• Uzdrowienie finansów publicznych: Przesunięcie środków z transferów konsumpcyjnych na inwestycje w kapitał ludzki i infrastrukturę.
• Nowe podejście do innowacji: Wsparcie nie tylko samych badań, ale przede wszystkim ich wdrożeń oraz tworzenie "piaskownic regulacyjnych" dla sektora AI i nowoczesnego przemysłu.

Analitycy podsumowują, że bez przywrócenia równowagi w finansach publicznych i odbudowy skłonności do oszczędzania, polska gospodarka nie będzie w stanie sfinansować swoich ambitnych celów rozwojowych.

Źródło: PAP