Umowa, która podzielila Europę wchodzi w życie. Oto co się zmieni

Wejście w życie umowy oznacza zniesienie ceł i barier handlowych. Umowa zakłada zniesienie 92 proc. ceł w UE na importowane towary z Mercosuru, a na pozostałą część bardziej wrażliwych produktów, w okresach przejściowych, do 10 lat. W zamian kraje Mercosuru obniżą uznawane w wielu przypadkach za zaporowe cła na europejskie towary przemysłowe, w tym samochody.

Od 1 maja możliwe będzie sprowadzanie do UE produktów takich jak wołowina, drób, nabiał, cukier i etanol po znacznie niższych stawkach celnych; taka obniżka będzie jednak dotyczyć tylko określonych w umowie kontyngentów.

Porozumienie między UE a krajami Mercosur obejmujące dwie części - umowę o partnerstwie i przejściową umowę handlową, zostało podpisane 17 stycznia. Zgodę na to 9 stycznia wyraziła większość Rady UE, przy sprzeciwie: Polski, Francji, Irlandii, Węgier i Austrii.

21 stycznia Parlament Europejski podjął decyzję o skierowaniu do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wniosku dotyczącego zgodności umowy Mercosur z prawem unijnym. Mimo to KE ogłosiła 23 marca 2026 r. tymczasowe stosowanie umowy od 1 maja 2026 r. Natomiast umowa o partnerstwie jeszcze musi być ratyfikowana przez wszystkie kraje członkowskie UE.

Kilka dni temu minister rolnictwa Stefan Krajewski zapowiedział, że polski rząd złoży skargę do TSUE na umowę zawartą pomiędzy Unią Europejską a krajami Mercosuru.

Od 1 maja będzie też obowiązywała tzw. klauzula ochronna do umowy, co ma stanowić odpowiedź na obawy rolników, którzy przewidują nadmierny napływ produktów z Mercosuru do UE. Będzie uruchamiana, jeśli ceny danego produktu w UE wskutek importu z tych krajów spadną o 5 proc. Wówczas możliwe będzie podniesienie ceł na dany produkt lub nawet zakaz wwozu do UE.

W kwietniu UE wydała rozporządzenie, które zobowiązuje KE do stałego monitoringu importu wrażliwych produktów rolnych z krajów Mercosur i prezentowania w tej sprawie raportu przynajmniej co 6 miesięcy.

Według ministerstwa rolnictwa, największe potencjalne zagrożenia związane z umową UE-Mercosur dla polskiego rolnictwa dotyczą przede wszystkim sektora wołowiny i mięsa drobiowego. Chodzi o możliwy negatywny wpływ pośredni umowy polegający na wypieraniu polskiego eksportu z rynków innych państw członkowskich UE przez dodatkowe wielkości importu z krajów Mercosur na preferencyjnych warunkach wynikających z umowy. Ponad 80 proc. polskiej wołowiny i ponad 70 proc. mięsa drobiowego sprzedawane jest na unijnym rynku.

Ponadto - jak wskazuje resort rolnictwa - z uwagi na istotny przywóz do Polski oraz UE tytoniu nieprzetworzonego z krajów Mercosur już w obecnych warunkach taryfowych należy liczyć się z możliwością wzrostu importu tytoniu bezpośrednio do Polski.

W opinii MRiRW zagrożenia dla innych sektorów rolnych są mniejsze. W sektorze cukru przewidziana umową liberalizacja dotyczy tylko surowego cukru trzcinowego do rafinacji. Cukier biały rafinowany jest wyłączony z liberalizacji.

"Oceniając potencjalne korzyści wynikające z umowy, możliwości wzrostu polskiego eksportu produktów rolno-spożywczych do krajów Mercosur po wejściu w życie umowy wydają się być ograniczone. Ze względu na uzyskane preferencje w dostępie do rynku krajów Mercosur ewentualne korzyści mogą dotyczyć głównie polskiego eksportu produktów mleczarskich. Polska stara się też o uzyskanie dostępu do rynku brazylijskiego dla polskiego eksportu m.in. jabłek" - czytamy w informacji MRiRW przedstawionej na posiedzeniu sejmowej podkomisji ds. bezpieczeństwa żywności.

Obawy związane z wejściem w życie umowy z Mercosur wyrażają organizacje rolnicze. Największe zagrożenie dla funkcjonowania branży widzą producenci wołowiny i drobiu. Inne branże obawiają się napływu tańszych produktów do UE i destabilizacji unijnego rynku, tym bardziej że - na co zwracają uwagę producenci rolni - umowa z Mercosur nie jest jedyną, jaką zawarła KE w ostatnim czasie, która wpuszcza bez ceł produkty na wspólnotowy rynek z krajów pozaunijnych.

- Umowa jest ogromnym zagrożeniem dla sektora wołowiny, jest obecnie zawierucha na rynku, spadają ceny, importerzy nie kupują mięsa, wyczekując, co się stanie, gdy umowa wejdzie w życie - powiedział PAP w czwartek wiceprzewodniczący Polskiej Platformy Zrównoważonej Wołowiny Jacek Zarzecki.

Zarzecki podkreślił, że do końca nie wiadomo, jak będą wyglądały wzmożone kontrole produktów zapowiadane przez KE. Zauważył, że Brazylia jest największym eksporterem wołowiny, ma ona od kilku lat problem z kontrolą weterynaryjną. - Kontrola nie jest prowadzona "na miejscu", ale zdalnie w oparciu o analizę ryzyka, co powoduje obawy o zagrożenia bezpieczeństwa żywności. KE nie robi z tego problemu - wyjaśnił.

Z kolei branża drobiarska sceptycznie podchodzi do klauzul ochronnych, obawiając się, że nie uchronią one przed destabilizacją unijnego rynku drobiu. Według prezesa Krajowej Rady Drobiarstwa Dariusza Goszczyńskiego dotychczasowe doświadczenia z KE (na przykładzie handlu z Ukrainą) we wdrażaniu klauzul ochronnych są bardzo negatywne. Zaznaczył, że w tej chwili trudno przewidzieć, jak umowa wpłynie na sytuację rynkową w 2026 r., trwają jeszcze rozmowy nt. ustalenia kontyngentów.

Największe obawy branży drobiarskiej dotyczą wypierania polskiego drobiu z unijnego rynku, tym bardziej, że nie ma gwarancji przestrzegania w krajach Mercosur wymogów obowiązujących w UE. Polska jest 3 co do wielkości eksporterem drobiu na świecie, większość naszego drobiu trafia na unijnych rynek. W ub.r. branża wywiozła za granicę 2 mln ton tego mięsa.

Według danych ministerstwa rolnictwa, Polska wyeksportowała w 2025 r. do państw Mercosur produkty rolno-spożywcze o wartości ok. 83,9 mln euro (co stanowiło jedynie ok. 0,14 proc. eksportu ogółem produktów rolno-spożywczych z Polski), natomiast sprowadziła produkty za 1 713,2 mln euro (co stanowiło ponad 4,4 proc. importu ogółem do Polski produktów rolno-spożywczych).

W 2025 r. do państw Mercosur wyeksportowano z Polski głównie: słód, wyroby piekarnicze oraz pieczywo cukiernicze (wafelki i gofry, herbatniki), czekoladę i przetwory spożywcze zawierające kakao oraz wyroby cukiernicze. W imporcie Polski z państw Mercosur dominowały makuchy sojowe, kawa, tytoń nieprzetworzony, orzeszki ziemne oraz sok pomarańczowy.