Zbrojenia za 44 mld euro. Jest lista zakupów. Wniosek jeszcze w tym tygodniu

Proces składania listy zakupowej w programie SAFE rząd rozpocznie w piątek - tak, by wyrobić się przed granicznym terminem wyznaczonym przez Brukselę na 30 listopada. W środę plan inwestycyjny przyjęła Rada Ministrów.

Przygotowaliśmy około 100 projektów, w założeniu wspierających przede wszystkim polskich producentów. Ich wartość wyceniamy na ok. 60 mld euro, a więc składamy wniosek na wcześniej alokowaną nam kwotę, ale mamy też listę rezerwową, gdyby któreś projekty z listy podstawowej z jakichś przyczyn się nie załapały na dofinansowanie - potwierdza Magdalena Sobkowiak z Kancelarii Premiera, pełnomocniczka rządu ds. Instrumentu na rzecz Zwiększenia Bezpieczeństwa Europy.

Jak dodaje, Komisja Europejska będzie miała następnie sześć tygodni na ocenę naszego planu inwestycyjnego, potem Rada UE w okolicach lutego podejmie decyzję o pożyczce. - W marcu Ministerstwo Finansów i Gospodarki podpisze umowę pożyczkową i wtedy pierwsze 15 proc. środków z SAFE trafi do Polski - wskazuje Sobkowiak.

Premier Donald Tusk w środę poinformował, że w ramach programu Polska otrzyma 44 mld euro, które zostaną przeznaczone m.in na zakup sprzętu dronowego czy na Tarczę Wschód. Lista propozycji jest niejawna.

Wiemy, że są na niej nie tylko zakupy ściśle związane z armią. Beneficjentem zamówień z SAFE mają być MSWiA i Straż Graniczna. Z tych źródeł mają być pokryte także infrastruktury wojskowa i przygraniczna. 

Z nieoficjalnych informacji money.pl wynika, że z tego programu ma być zakupiony dla naszej armii bojowy transporter piechoty Borsuk, polskiej konstrukcji. Umowa z konsorcjum polskich firm zbrojeniowych została zawarta w marcu. Przewiduje dostawy 111 Borsuków w latach 2025-2029. Wartość umowy wynosi ok. 6,57 mld zł brutto.

Obejmuje ona również pakiet szkoleniowy i logistyczny oraz opracowanie Dokumentacji Technicznej do Produkcji Seryjnej, opracowanie Programu Komisyjnych Badań Zdawczo-Odbiorczych oraz przeprowadzenie tych badań.

W grę wchodzą także zakupy produktów największej prywatnej firmy zbrojeniowej w Polsce WB Electronics - dronów zwiadowczych i uderzeniowych FlyEye oraz Gladius. Pytanie, czy na te pieniądze załapie się np. armatohaubica Krab produkowana przez Hutę Stalowa Wola oraz inne kontrakty dla polskiej zbrojeniówki. 

Cieszę się, że jesteśmy uczestnikami takiego programu jak SAFE, bo są to nisko oprocentowanie pożyczki. Natomiast skandaliczne jest to, że nie wiemy - ani my obywatele, ani komisje parlamentarne - na co te środki zostaną wydane. Nie mieliśmy nawet okazji do jakiejkolwiek debaty publicznej na ten temat - mówi europoseł PiS Michał Dworczyk.

- To są wydatki tworzące zobowiązania na kilka dekad do przodu, o tak ważnych wydatkach obywatele powinni być poinformowani. Utajnianie tej listy raczej skłania mnie do podejrzewania, że są tam informacje mogące wywołać problemy medialne dla obecnej koalicji. Ten wytrych utajniania informacji od wielu lat często właśnie do tego jest wykorzystywany - kwituje Dworczyk.

Co ciekawe, nawet w samym rządzie jeszcze w zeszłym tygodniu dało się usłyszeć głosy powątpiewania dotyczące szykowanej listy zakupowej. - Sprawa SAFE źle wygląda. Brałem udział w różnych spotkaniach dotyczących tego programu i jak dotąd nikt mnie jeszcze nie przekonał, że MON ma dopracowane, na co to wydać. Oni nas w ogóle do tego procesu nie dopuścili. MON negocjuje to bezpośrednio z Komisją Europejską - wskazuje osoba z rządu.

W rządzie było dwoiste podejście do listy. Jak słyszymy, resort finansów chciał użyć w maksymalnym stopniu pieniędzy z SAFE do realizacji zaprogramowanych już kontraktów. Z punktu widzenia ministra finansów Andrzeja Domańskiego to o tyle dobre wyjście, że dług z SAFE jest tańszy niż papiery skarbowe. Tymczasem MON traktował SAFE także jako okazję do sfinansowania nowych pozycji.

Ostatecznie lista jest dłuższa, niż wynikałoby z przewidzianych do tej pory kontraktów, bo chodziło także o zakupy dronów. Na to wszystko nakładało się podejście Komisji Europejskiej, która stawiała konkretne wymogi dotyczące sprzętu finansowanego dzięki SAFE i w które polski rząd musiał się wpisać.

Po środowej konferencji wiadomo, że nie będzie na niej okrętów podwodnych kupowanych od Szwecji w ramach programu Orka, ta decyzja także zapadła podczas posiedzenia rządu równolegle z SAFE. 

Jak wynika z ustaleń money.pl, warunki kwalifikowania były dwa. Po pierwsze, co najmniej 65 proc. komponentów europejskich w produkcie oraz dostawy do maksymalnie 2030 r. I właśnie ta data mogła być np. przeszkodą w przypadku sfinansowania programu Orka.

Kryterium było także to, że najlepiej, by zakupy były wspólne. - Jeśli chodzi o rozliczanie tych zakupów, to nie będzie to samo co kamienie milowe w KPO. Rozliczane nie będą reformy, tylko stopień realizacji każdego kontraktu. Czyli np. podpisanie umowy na dany produkt czy stopień zrealizowanych dostaw - tłumaczy osoba z rządu.

Nasz rządowy rozmówca opowiada, że wciąż pewne znaki zapytania wiszą nad kwestią zakupów dotyczących Ukrainy.

Możemy współpracować z nimi na trzy sposoby: kupujemy sprzęt z pomocą kasy z SAFE i przekazujemy go Ukrainie, kupujemy sprzęt razem z Ukrainą - do czego sama Ukraina nie jest chętna - albo my kupujemy sprzęt od Ukrainy, np. w zakresie technologii rakietowych i dronowych - wskazuje.

Przy czym w tym trzecim wariancie zaletą byłoby to, że ukraiński rynek zbrojeniowy coraz mocniej opiera się na komponentach cywilnych, a nie wojskowych, w związku z czym mniej czasu czeka się na dostawy sprzętu. Wadą natomiast jest to, że Ukraińcy stosują dużo komponentów chińskich, a to może stanowić przeszkodę w załapaniu się na finansowanie w ramach SAFE.

Można się spodziewać, że ewentualna współpraca z Ukrainą w tym zakresie - zwłaszcza jeśli będzie się to sprowadzało do przekazywania sprzętu Ukrainie lub wspólnych zakupów - będzie punktem zapalnym między rządem a opozycją. W rozmowie z nami wątpliwości w tej sprawie wyraża już chociażby Marcin Ociepa, wiceminister obrony w rządzie PiS.

Tomasz Żółciak i Grzegorz Osiecki, dziennikarze money.pl