"Tracą kilka tysięcy zł". Eksperci ostrzegają ws. rozliczenia PIT

Polska podzieliła się na "świadomych optymalizatorów" korzystających z dostępnych ulg w niezależnych programach do rozliczeń oraz tych, którzy ufając automatycznemu systemowi fiskusa, zostawiają w budżecie miliardy złotych, które zgodnie z prawem mogłyby wrócić do ich portfeli - oceniają eksperci PITax po analizie ponad miliona rozliczeń.

Z danych wynika, że średnia kwota należnego podatku PIT wzrosła w ciągu roku o 20 proc., dwa lata to już wzrost o 33 proc. (z 4400 zł do 6000 zł), natomiast ostatnie 3 lata rozliczeń pokazują, że średnia kwota podatku wzrosła aż o 71 proc.

Wzrost średniej kwoty podatku PIT to między innymi efekt inflacji, która zmuszała pracodawców do aktualizacji wynagrodzeń, ale taki wzrost przy niezmiennych progach podatkowych to w praktyce wyższy podatek (tzw. zimna progresja). To także skutek niewystarczającej wiedzy podatkowej - wyajśnia dr Krzysztof Biernacki, doradca podatkowy PITax.

- W naszych badaniach ponad 30 proc. ankietowanych przyznaje, że nie wie z jakich ulg może skorzystać podczas rozliczania podatku, a co czwarta osoba twierdzi, że obawia się popełnienia błędu. W sytuacji, gdy rośnie liczba podatników przekraczających w rozliczeniu drugi próg podatkowy, znajomość ulg jest tym bardziej cenna - dodaje.

W kończącym się sezonie rozliczeń PIT kolejny już raz osoby pracujące tylko na etacie nie muszą robić nic - fiskus przygotował ich zeznania i w razie braku akceptacji, zostaną one automatycznie złożone. W praktyce nie jest to jednak optymalne rozwiązanie, bo system skarbówki nie podpowiada żadnych dodatkowych ulg, z których podatnik może skorzystać.

- Jeśli podatnik nie sprawdzi, czy może odliczyć wydatki na Internet, leki czy darowizny, system fiskusa mu o tym nie przypomni. W efekcie setki tysięcy osób akceptują przygotowany za nich formularz, tracąc od kilkuset do nawet kilku tysięcy złotych zwrotu. To swoisty, niepisany podatek od niewiedzy, który w skali kraju idzie w miliardy złotych - dodaje ekspert.

Dane geograficzne przynoszą kolejną ciekawostkę. Na miano "Polskiej Stolicy Świadomych Podatników" zasłużyła podkarpacka Żołynia, gdzie aż 73 proc. podatników rozlicza ulgi. Tuż za nią plasują się śląskie Paniówki (71 proc.) oraz wielkopolska Dąbrówka (70 proc.).

Na drugim biegunie znajdują się ośrodki turystyczne i uzdrowiskowe, które - paradoksalnie - wykazują najniższy poziom aktywności podatkowej. W Ciechocinku ulgi rozliczyło jedynie 4 proc. badanych, w Kołobrzegu 5 proc., a w nadmorskiej Łebie 14 proc. Różnica 70 punktów procentowych między liderem a outsiderem jest statystyczną przepaścią.

W statystykach rok do roku widać ogromne poruszenie w dwóch kategoriach. Liczba osób korzystających z ulgi rehabilitacyjnej wzrosła w skali roku o 17,6 proc. Może to wynikać zarówno z lepszej edukacji seniorów, jak i z rosnących kosztów leczenia, które skłaniają do skrupulatnego zbierania faktur.

Z kolei ulga na dzieci, najpopularniejszy instrument podatkowy w Polsce, jest stosowana przez 32,7 proc. podatników (wzrost o 8,5 proc. r/r). Oznacza to, że już co trzecie zeznanie trafiające do urzędu zawiera odliczenie na potomstwo.

Mimo wyzwań gospodarczych, rok 2026 przynosi rekordowy wzrost hojności Polaków. Średnia kwota przekazywana w ramach 1,5 proc. podatku wzrosła rok do roku o blisko 11%, osiągając poziom 122 zł (wobec 110 zł w 2025 r.). To sygnał, że mechanizm wsparcia Organizacji Pożytku Publicznego na stałe wpisał się w DNA polskiego podatnika, a rosnące zarobki nominalne (wpływające na wysokość odprowadzonego podatku) bezpośrednio przekładają się na fundusze dla potrzebujących.

W kończącym się sezonie rozliczeń PIT eksperci PITax sprawdzili najbardziej nietypowe pytania podatników, które wprawiły w osłupienie nawet doświadczonych doradców. Wśród nich znalazły się np. takie "czy gogle VR z wkładką korekcyjną można rozliczyć w ramach ulgi rehabilitacyjnej".

Część podatników chciała wiedzieć, "czy w ramach ulgi internetowej da się rozliczyć koszty platformy streamingowej". Wśród najbardziej nietypowych pytań znalazły się też: "czy jest może ulga na kota", albo "czy można się rozliczyć w raju podatkowym". Na oba pytania doradcy – zgodnie z zasadami - odpowiedzieli negatywnie.

Wielu podatników zwleka z rozliczeniem, obawiając się dopłaty lub skomplikowanych formalności. Dane PITax pokazują jednak, że pośpiech w tym przypadku... popłaca. Średni czas oczekiwania na zwrot nadpłaconego podatku przy rozliczeniu online wynosi obecnie zaledwie 14 dni, ale często zdarza się, że zwrot trafia na konto znacznie szybciej.

- Na kilka dni przed końcem sezonu warto wziąć sprawy w swoje ręce i sprawdzić możliwości skorzystania z dość szerokiego katalogu ulg. Być może przysługuje nam ulga na internet, może przekazaliśmy darowiznę, a może da się odliczyć składki członkowskie na związki zawodowe lub wydatki na termomodernizację. Te 10 minut pracy może być najlepiej płatną godziną w naszym roku kalendarzowym - mówi Krzysztof Biernacki.