Ukończył Wydział Mechaniczno-Energetyczny Politechniki Śląskiej ze specjalizacją inżynieria chemiczna. Jest profesorem nauk technicznych. Był pracownikiem naukowym w Instytucie Inżynierii Chemicznej Polskiej Akademii Nauk w Gliwicach.
Jest autorem kilkudziesięciu artykułów i monografii na temat modelowania matematycznego, odsiarczania gazów spalinowych i optymalizacji procesów.
Był organizatorem podziemnych struktur "Solidarności" na Śląsku i w Zagłębiu. Działał we władzach krajowych i regionalnych podziemnej "S". Przewodniczył I, IV, V i VI krajowemu zjazdowi związku. Należał do zespołu ekspertów AWS, jest współautorem części gospodarczej programu AWS.
Najdłużej urzędujący premier w dziejach III RP. Szefem rządu był przez całą, czteroletnią kadencję parlamentu w latach 1997-2001.
Jego rząd wprowadził cztery duże reformy: emerytalną, służby zdrowia, administracji i oświaty.
Za jego kadencji udało się rozpocząć negocjacje unijne, wynegocjować uważany za korzystny dla Polski sposób liczenia głosów (nicejski) w Radzie Ministrów UE, przystąpić do NATO.
Przeforsowana została tez obniżka podatku CIT z 36 do 27 procent.
W latach 2004-2009 poseł do Parlamentu Europejskiego, wybrany 13 czerwca 2004 roku największą w Polsce liczbą głosów.
7 czerwca 2009, z rekordową liczbą 393 117 głosów wybrany na drugą kadencję do Parlamentu Europejskiego. 15 lipca 2009 został pierwszym w historii przewodniczącym PE z Polski. Poparło go 555 spośród 713 europosłów.