RPP przed trudnym wyborem. Z dwóch błędów ten byłby mniejszy [OPINIA]

Sylwia Radomska
SylwiaDr Sylwia Radomska, ekonomistka z Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN oraz think-tanku GRAPE
Źródło zdjęć: © Adobe, NBP | mat. prasowe

Według nowej projekcji NBP inflacja w 2027 r. ma wynieść średnio 4,2 proc., zdecydowanie powyżej celu banku centralnego. Jednocześnie wzrost gospodarczy ma zwolnić. Ta kombinacja rodzi dylemat dla Rady Polityki Pieniężnej. Umiarkowana podwyżka stóp procentowych pozwoliłaby jednak ograniczyć ryzyko, że podwyższona inflacja pozostanie z nami na dłużej.

Opinia dr Sylwii Radomskiej z Instytutu Nauk Ekonomicznych PAN oraz think tanku GRAPE to część projektu #RingEkonomiczny money.pl. W naukach społecznych, w tym w ekonomii, na jedno pytanie istnieje często wiele różnych odpowiedzi. O takich spornych kwestiach dyskutują zaproszeni do Ringu ekonomiści. Tym razem dyskusja dotyczy polityki pieniężnej w Polsce. Zastanawiamy się, czy NBP powinien – tak jak główne banki centralne na świecie – podwyższyć stopy procentowe, aby stłumić inflację, pomimo tego, że mogłoby to pogorszyć sytuację w finansach publicznych. Równolegle z opinią dr Radomskiej publikujemy artykuł Piotra Kalisza, głównego ekonomisty banku Citi Handlowy, oraz analizę Grzegorza Siemionczyka, w której omawiamy wyniki wprowadzającej do dyskusji ankiety wśród szerokiego grona ekonomistów.

Listopadowa projekcja NBP stawia Radę Polityki Pieniężnej w niewygodnym położeniu. Inflacja w 2027 r. ma wynieść średnio 4,2 proc., podczas gdy lipcowa projekcja wskazywała na 2,7 proc.

Jednocześnie wzrost gospodarczy ma zwolnić, a tzw. luka popytowa (różnica między rzeczywistym PKB a potencjalnym, możliwym do wytworzenia przy pełnym wykorzystaniu czynników produkcji – red.) stać się ujemna. Szybszy wzrost cen i słabsza koniunktura to zła kombinacja dla banku centralnego.

Uważam jednak, że bilans czynników ryzyka przemawia za umiarkowaną podwyżką stóp procentowych. Nie chodzi o próbę powstrzymania samego wzrostu cen energii, lecz o ograniczenie ryzyka, że podwyższona inflacja pozostanie z nami na dłużej.


DLA CIEBIE
Nie płać więcej niż musisz. Te ulgi podatkowe warto znać


Najważniejszą przyczyną rewizji ścieżki inflacji przez NBP są ceny energii. Na prognozę wpływa też założenie, że z końcem roku wygaśnie rządowy program "Ceny Paliwa Niżej". Według NBP jego przedłużenie obniżyłoby inflację w 2027 r. o ok. 0,9 pkt proc., ale nadal pozostawiłoby ją powyżej celu banku centralnego, który wynosi 2,5 proc.

Stabilizacja cen energii nie jest przesądzona

Bank centralny nie może obniżyć światowych cen ropy i gazu, nie powinien więc reagować na każdy wzrost CPI (podstawowy wskaźnik inflacji w Polsce – red.) tak samo, niezależnie od jego przyczyny. Trzeba też odróżnić wysoki poziom cen energii od stale rosnącej inflacji: jeśli ceny energii wzrosną, a następnie się ustabilizują, ich bezpośredni wkład do rocznej inflacji będzie stopniowo wygasał. Nie mamy jednak gwarancji, że ten proces przebiegnie szybko i bez dalszych zakłóceń.

Podwyżka stóp nie usunie pierwotnego szoku energetycznego

Szok energetyczny wpływa na koszty w niemal całej gospodarce. Firmy płacą więcej za produkcję, transport i usługi, a część tych kosztów przenoszą na odbiorców. Pracownicy próbują z kolei odzyskać utraconą siłę nabywczą płac.

Jeśli przez długi czas spodziewamy się szybkiego wzrostu cen, łatwiej uwzględniamy go w negocjacjach płacowych i decyzjach cenowych. W ten sposób zewnętrzny szok cenowy może podtrzymywać inflację również wtedy, gdy sytuacja na rynku energii zacznie się uspokajać. Właśnie temu powinna przeciwdziałać polityka pieniężna.

Nie oznacza to, że tzw. efekty drugiej rundy – przenoszenie szoku energetycznego na płace i ceny pozostałych towarów i usług – są już przesądzone. W październiku inflacja bazowa – nieobejmująca cen żywności i energii – spadła do 2,9 proc. rok do roku z ponad 3 proc. w poprzednich miesiącach. To istotny argument przeciw zbyt gwałtownej reakcji RPP, zwłaszcza że NBP przewiduje też osłabienie wzrostu popytu.

Z drugiej strony, w świetle projekcji inflacja bazowa w 2027 r. ma wynieść średnio 3,3 proc., a inflacja ogółem 4,2 proc. Prognoza nie wskazuje więc na szybki i pewny powrót inflacji do celu. Podwyżka stóp nie usunie pierwotnego szoku energetycznego, ale może osłabić jego rozprzestrzenianie się na pozostałe ceny.

RPP nie ma czasu do stracenia

Dlaczego RPP nie powinna czekać z podwyżką na kolejne odczyty inflacji? Ponieważ polityka pieniężna działa z opóźnieniem. Jeżeli RPP zareaguje dopiero po wyraźnym przyspieszeniu inflacji bazowej i wzroście oczekiwań inflacyjnych, powrót inflacji do celu może wymagać później silniejszych działań.

Istotny jest również poziom realnych stóp procentowych. Przy stopie referencyjnej na poziomie 3,75 proc. i prognozowanej na 2027 r. inflacji przekraczającej 4 proc., trudno uznać obecną politykę pieniężną za wyraźnie restrykcyjną. To również przemawia za rozważeniem podwyżki.

Zacieśnienie polityki monetarnej nie jest bezkosztowe. NBP prognozuje pogłębianie się ujemnej luki popytowej. Droższy kredyt mógłby osłabić konsumpcję i inwestycje w momencie, gdy gospodarka i tak już zwalnia. Tyle że szacunki luki popytowej są obarczone dużą niepewnością i często rewidowane, bo potencjalnego PKB nie da się bezpośrednio zmierzyć.

Ujemna luka nie powinna więc być traktowana jako argument automatycznie wykluczający reakcję banku centralnego na pogorszenie średniookresowych perspektyw inflacji.

Biorąc pod uwagę oba te względy, opowiadam się za umiarkowaną, a nie gwałtowną podwyżką.

Mur na środku Świętokrzyskiej

W debacie o stopach procentowych pojawia się także kwestia kondycji finansów publicznych. Wyższe stopy zwiększają z czasem koszty obsługi długu, jednak nie powinno to stanowić odrębnego kryterium decyzji RPP. Podstawowym celem NBP jest utrzymanie stabilności cen. Rada powinna uwzględniać sytuację fiskalną ze względu na jej wpływ na aktywność gospodarczą i perspektywy inflacji, a nie dostosowywać poziom stóp do potrzeb finansowych państwa. Takie podporządkowanie polityki pieniężnej polityce fiskalnej mogłoby osłabić wiarygodność banku centralnego i prowadzić do wzrostu premii za ryzyko inflacyjne, a w konsekwencji także kosztów finansowania długu w dłuższym okresie.

Czy planowane zacieśnienie fiskalne pozwala wobec tego utrzymać stopy bez zmian? Dobrze, że polityka fiskalna zmierza w tę stronę: mniejszy impuls z budżetu zmniejsza presję popytową i odciąża bank centralny w walce z inflacją. Skala tego zacieśnienia jest jednak niepewna.

Według jesiennej prognozy Komisji Europejskiej deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych wyniesie 7,1 proc. PKB zarówno w 2026, jak i w 2027 r. Ponieważ rosną koszty obsługi długu, niezmieniony deficyt w relacji do PKB oznacza poprawę tzw. salda pierwotnego, czyli wyniku finansów publicznych bez odsetek – dzięki wyższym dochodom lub wolniej rosnącym pozostałym wydatkom.

Nie przesądza to jednak, jak silnie polityka fiskalna ograniczy popyt w gospodarce. Konsolidacja fiskalna może więc zmniejszyć skalę potrzebnych podwyżek stóp. Czy wystarczy, by RPP mogła utrzymać je bez zmian, nie da się dziś rzetelnie ocenić.

RPP stoi więc przed wyborem między ryzykiem zbyt wczesnej podwyżki a ryzykiem spóźnionej reakcji. Dzisiejsze dane nie dowodzą, że inflacja zdążyła się utrwalić, ale najnowsze prognozy sugerują, że jej powrót do celu NBP może potrwać długo.

Uważam, że koszt spóźnionej reakcji byłby wyższy niż koszt ostrożnej podwyżki, która z perspektywy czasu okaże się zbędna. Dlatego skłaniam się ku umiarkowanemu podniesieniu stóp, przy dalszym uważnym obserwowaniu inflacji bazowej, oczekiwań inflacyjnych i koniunktury. Najważniejsze, by decyzje RPP służyły stabilności cen, a nie doraźnemu łagodzeniu problemów budżetowych.

Tytuł, lead i śródtytuły pochodzą od redakcji.

Wybrane dla Ciebie