Weto do SAFE na pewno spodoba się Trumpowi i amerykańskim firmom [OPINIA]

Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.

W chwili, kiedy piszę ten tekst, nie jest jeszcze pewne, czy prezydent rzeczywiście zawetuje ustawę towarzyszącą udziału Polski w unijnym programie SAFE (choć taką sugestię wyraził już premier, a pewnie wie co mówi). Zaryzykuję jednak i napiszę tak, jakby to się już stało. Bo nic nie wskazuje na to, by do prezydenckiego weta nie doszło.

Na pierwszy rzut oka cała rzecz wygląda nieco dziwnie: wiadomo, że Polska potrzebuje ogromnych pieniędzy na sfinansowanie programu dozbrojenia naszej armii. Nikt nie neguje takiej potrzeby, więc nie chodzi o wojujący pacyfizm prezydenta. O jak wielkich zakupach sprzętu mowa?

Polska wyda w tym roku na obronę ok. 4,8 proc. PKB. Odpowiada to ok.45 mld euro (całe rachunki będą w euro, bo w tej walucie skonstruowany jest program SAFE). Obecnie, według ocen NATO, na nowy sprzęt wydajemy ponad połowę tej kwoty, a więc ok. 25 mld euro. I nie jest to wcale koniec programu dozbrajania armii.

Można więc spokojnie założyć, że na same zakupy sprzętu (nie licząc już zwiększonych kosztów eksploatacji i serwisu) będziemy w najbliższych kilku latach potrzebować co najmniej 100 mld euro (część z tych zakupów musi być dokonana w dysponujących najlepszym sprzętem USA, ale część można również kupić w Polsce i innych krajach UE).

Innymi słowy, zakup nowego uzbrojenia tak czy owak musi odbyć się na kredyt, czyli w drodze zwiększenia zadłużenia. Chyba że ktoś proponuje, by podnieść na ten cel o ponad 4 tys. zł rocznie podatek PIT od każdego płatnika. To w sumie proste, wystarczy zlikwidować kwotę wolną (przykładowo, przeciętnemu emerytowi zabrałoby to jakieś 10 proc. dochodu) i podnieść stawki PIT do jakichś 20 proc. i 50 proc. O ile pamiętam, prezydent nie jest zwolennikiem takiego sposobu rozwiązania problemu deficytu.

W ramach programu SAFE możemy zaciągnąć, na bardzo korzystnych warunkach, kredyt w wysokości 44 mld euro. Jak łatwo stwierdzić, starczy to zapewne na niecałą połowę zakupów uzbrojenia w ciągu najbliższych latach, więc resztę trzeba będzie znaleźć gdzie indziej (emisją własnych obligacji, albo kredytami zaciągniętymi w bankach w USA czy Korei).

Program SAFE to nie rozwiązanie, a tylko część rozwiązania problemu jak w bezpieczny sposób sfinansować dozbrojenie armii. Wydawałoby się, że nie powinno budzić kontrowersji. Ale budzi.

Jakich argumentów użyje zapewne prezydent, wetując ustawę? Większość z nich już znamy.

Po pierwsze tego, że program SAFE ma na celu rozbudowę nowoczesnego przemysłu obronnego w Europie (również w Polsce; oczywiście przemysł ten będzie musiał korzystać z amerykańskich technologii), a więc raczej nie będzie można wydać ich bezpośrednio w USA ("raczej" to dobre słowo, bo przecież istnieją sposoby częściowego poradzenia sobie z tym problemem np. przez montaż w Polsce w ramach offsetu).

Kontrargument: ale przecież powinno nam zależeć na tym, by jak najwięcej tej broni pochodziło z Europy, a konkretnie z Polski. Zresztą z oszacowania potrzeb jasno wynika, że potrzebne nam będą środki i na zakupy broni w Europie, i w USA, więc udział w programie SAFE w najmniejszym stopniu nie zamyka drogi do zakupów za Atlantykiem (chyba, że prezydent chce żeby armia w ogóle zrezygnowała z polskiej broni i za całe 100 mld euro kupiła ją od Amerykanów).

Po drugie: program SAFE oznacza zadłużanie się Polski, w dodatku w perspektywie aż 45 lat.

Kontrargument: no jasne, że tak. Przecież całość zakupów nowoczesnego uzbrojenia musimy dziś sfinansować wzrostem długu. Pytanie tylko, jakich narzędzi finansowych najlepiej użyć w tym celu. Chyba każdy kto brał kredyt wie, że jeśli już go zaciągamy, to lepiej zaciągnąć go z niższym oprocentowaniem i na dłuższy okres. A SAFE oferuje pod tym względem wyjątkowo korzystne warunki. Gdyby jednak okazało się, że jakimś cudem za rok w budżecie pojawią się nadwyżki – nic prostszego, kredyt zawsze można spłacić przed czasem.

Po trzecie: prezes Glapiński oferuje tańszy projekt "SAFE 0 proc.", czyli wygenerowanie "darmowego" kredytu przez wykorzystanie polskich rezerw walutowych.

Kontrargument: to nie tak. Pomijając nawet fakt, że NBP prawdopodobnie nie wolno dokonać takiej operacji bez zmian w Konstytucji (prezes Glapiński myśli prawdopodobnie o księgowej sztuczce, która pozwoliłaby na jednorazową realizację zysków na zakupie złota do rezerw NBP i przekazaniu ich do budżetu), tak czy owak mówimy o kwocie która prawdopodobnie sięgałaby najwyżej 25 mld euro.

Niekoniecznie darmowej, bo przecież NBP zrezygnowałby z przyszłych zysków z rezerw złota, w dodatku (być może) gdyby rząd chciał wydać te pieniądze w Polsce, NBP musiałby ściągać z rynku nadmiar pieniądza tracąc dochód z posiadanych obligacji. Ale to nie znaczy, że operacja byłaby pozbawiona sensu: przeprowadzona w porozumieniu z większością parlamentarną (konstytucyjną, czyli 2/3) mogłaby być dobrym rozwiązaniem służącym zakupom broni w USA. Czyli nie zastępować SAFE, ale mu towarzyszyć.

Pewnie ważniejsze od tych argumentów są inne, które prezydent przemilczy. Ogromna część jego zwolenników jest wroga Unii Europejskiej i chętnie kupuje argumenty na temat "zabierania suwerenności" przez SAFE. Dla tych, którzy chcą jednak by Polska w Unii pozostała, ważny jest obowiązujący zapis o warunkowości: każdy program finansowy może być zawieszony, jeśli np. kraj łamie reguły praworządności.

Zawetowanie programu SAFE na pewno spodoba się amerykańskiemu prezydentowi, a także amerykańskim firmom, którym wcale nie zależy na tym, by w Europie rozwijał się konkurencyjny przemysł obronny.

No i najważniejsze: programu SAFE chce rząd Donalda Tuska. Więc prezydent go z definicji nie chce.

prof. Witold M. Orłowski, Akademia Finansów i Biznesu Vistula