Idzie rewolucja na wielką skalę. Ekonomista Banku Światowego o Polsce. Mówi o wielkiej szansie

Łukasz Kijek
Markus Kitzmuller, główny ekonomista Banku Światowego ds. Unii EuropejskiejMarkus Kitzmuller, główny ekonomista Banku Światowego ds. UE
Źródło zdjęć: © East News, GETTY

Wdrażanie AI wpłynie na pracę i pracowników we wszystkich sektorach, a nawet w ramach poszczególnych sektorów. Pracownicy takich obszarów jak usługi finansowe, programowanie, ICT czy oprogramowanie będą musieli znaleźć pracę w innych zawodach. Jeżeli przejdą do sektora, w którym rośnie popyt na pracę, to można osiągnąć dywidendę w wysokości 12 proc. PKB do 2035 r. – mówi w wywiadzie dla money.pl ekonomista Markus Kitzmuller.

Łukasz Kijek, redaktor naczelny serwisu money.pl, dyrektor programowy serwisów premium w Wirtualnej Polsce: Polska ma wiele talentów światowego AI. Pracują oni zazwyczaj dla zagranicznych korporacji, więc kraj eksportuje wykwalifikowaną siłę roboczą, zamiast budować własność intelektualną. Czy można to odwrócić bez rezygnowania z zagranicznych inwestorów? Jak możemy to zmienić?

Markus Kitzmuller, główny ekonomista Banku Światowego ds. Unii Europejskiej: Polska ma bardzo silną pulę talentów. Nie wszyscy wykwalifikowani inżynierowie, programiści i inni specjaliści pracują dla korporacji międzynarodowych, ale robi to ich znacząca część. Nie chodzi o to, by to odwrócić.

Myślę, że wyzwaniem jest stworzenie warunków, aby tworzyć wysokiej jakości stanowiska pracy w Polsce dla kogoś, kto ma pomysł i chce założyć start-up, rozwinąć go i skalować – a to kwestia dostępu do prywatnego finansowania, bardzo często kapitału venture capital i skalowania. Dlaczego wykwalifikowani pracownicy, talenty, idą do korporacji międzynarodowych? Między innymi dlatego, że mają tam większy dostęp do narzędzi AI.

Mają możliwość wykonywania swojej najlepszej i najbardziej przełomowej pracy oraz realnego wzmocnienia swoich możliwości dzięki AI. Uważam więc, że nie trzeba tego odwracać, ale trzeba stworzyć takie możliwości również w firmach polskich czy europejskich.


DLA CIEBIE
Nie płać więcej niż musisz. Te ulgi podatkowe warto znać


Według waszego raportu i danych tylko 8 proc. polskich firm korzysta dziś z AI, To bardzo pesymistyczny wynik w porównaniu np. z Czechami i innymi krajami.

Z danych ankietowych w naszym raporcie wynika, że wdrażanie AI zależy w dużej mierze od dwóch czynników. Pierwszy to decyzja kierownictwa o wdrożeniu, a drugi to kadra, która potrafi efektywnie z AI korzystać.

To dwie różne rzeczy, bo – jak już mówiliśmy – jeśli jest się firmą i wdraża się AI, to w zależności od sektora nie powinno się tego robić tylko po to, by usprawnić jakiś konkretny prosty proces, choć to możliwe: AI potrafi czytać i poprawiać dokumenty.

Jeśli jednak naprawdę wykorzystuje się AI w modelu biznesowym, do nowych pomysłów, nowych produktów, nowych usług i używa się jej w sposób jakościowy, by firma była bardziej konkurencyjna i lepsza, by tworzyć nowe produkty itd., to musi to wyjść od kierownictwa.

Tymczasem odkryliśmy, że w Polsce tego brakuje. Luka, o której pan wspomniał, zwykle wynika z tego, że pracownicy nie potrafią efektywnie korzystać z AI. W Polsce natomiast widzimy, że to kierownictwo firm nie postrzega jeszcze AI jako narzędzia strategicznego.

I ostatnia uwaga: znaczenie ma także wielkość firmy. Jeśli w gospodarce dominują małe przedsiębiorstwa – rodzinne albo małe i średnie – mają one inne podejście do AI i wymagają innego etapu podejmowania decyzji niż duża firma, korporacja międzynarodowa, w której łatwiej o tę wielką wizję.

Jaki może być wpływ na polski rynek pracy? To jeden z najciekawszych tematów na najbliższe lata.

Myślę, że kluczowy wniosek z naszego modelowania i naszej analizy jest taki, że wdrażanie AI wpłynie na pracę i pracowników we wszystkich sektorach, a nawet w ramach poszczególnych sektorów.

Patrzymy na poziom zawodów, bo badamy, na ile dany zawód jest narażony na AI. Zależy to od tego, ile zadań poznawczych się wykonuje w stosunku do zadań fizycznych lub niepoznawczych, i to decyduje o stopniu narażenia. Pytanie brzmi, czy AI faktycznie zastąpi to, co się robi – czy zrobi to sama, lepiej, szybciej i taniej – i zautomatyzuje proces, czy go wzmocni, czyniąc pracownika bardziej produktywnym w tym, co robi.

To jest szeroki kontekst. Widzimy, że sektory najbardziej narażone na AI zwykle najwięcej na niej zyskują pod względem wartości dodanej i produktywności. To sektory oparte na wiedzy, jak je nazywamy, takie jak usługi finansowe, programowanie, ICT (technologie teleinformatyczne – red.), oprogramowanie itd. Są to również sektory, w których rynek pracy odczuje to najmocniej.

Z naszych analiz wynika, że w ciągu najbliższych dziesięciu lat, w porównaniu z tym, jak gospodarka rozwijałaby się normalnie, te sektory (usługi finansowe, programowanie, ICT, oprogramowanie – red.) w pewnym sensie tracą pracowników. Zatrudnienie będzie w nich rosło wolniej niż w innych sektorach, a ci pracownicy będą musieli znaleźć pracę w innych zawodach. Dlatego mobilność na rynku pracy jest tak kluczowym czynnikiem w naszej analizie.

Jeśli pracownicy mogą się przekwalifikować lub podnieść kwalifikacje – nawet w swoim sektorze – by wykonywać inne zawody, inne prace albo przejść do innego sektora, w którym rośnie popyt na pracę, to można osiągnąć dywidendę w wysokości 12 proc. PKB do 2035 r.

Uważam więc, że to wielka szansa.

To jaki może być całkowity wpływ na rynek pracy?

Jeśli Polsce uda się to przeprowadzić w efektywny sposób, to wpływ netto AI na rynek pracy, ponad to, co dzieje się na nim niezależnie od wdrażania AI, jest niemal zerowy. AI w skali całej gospodarki nie zniszczy więc miejsc pracy – takie założenie byłoby błędem.

Oczywiście, jeśli jednak miejsca pracy powstają w jednych sektorach i znikają w sektorach, na które wpływa AI, a to dostosowanie wśród pracowników nie następuje, to pojawiają się jednocześnie dwa problemy.

Ludzie trafiają na bezrobocie, co obciąża finanse publiczne i obniża poziom życia, a jednocześnie sektory, które potrzebują pracowników, nadal nie mogą ich pozyskać. Wiemy też, że zmiany demograficzne w Polsce nie są obecnie korzystne.

W niektórych sektorach zabraknie rąk do pracy i AI może pomóc. AI nie tylko sprawi, że te sektory będą bardziej produktywne, ale także zwiększy możliwości tych pracowników, którzy na rynku pracy pozostaną.

A co z podatkami? Dużo mówimy o inwestycjach. Ale chyba nigdzie nie toczy się dyskusja o nowych podatkach w świecie AI. Jaki model gospodarczy mógłby być w przyszłości najlepszy dla krajów takich jak Polska?

Ze względu na zmiany w sposobie tworzenia wartości w gospodarce dywidenda z AI trafia głównie do kapitału. Oznacza to, że według naszej analizy płace realne wzrosną do 2035 r. o 4,4 proc.

Premia płacowa za pracę umysłową w stosunku do pracy fizycznej się kurczy. Obecnie ktoś, kto wykonuje biurową pracę umysłową, zarabia mniej więcej dwa razy więcej niż pracownik fizyczny, a ta różnica spada do 50 proc. (przy rozwoju AI, według modelu dla Polski stworzonego przez BŚ – red.). AI jest więc wielkim wyrównywaczem.

Ogólnie jednak płace nie rosną aż tak bardzo. Rosną zgodnie ze wzrostem gospodarczym. Ludzie nie zarabiają dużo więcej dzięki dywidendzie z AI. 12 proc. PKB do 2035 r. nie zostanie rozdystrybuowane przez rynek pracy wśród pracowników. Trafi do kapitału – do właścicieli firm, które tworzą tę wartość.

Jeśli spojrzeć na system podatkowy, jaki mamy w Polsce i ogólnie w Europie, jest on mocno skoncentrowany na dochodach i konsumpcji. Baza podatku dochodowego się kurczy w stosunku do bazy podatkowej firm, bo to tam zyskuje kapitał.

Jednak trzeba być bardzo ostrożnym, jeśli chodzi o nakładanie nowych podatków na kapitał lub zyski przedsiębiorstw, bo można w ten sposób stworzyć niekorzystne bodźce. Pomysłem mogłoby być zwiększenie roli rynków kapitałowych, w szczególności w Europie, które mogłyby lepiej redystrybuować zyski z AI.

Potrzebne jest bardzo ostrożne, wyważone podejście. Niektórzy przekonują, że dobrym kierunkiem, wartym rozważenia, jest konsumpcja. Ogólnie jednak potrzebna jest dyskusja o przyszłej polityce podatkowej, by pokryć potrzeby wydatkowe, jakie mamy w Europie.

Myślę, że jest wiele do przemyślenia i wiele analiz do przeprowadzenia, zanim rozważy się nowe formy opodatkowania, bo przy każdej z nich zawsze trzeba myśleć o tworzonych bodźcach i potencjalnych negatywnych skutkach.

To symboliczny tydzień, bo mamy debiut giełdowy Anthropic z wyceną na poziomie 1,5 biliona dolarów. To ogromne pieniądze, ale wszystkie te inwestycje w AI na świecie są finansowane ogromnym długiem. Ten dług może stać się problemem dla gospodarek i rynków w najbliższych latach. Może być zarzewiem kolejnego kryzysu?

Kiedy się w coś inwestuje, finansuje się to w ten czy inny sposób, a oczywiście nie robi się tego wyłącznie kapitałem własnym. Przynajmniej w Europie zadłużenie firm nie jest obecnie wielkim problemem. Na poziomie rządów sprawa wygląda jednak inaczej, dlatego ważne jest, aby kraje prowadziły roztropną politykę fiskalną.

Jak widać na przykład w krajach takich jak Rumunia, jeśli polityka fiskalna nie jest postrzegana jako zrównoważona, a dług szybko rośnie, rynki reagują natychmiast i rentowności obligacji idą w górę. W przypadku firm nie widziałem jeszcze niczego podobnego, szczególnie w Polsce.

Raport Banku Światowego "Navigating the Age of AI: Implications for Poland's Economy" był punktem wyjścia do dyskusji na konferencji CEE Capital Market, którą PKO Bank Polski zorganizował w Nowym Jorku. To spotkanie inwestorów amerykańskich z polskimi spółkami.

Wybrane dla Ciebie