Polityczny impas uderzy w finanse. Fitch tłumaczy swoją ocenę

Agencja Fitch Ratings wskazała, że decyzja prezydenta o zawetowaniu przepisów ułatwiających udział Polski w unijnym programie SAFE pokazuje szerszy problem – narastający impas polityczny, który może utrudniać prowadzenie polityki gospodarczej i reform.

Analitycy podkreślają, że będą koncentrować się na tym, w jaki sposób Polska sfinansuje rosnące wydatki na obronność oraz jak rozwiąże narastające problemy fiskalne, w tym wysokie deficyty i szybko rosnące zadłużenie.

Przypomnijmy, że 13 marca prezydent Karol Nawrocki zawetował przepisy umożliwiające udział Polski w programie SAFE, czyli unijnym mechanizmie pożyczkowym o wartości do 150 mld euro na lata 2025–2030, wspierającym wspólne zakupy obronne.

Polska ma być największym beneficjentem programu – mogłaby otrzymać 43,7 mld euro, w tym ok. 6,6 mld euro zaliczki po zatwierdzeniu planu przez Komisję Europejską. Rząd zapowiedział jednak kontynuowanie udziału w programie mimo weta.

Prezydent oraz prezes NBP zaproponowali alternatywę dla finansowania wydatków obronnych, określaną jako "SAFE 0 proc.", opartą na zarządzaniu rezerwami złota banku centralnego.

Fitch ocenia jednak, że taki model wymagałby zmian prawnych, a dodatkowo wiązałby się z ryzykiem wynikającym z wahań cen złota oraz niepewnością co do roli banku centralnego w finansowaniu wydatków rządowych.

Zdaniem agencji spór wokół SAFE pokazuje, co stoi za negatywną perspektywą ratingu Polski na poziomie "A-".

Oprócz pogarszającej się sytuacji finansów publicznych, Fitch wskazuje na konfrontacyjne relacje między prezydentem a rządem, które ograniczają możliwości prowadzenia polityki fiskalnej, zwłaszcza działań konsolidacyjnych.

Plany zwiększenia wydatków na obronność – do poziomu 3,5 proc. PKB w 2025 r. – nakładają się na inne obciążenia, takie jak wzrost wynagrodzeń w sektorze publicznym, świadczeń społecznych oraz kosztów obsługi długu.

Według Fitch roczne potrzeby pożyczkowe sektora instytucji rządowych i samorządowych wynoszą ok. 14 proc. PKB, co wynika z wysokiego deficytu (prognozowanego na 6,7 proc. PKB w 2026 r.) oraz dużych wykupów długu. Agencja zaznacza również, że rzeczywisty poziom zadłużenia może być wyższy, m.in. ze względu na mechanizmy prefinansowania wydatków obronnych.

Według Fitch, znacząca część wydatków obronnych finansowana jest poza budżetem – przez Fundusz Wsparcia Sił Zbrojnych zarządzany przez BGK, który emituje dług na rynku krajowym.

Rząd przyjął uchwałę umożliwiającą finansowanie wydatków w ramach programu "Polska Zbrojna" za pośrednictwem tego funduszu. Jednak – jak ocenia Fitch – weto prezydenta może ograniczyć zakres wydatków kwalifikujących się do finansowania w porównaniu z pierwotnymi planami.

Jak zauważa agencja udział w programie SAFE pomógłby zmniejszyć presję na finanse publiczne, ponieważ oferowane przez UE pożyczki są korzystniejsze niż finansowanie rynkowe – zarówno pod względem kosztów, jak i terminów zapadalności.

Mimo to agencja prognozuje, że koszty obsługi długu pozostaną wysokie - w 2027 r. odsetki mają wynosić ok. 7 proc. dochodów, czyli więcej niż średnia dla krajów o podobnym ratingu (4,9 proc.). Jednocześnie dług publiczny może sięgnąć 70 proc. PKB.

Jak czytamy, decyzja w sprawie SAFE wpisuje się w szerszy kontekst napięć politycznych – od objęcia urzędu w sierpniu prezydent wielokrotnie wetował propozycje rządu. Sprzeciw dotyczył także podwyżek podatków i ograniczania wydatków, co – zdaniem Fitch – zmniejsza pole do działań konsolidacyjnych przed wyborami parlamentarnymi w 2027 r.

Fitch podkreśla, że zwiększenie wydatków na obronność pozostaje wspólnym celem wszystkich sił politycznych w Polsce, w kontekście wysokiego ryzyka bezpieczeństwa.

Jednocześnie debata dotycząca kosztów, źródeł finansowania oraz relacji z UE i USA pokazuje rosnącą polaryzację polityczną. W ocenie agencji istnieje ryzyko, że przedłużający się impas polityczny będzie ograniczał zdolność państwa do skutecznego wdrażania polityki gospodarczej.

Źródło: fitchratings.com