Rok gospodarki Trumpa, czyli komu dziś żyje się lepiej w Polsce niż w USA [OPINIA]

Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.

Donald Trump zwykł chwalić się tym, jak potężnym krajem są Stany Zjednoczone. Nie ulega wątpliwości, że USA są globalnym mocarstwem, zarówno jeśli chodzi o potencjał militarny, technologiczny, jak i PKB. Jednak, jeśli chodzi o zapewnienie wielu swoim obywatelom godnego życia, wypadają blado nie tylko w porównaniu do Unii Europejskiej, ale również do o wiele biedniejszego (choć jednak zamożnego) kraju, jakim jest Polska. Nie bez kozery niektórzy mówią, że Stany Zjednoczony są najbogatszym krajem trzeciego świata.

Zacznijmy od podstawowych wskaźników. Uśrednione PKB na głowę dla całej Unii Europejskiej w 2024 roku (najświeższe dane Banku Światowego) z korektą na siłę nabywczą wyrażone w dolarach międzynarodowych (sztuczna waluta pozwalająca na porównania między krajami) wynosiło 62,5 tys. W Stanach Zjednoczonych było to niemal 86 tys. dolarów międzynarodowych. W przypadku Polski z kolei - 50,5 tys. dolarów.

Według tego wskaźnika USA było zamożniejsze niż średnia europejska o 38 proc. W porównaniu do Polski różnica była oczywiście jeszcze większa i sięgała 50 proc. Zejdźmy jednak z naszą analizą niżej.

W USA federalna płaca minimalna od lat wynosi 7,25 dolarów (ok. 26 zł) za godzinę. W Polsce w 2026 r. minimalna godzinówka to 31,40 zł. Za oceanem poszczególne stany mogą wyznaczać sobie najniższą stawkę godzinową wyższą niż federalna. W 21 stanach wynosi ona jednak nie więcej niż minimum federalne. Nawet proste przeliczenie kursowe oznacza, że w naszym kraju najniższa pensja jest wyższa niż najniższa dopuszczalna płaca federalna.

Ale to oczywiście nie oddaje całego obrazu, ponieważ dobra i usługi są zdecydowanie droższe za oceanem niż w Polsce. Boleśnie przekonuje się o tym tym każdy, kto chciałby w USA zjeść śniadanie inne niż gofry z syropem klonowym i hash browns (placki z ziemniaków - red.).

Ważna jest korekta o siłę nabywczą. Do takich porównań służy wspomniany wcześniej dolar międzynarodowy. Przypomnijmy - jest on sztuczną walutą pozwalającą na spłaszczanie różnic w cenach; teoretycznie za 100 dolarów międzynarodowych można kupić tyle samo dóbr w USA, w Niemczech i w Polsce.

Jego kurs w 2022 roku to niecałe 2 zł. Po przeliczeniu więc obecna minimalna godzinówka w Polsce to 15,7 dolara międzynarodowego (kurs dolara międzynarodowego do dolara amerykańskiego to 1:1).

W ilu regionach minimalna jest więc wyższa realnie niż w Polsce? W siedmiu:

• Kalifornii (16,9 dolara),
• Connecticut (16,94 dolara),
• Dystrykcie Columbia (który de facto stanem nie jest – 17,95 dolara),
• na Hawajach (16 dolarów),
• w Nowym Jorku (17 dolarów w mieście NY i 16 dolarów w reszcie stanu),
• Rhode Island (16 dolarów),
• Waszyngtonie ( 17,13 dolara).

Powiedzmy to raz jeszcze - w bogatszych o połowę Stanach Zjednoczonych jedynie w siedmiu spośród 50 stanów najmniej opłacanym pracownikom płaci się więcej niż w naszym kraju.

Rzućmy okiem na kwestię ubóstwa. I tu ważna uwaga - nie jest łatwo porównywać ze sobą kraje, jeśli chodzi o ten parametr. W różnych państwach instytucje stosują nieco inne miary ubóstwa. Dlatego ważne jest, abyśmy sprawę sprowadzili do wspólnego mianownika. Takim wspólnym mianownikiem dysponuje Bank Światowy. Jest nim linia ubóstwa na poziomie 3 dolarów międzynarodowych dziennie. Jest to oczywiście absolutnie skrajna miara. Osób tak ubogich w krajach rozwiniętych niemal nie ma. W USA takich ludzi jest 1,2 proc. Biorąc jednak pod uwagę, że żyje tam niemal 350 milionów ludzi, to w tak skrajnej biedzie egzystuje 4,2 mln osób. A jaki odsetek Polaków osiąga dochód poniżej 3 dolarów międzynarodowych dziennie? Jest to 0,2 proc. społeczeństwa - proporcja sześć razy mniejsza niż w USA.

Jednym z dużych problemów społecznych trawiących Stany Zjednoczone jest bezdomność. Instytucje międzynarodowe zbierające informacje na ten temat dzielą osoby bezdomne na te, które "żyją na ulicy" (o wiele bardziej dojmujący rodzaj kryzysu) oraz przebywające w specjalnie przystosowanych do tego ośrodkach. Przyjrzyjmy się tej pierwszej kategorii.

Według danych platformy Our World in Data w naszym kraju wskaźnik osób pozostających bez dachu nad głową to 7 na 100 tys. Za oceanem jest to 76 osób, czyli ponad dziesięć razy więcej.

Idźmy dalej i zahaczmy również o kontekst europejski. Bank Światowy podaje również średnią oczekiwaną liczbę lat przy urodzeniu. W Stanach Zjednoczonych wynosi ona obecnie 78 lat. W Unii Europejskiej - uśredniając - o trzy lata więcej. Pod tym względem Polska również wyprzedza giganta zza oceanu. U nas oczekiwana długość życia to 79 lat.

Zostańmy jeszcze na chwilę przy kategorii "zdrowie". Serwis CiekaweLiczby.pl przytacza statystykę odnoszącą się do śmiertelności noworodków na 1000 mieszkańców.

• W Stanach Zjednoczonych jest to 5,5.
• Średnia dla Unii Europejskiej - 3,2.
• Dla Polski, według danych GUS za 2023 rok - 3,9.

Zobaczmy jeszcze, jak się mają sprawy związane z bezpieczeństwem. Według wspomnianej platformy Our World in Data wskaźnik zabójstw na 100 tys. mieszkańców w Polsce w 2023 roku wyniósł 0,8 (jesteśmy jednym z najbezpieczniejszych krajów świata, jeśli o to chodzi). W USA był ponad siedmiokrotnie wyższy i wyniósł 5,8.

Tę listę można ciągnąć - w USA jest znacznie więcej osób, które mają problemy z narkotykami, co powoduje więcej zgonów, o wiele więcej osób na 100 tys. które siedzą w więzieniach. Jeśli chodzi o tę wartość, to mocarstwo zza oceanu przebija wiele autorytarnych reżimów.

Tymczasem europejska (i polska) filozofia państwa jest zupełnie inna - na naszym kontynencie istnieje szereg zabezpieczeń, które zmniejszają ryzyko tego, że ludzie wpakują się w naprawdę poważne tarapaty. A kiedy tak się stanie, staramy się rozwiązywać sprawy w inny sposób niż siłą (różnica w odsetku ludzi, którzy siedzą za kratami).

Oczywiście można byłoby stworzyć zupełnie inną listę, która pokazywałaby różnice w wielkości mieszkań (na korzyść USA), w wysokości średniego dochodu (na korzyść USA), czy w innowacyjności oraz liczbie globalnych marek (również na korzyść Stanów Zjednoczonych). Mocarstwo zza oceanu z całą pewnością jest zamożne.

Klasa średnia żyje tam bardziej dostatnio niż w sporej części Europy, a z pewnością jest bogatsza niż polska klasa średnia. Nie ma jednak większych wątpliwości, że USA są dobrym krajem do życia, o ile jest się tamtejszym co najmniej średniakiem. Jeśli jednak chodzi o życie tej części społeczeństwa, której się mniej poszczęściło, to kraje europejskie, w tym Polska wyprzedzają USA o wiele długości.

Kamil Fejfer, dziennikarz piszący o gospodarce, współtwórca podcastu i kanału na YouTube "Ekonomia i cała reszta"