Transformacja dzięki Funduszowi Spójności. Polska energetyka na unijnej kroplówce

W perspektywie budżetowej na lata 2021–2027 Polska wynegocjowała rekordowe środki z polityki spójności UE — ponad 76 mld euro.

W ramach tej puli znajdują się środki przeznaczone m.in. na:

• infrastrukturę transportową i energetyczną;
• projekty ochrony środowiska i efektywności energetycznej,
• modernizację sieci i odnowę zasobów wodnych, programy związane z adaptacją do zmian klimatu.

Jedny z programów realizujących cele polityki spójności jest FEnIKS (Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko), który  ma budżet przekraczający 29 mld euro, a jego celem jest finansowanie m.in. dużych projektów infrastrukturalnych i ekologicznych w całej Polsce.

Dzięki środkom Funduszu Spójności możliwe są takie inwestycje, jak modernizacja sieci energetycznych, instalacje odnawialnych źródeł energii czy programy poprawy efektywności energetycznej w miastach.

Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej tłumaczyło, że inwestycje w sektorze środowiska powinny przyczynić się do większej odporności na zmiany klimatu (w tym na susze i powodzie) oraz ochronę bioróżnorodności. W ramach unijnych dotacji będą lub są realizowane inwestycje w poprawę gospodarowania wodą pitną oraz ściekami komunalnymi, a także odpadami komunalnymi.

Resort infrmował pod koniec ubiegłego roku, że w ramach programu FEnIKS podpisano 343 umowy o dofinansowanie, w którym beneficjentami są jednostki samorządu terytorialnego. Wsparcie UE wyniosło 19,68 mld zł. Projekty dotyczyły energetyki, środowiska, transportu i zdrowia.

Na tym jednak nie koniec. Trwa procedurach przy kolejnych 10 naborach, m.in. na zeroemisyjny pasażerski tabor kolejowy, czy na kanalizację wodno-ściekową.

- W 2026 r. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej planuje przeznaczyć na inwestycje związane np. z transformacją energetyczną ponad 35 mld zł, o 12 mld zł więcej niż na 2025 r. – poinformowała niedawno w rozmowie z PAP prezes Funduszu Dorota Zawadzka-Stępniak. Pieniądze te będą pochodzić m.in. z programu FEnIKS.

W ramach transformacji energetycznej środki z NFOŚiGW trafią m.in. na magazynowanie energii i modernizację sieci ciepłowniczych.

Fundusz chce wesprzeć w 2026 r. m.in. prosumentów - osoby fizyczne, które zainwestowały w fotowoltaikę i są zainteresowane kupnem przydomowego magazynu. Celem resortu klimatu jest to, by do końca obecnej kadencji rządu minimum 200 tys. gospodarstw domowych korzystało z takiego urządzenia.

Fundusz uruchomił także nabór na dofinansowanie budowy i modernizacji sieci ciepłowniczych.

Wsparcie mogą otrzymać projekty dotyczące infrastruktury sieciowej, w tym: budowa sieci ciepłowniczej (celem przyłączenia nowych odbiorców), modernizacja sieci ciepłowniczej, budowa i przebudowa węzłów cieplnych, również jako układów hybrydowych ze źródłami OZE działającymi na potrzeby ich zasilania, czy budowa magazynu ciepła.

O dofinansowanie mogą się ubiegać przedsiębiorcy, samorządy oraz spółdzielnie mieszkaniowe. Termin składania wniosków to 31 marca 2026 r. Budżet naboru to 500 mln zł z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS) 2021-2027. Maksymalne możliwe dofinansowanie to 79,71 proc. kosztów kwalifikowalnych.

Dzięki unijnym funduszom Polska Spółka Gazownictwa przeznaczy ponad 32 mln zł na budowę gazociągu wysokiego ciśnienia w Nowym Sączu w relacji Piątkowa-Biegonice.

Projekt realizowany będzie na obszarze gmin Chełmiec i Stary Sącz. Gazociąg wysokiego ciśnienia ma liczyć 10,7 km. W pierwszej połowie 2028 r. powinien zostać oddany do użytkowania.

Nowy gazociąg będzie razem z niedawno wybudowanym gazociągiem średniego ciśnienia Nowy Sącz-Chełmiec tworzył południową obwodnicę gazową miasta. Według Polskiej Spółki Gazownictwa zdecydowanie poprawi to bezpieczeństwo i niezawodność dostaw paliwa gazowego. Zwiększenie przepustowości umożliwi przyłączenie nowych odbiorców, a co za tym idzie, umożliwi likwidację kolejnych źródeł węglowych. Z kolei zwiększona chłonność sieci pozwoli rozwinąć lokalny rynek biometanu.

Polska Spółka Gazownictwa podkreśliła, że gazociąg Piątkowa -Biegonice to 20. projekt z dofinansowaniem z UE. Wcześniej z programu FEnIKS spółka otrzymała na inwestycje w infrastrukturę gazową dofinansowanie w wysokości ponad 1,2 mld zł.

W województwie dolnośląskim są już dostępne unijne środki na kompleksową termomodernizację budynków i wymianę oświetlenia ulicznego na energooszczędne. O preferencyjne pożyczki mogą się ubiegać m.in. samorządy, wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe, organizacje pozarządowe. W puli jest 175 mln zł.

- Termomodernizacja, wymiana instalacji grzewczych czy instalacja OZE to ważne inwestycje, bo poprawiają komfort życia mieszkańców i obniżają rachunki za energię i ciepło. Finansowanie udzielane jest na korzystnych warunkach. W określonych przypadkach można też umorzyć aż do 40 proc. kwoty pożyczki - przekonuje Paweł Gancarz, marszałek województwa dolnośląskiego.

Zainteresowane podmioty mogą wnioskować o pożyczkę do kwoty 15 mln zł. Wkład własny nie jest wymagany. Instytucja finansująca nie pobiera także żadnych dodatkowych opłat i prowizji.

- Oprocentowanie pożyczki wynosi zaledwie 1 proc. w skali roku i jest to oprocentowanie stałe. Warto podkreślić także, że okres spłaty może wynosić nawet 20 lat - informuje Paweł Chorąży, dyrektor zarządzający Pionem Funduszy Europejskich w BGK.

Największą korzyścią jest możliwość skorzystania z umorzenia części kwoty pożyczki. Łączne umorzenie może wynieść od 10 do maksymalnie 40 proc. kapitału udzielonego finansowania. Taka preferencja dotyczy m.in. inwestycji prowadzonych w obiektach zabytkowych, w budynkach instytucji samorządowych lub gdy projekt obejmuje wymianę źródła ciepła na OZE. Częściowe umorzenie jest możliwe także, gdy audyt wykaże oszczędności energii w zmodernizowanym obiekcie.