Wcześniejsza wypłata z PPK to konkretne koszty dla portfela. Ale pieniądze można wypłacić. Jak?

Pracownicze Plany Kapitałowe (PPK) zostały zaprojektowane jako narzędzie budowania długoterminowego bezpieczeństwa finansowego, którego głównym celem jest kumulacja kapitału na okres po zakończeniu aktywności zawodowej. Mimo to, ustawodawca przewidział scenariusze, w których uczestnicy programu mogą potrzebować dostępu do gotówki znacznie wcześniej. System ten oferuje elastyczność, która odróżnia go od klasycznych rozwiązań emerytalnych, jednak skorzystanie z niej przed osiągnięciem 60. roku życia wiąże się z konkretną ceną.

Osoby, które nie osiągnęły jeszcze wieku emerytalnego, mogą w dowolnym momencie złożyć dyspozycję tzw. zwrotu. To techniczne określenie na wycofanie środków z rachunku PPK przed terminem. Procedura ta nie wymaga podawania przyczyny ani tłumaczenia się z sytuacji życiowej. Pieniądze można przeznaczyć na dowolny cel konsumpcyjny czy inwestycyjny. Należy jednak pamiętać, że w standardowym trybie zwrot obejmuje całość zgromadzonych środków – nie ma możliwości wypłacenia tylko części kapitału, chyba że zachodzą szczególne okoliczności losowe - podaje Business Insider.

Decyzja o wcześniejszym sięgnięciu do oszczędności PPK uruchamia mechanizm potrąceń, który ma zniechęcać do traktowania tego konta jak zwykłego rachunku oszczędnościowego. Instytucja finansowa prowadząca PPK, przed wykonaniem przelewu na konto uczestnika, musi dokonać kilku istotnych redukcji wypłacanej kwoty. Zgodnie z zasadami programu, oszczędzający traci przywileje, które są finansowane ze środków publicznych oraz część benefitów od pracodawcy.

Można na tym wyraźnie stracić. Matematyka zwrotu jest nieubłagana. Z kwoty, którą widzimy na swoim koncie w aplikacji PPK, znikną wszystkie dopłaty od państwa – zarówno wpłata powitalna, jak i dopłaty roczne. Środki te wracają do Funduszu Pracy. To jednak nie koniec. Z puli sfinansowanej przez pracodawcę potrącane jest 30 proc. środków. Warto jednak zaznaczyć, że ta część pieniędzy nie przepada bezpowrotnie – jest ona przekazywana do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zapisywana na indywidualnym koncie ubezpieczonego jako składka emerytalna.

Ostatnim elementem układanki jest opodatkowanie. Zysk wypracowany przez fundusz inwestycyjny, w części przypadającej na zwracane środki uczestnika oraz pozostałe 70 proc. środków pracodawcy, podlega opodatkowaniu podatkiem od zysków kapitałowych. Kwota wypłaty pomniejszana jest też o 19-proc. podatek od zysków kapitałowych.

Mimo tych potrąceń, zwrot z PPK wciąż może być opłacalny w porównaniu do braku oszczędzania, ponieważ uczestnik zawsze otrzymuje 100 proc. swoich wpłat (powiększonych o zysk lub pomniejszonych o stratę funduszu) oraz 70 proc. wpłat pracodawcy (po opodatkowaniu zysków). Co istotne, dokonanie zwrotu nie oznacza zerwania umowy o prowadzenie PPK. Rachunek pozostaje aktywny, a kolejne wpłaty będą na niego wpływać normalnym trybem, chyba że pracownik złoży oddzielną deklarację rezygnacji.

Istnieją sytuacje, w których ustawodawca pozwala na wypłatę środków bez bolesnych potrąceń podatkowych i utraty dopłat. Są to tak zwane cele szczególne, które mają wspierać uczestników w kluczowych momentach życiowych lub w obliczu tragedii. Pierwszym z nich jest konieczność pokrycia wkładu własnego przy zaciąganiu kredytu hipotecznego na budowę domu lub zakup mieszkania. Z tej opcji mogą skorzystać osoby, które nie ukończyły 45 lat. Pobrane w ten sposób środki trzeba jednak zwrócić na rachunek PPK w określonym terminie, by nie utracić benefitów.

Drugim istotnym wyjątkiem jest poważne zachorowanie. Definicja ta obejmuje nie tylko samego uczestnika programu, ale również jego najbliższych – małżonka lub niepełnoletnie dziecko.

W przypadku choroby procedura jest uproszczona pod kątem fiskalnym – od takiej wypłaty nie jest pobierany podatek od zysków kapitałowych, a uczestnik zachowuje prawo do wszystkich dopłat. To zabezpieczenie ma na celu stworzenie swoistej poduszki finansowej na wypadek nagłych zdarzeń losowych, co wpisuje się w szerszą filozofię bezpieczeństwa ekonomicznego gospodarstw domowych. Warto zauważyć, że wniosek o zwrot lub wypłatę na cele szczególne składa się bezpośrednio w instytucji finansowej, co w dobie bankowości elektronicznej i dedykowanych aplikacji jest procesem szybkim i niewymagającym wizyt w oddziałach.

Systemy emerytalne na świecie ewoluują w stronę modeli hybrydowych, łączących sztywność oszczędzania na starość z pewną dozą płynności finansowej. Pracownicze Plany Kapitałowe, wzorowane na rozwiązaniach brytyjskich czy nowozelandzkich, wprowadzają do polskiego systemu emerytalnego element dobrowolności kapitałowej, który wcześniej był słabo rozwinięty. Mechanizm "zwrotu" jest wentylem bezpieczeństwa – z jednej strony pozwala odzyskać gotówkę w kryzysie, z drugiej, poprzez system zachęt i kar (utrata dopłat), motywuje do utrzymania kapitału do wieku emerytalnego. Historycznie, brak elastyczności był jedną z głównych barier psychologicznych powstrzymujących Polaków przed dodatkowym oszczędzaniem w sformalizowanych programach.