"Runął mit Morawieckiego". Skąd dwukrotny wzrost luki VAT?

Ministerstwo Finansów poinformowało we wtorek w sprawozdaniu dotyczącym realizacji budżetu państwa za 2023 r., że luka VAT w Polsce wzrosła do 15,8 proc. z 7,3 proc., notowanych w 2022 r.

Sławomir Dudek, prezes Instytutu Finansów Publicznych (IFP) przekonuje w rozmowie z money.pl, że obciążanie obecnego rządu odpowiedzialnością za powyższe dane jest nieuprawnione. Luka VAT dotyczy bowiem roku 2023, a jej głębokość - jak mówi ekonomista - jest przykrym, negatywnym skutkiem działania poprzedniego rządu.

- Luka VAT rośnie od dwóch lat - wskazuje ekspert. - Wzrost zanotowano już w 2022 r. i w ciągu dwóch lat, czyli w końcówce rządów Mateusza Morawieckiego, luka wzrosła o ponad 40 mld zł. Oznacza to, że o tyle na trwałe spadły dochody z VAT - wyjaśnia Dudek.

Jeśli nic się nie zmieni i nie zostaną podjęte działania uszczelniające, to właśnie o ok. 40 mld zł skurczą się dochody z podatku VAT - uważa nasz rozmówca. To tyle, co roczny koszt 500 plus.

Sławomir Dudek zwrócił uwagę, że były premier - jak do tej pory - nie skomentował najnowszych danych.

Pan Morawiecki milczy. Być może wie, co te dane udowadniają. A udowadniają, że runął mit Morawieckiego dotyczący luki VAT. Można powiedzieć mocniej. Przez ostatnie lata mieliśmy do czynienia z kłamstwem VAT-owskim - ocenia ekonomista.

- Kłamstwo VAT-owskie polegało na tym, że po pierwsze mówiono o jakichś mitycznych mafiach, a tych mafii nikt nie złapał. Jeśli były jakieś mafie, to odzyskane pieniądze były liczone w milionach złotych, a i tak ich nie odzyskano - uważa Dudek.

Jak podkreślił ekspert, przykładów konkretnych spraw sądowych dot. działań "mafii VAT-owskich" jest niewiele i nie mówią one o miliardach złotych.

- Trzeba rzeczywiście przyjąć, że luka VAT wyliczana przez Komisję Europejską spadła, ale w szczytowym momencie dała co najwyżej 20-30 miliardów złotych trwałych pieniędzy w budżecie, które można wydawać na stałe wydatki. Tymczasem program 500 plus kosztował 40 miliardów, a teraz urósł do 60 mld zł w związku z 800 plus - wylicza Dudek.

Jeśli dorzucić do tego 13. i 14. emeryturę, to jest kolejne 20 miliardów. Tymczasem premier Morawiecki jeździł po Polsce i opowiadał, że z tej luki wszystko było sfinansowane. Musiałby się wydarzyć cud jak w Kanie Galilejskiej i jedna złotówka z tej obliczonej przez KE luki VAT musiałaby się mnożyć na 10, by te zapewniania okazały się prawdą - ocenia ekspert.

- Uszczelnianie luki VAT za PiS mogło mieć miejsce dlatego, że była dobra koniunktura gospodarcza. W takich warunkach przedsiębiorstwa lepiej wywiązują się ze zobowiązań podatkowych, po prostu płacą. Mogły to być drobne uszczelnienia, na które wpłynęły nasze zachowania, jak branie paragonów, lepsze wywiązywanie się z obowiązków podatkowych - wyjaśnia Dudek.

Widać też wyraźnie, że mamy odwrócenie trendu. Luka VAT znowu mocno wzrosła - alarmuje.

Dlaczego jednak luka VAT rośnie? Dr Dudek zwrócił uwagę, że mogło się okazać, iż czasowe zmiany stawek VAT mogły zostać wykorzystane przez niektórych przestępców do optymalizacji. - Jeśli mamy czasowe zmniejszenie stawek VAT, a później wiemy, że będzie powrót, można opóźnić fakturę, przyspieszyć. Być może takie czasowe zmiany w podatkach są okazją do naciągania i tego nie przypilnowano. Po prostu stworzono warunki, w których łatwiej było oszukać i można to wyeliminować - mówi ekspert.

Trzeba przeanalizować dane podatkowe, sprawdzić, czy nie było rozluźnienia i przymykania oczu rzeczy przy kontrolach, czy intensywność i zakres kontroli nie uległy osłabieniu. Myślę, że to jest dobry temat na szeroką i pogłębioną kontrolą Najwyższej Izby Kontroli. Zdaniem dr. Dudka pewne rzeczy są do udoskonalenia, ale trzeba pamiętać, że luka VAT spadła do 2,6 proc., niemalże otarliśmy się o zero. Był to jednak wynik nierealny w sensie trwałości, bo był spowodowany bardzo dobrą koniunkturą gospodarczą - ocenił rozmówca money.pl.

- Elementem tego kłamstwa jest fakt, że luka wzrosła w prawie wszystkich krajach Europy Środkowo-Wschodniej, o czym poprzedni rząd już nie wspominał. Oznaczałoby to, że Donald Tusk musiałby zakopać pieniądze VAT-owskie w innych krajach - ocenia.

Dudek wskazuje też, że rząd może podjąć jakieś kroki, by ograniczyć ubytek wpływów podatkowych. - Walcząc z luką VAT, trzeba wyważyć kwestie nadmiernych obciążeń dla przedsiębiorców, by nie zabić koniunktury, a jednocześnie dbać o efektywność systemu podatkowego, by dochody były jak największe - podsumował.

Luka VAT to różnica między wartością teoretycznych (oczekiwanych) wpływów z podatku VAT a faktycznie uzyskanymi dochodami z tego tytułu.

Robert Kędzierski, dziennikarz money.pl