Katar stracił polski kontrakt na LNG. Pierwszy taki cios w gazowego giganta

Orlen poinformował we wtorek wieczorem, że 10 listopada 2026 r. skorzystał z prawa do wypowiedzenia jednej z dwóch długoterminowych umów zawartych z QatarEnergy. Powodem jest utrzymująca się siła wyższa, która od miesięcy uniemożliwia dostawy. Jak informowaliśmy w money.pl, wypowiedziany kontrakt przewidywał odbiór 1 mln ton LNG rocznie, czyli w przybliżeniu 15,3 TWh, w formule cenowej opartej na notowaniach ropy naftowej. Spółka szacuje jego wartość na 2026 r. na ok. 570 mln euro, czyli 2,5 mld zł.

Umowę podpisało 29 czerwca 2009 r. Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo, a dostawy w jej ramach ruszyły w 2016 r. Kontrakt miał obowiązywać do 2034 r. Po złożeniu wypowiedzenia pozostaje w mocy jeszcze przez 60 dni. Orlen nadal realizuje drugą umowę z katarskim koncernem, która obejmuje dostawy do 1 mln ton LNG rocznie do 2034 r. Ta jest jednak powiązana z notowaniami cen gazu, a nie ropy.

Trzeba mieć na uwadze, że QatarEnergy od kilku miesięcy nie realizowało dostaw na podstawie tej umowy, ze względu na występowanie siły wyższej – zaznaczył Orlen w oświadczeniu.

Na decyzję polskiej spółki zwraca uwagę Bloomberg. Stephen Stapczynski, szef azjatyckiego zespołu agencji zajmującego się energetyką, wskazuje, że to pierwszy przypadek, w którym Katar traci długoterminowy kontrakt na skroplony gaz z powodu zakłóceń w Cieśninie Ormuz. Rynek będzie uważnie obserwował, czy śladem Orlenu pójdą kolejni odbiorcy.

Według Bloomberga to przełomowy moment dla QatarEnergy. Koncern przez lata mógł narzucać kupującym sztywne warunki umów i wysokie ceny. W dużej mierze zawdzięczał to opinii jednego z najbardziej niezawodnych dostawców LNG na świecie. Ten wizerunek runął w tym roku, gdy USA i Izrael zaatakowały Iran. Konflikt rozlał się na cały region, a najważniejszy szlak transportu surowców energetycznych na świecie stał się polem bitwy.

Katar odpowiada za ok. jedną piątą światowego eksportu LNG, a cały jego transport morski przechodzi przez Cieśninę Ormuz. QatarEnergy wstrzymało produkcję w marcu i ogłosiło stan siły wyższej wobec swoich odbiorców, w tym Orlenu. Jak wyjaśnialiśmy w money.pl, klauzula ta zwalnia strony z odpowiedzialności, jeśli niewywiązanie się z dostaw wynika ze zdarzeń poza ich kontrolą. Do blokady szlaku doszły zniszczenia katarskich instalacji gazowych.

Eksperci już na początku wojny ostrzegali, że Katar nie ma alternatywnej drogi eksportu. – Wstrzymanie produkcji i blokada Cieśniny Ormuz są poważnym problemem. Gazu katarskiego nie da się inaczej wywieźć niż drogą morską – podkreślał w rozmowie z money.pl Andrzej Sikora, prezes Instytutu Studiów Energetycznych.

– Jeżeli wojna w Zatoce Perskiej będzie się przeciągać, blokada transportu przez Cieśninę Ormuz będzie trwać, to Katar zmuszony będzie utrzymać wstrzymanie produkcji – oceniała wówczas Agata Łoskot-Strachota, analityczka Ośrodka Studiów Wschodnich.

Bloomberg przypomina, że Katar co miesiąc od marca przedłuża stan siły wyższej. Tak długotrwałe zakłócenie może z czasem dać kupującym prawo do rozwiązania kontraktów. Według osób związanych z handlem gazem część odbiorców może już analizować swoje umowy i rozglądać się za innymi źródłami dostaw. QatarEnergy nie odpowiedziało od razu na prośbę agencji o komentarz.

Jeszcze pod koniec października Orlen zapowiadał powrót katarskiego gazu. Wiceprezes spółki Robert Soszyński mówił podczas konferencji Orlen Gas Meeting, że do Polski zmierza pierwszy od marca ładunek QatarEnergy skierowany do Europy. Spółka zapowiedziała też otwarcie w pierwszym kwartale 2027 r. biura w Singapurze, które ma działać w strukturach brytyjskiej spółki Orlen LNG Trading i wspierać handel na rynkach azjatyckich.

– Za kilkanaście dni spodziewamy się ładunku z kontraktu katarskiego – zapowiadał 27 października Soszyński. Dwa tygodnie później spółka złożyła wypowiedzenie jednej z umów.

Bloomberg zaznacza, że kontrakt z Orlenem należał do najdroższych na rynku i nie jest przesądzone, że inni odbiorcy zdecydują się na podobny krok. Decyzja polskiej spółki pokazuje jednak skalę wyzwań, przed którymi stoi Katar, realizujący plan niemal dwukrotnego zwiększenia mocy eksportowych LNG do początku przyszłej dekady.

Z wyliczeń agencji, uwzględniających wyjście Orlenu, wynika, że Katar ma zakontraktowane w umowach długoterminowych ok. 70 proc. produkcji planowanej na 2031 r. Znalezienie nabywców na pozostałą część może okazać się trudne. Wojna pokazała bowiem, jak ryzykowne jest opieranie się na dostawach skroplonego gazu z tak niestabilnego regionu.

Agencja przypomina też historię współpracy. Katar był pierwszym dostawcą LNG do Polski. Pierwszy ładunek dotarł do terminalu w Świnoujściu w 2015 r., gdy Warszawa zabiegała o ograniczenie zależności od rosyjskiego gazu płynącego rurociągami. Na wybrzeżu Bałtyku statek witał ówczesny prezes Qatargas Khalid Bin Khalifa Al-Thani.

– Pokazuje to nasze zaangażowanie w dostarczanie Europie czystego źródła energii w sposób niezawodny i bezpieczny – mówił wówczas szef katarskiej spółki. Stapczynski konkluduje, że z powodu wojny USA z Iranem Katar nie zdołał zachować wystarczającej niezawodności.

Bloomberg zwraca uwagę, że Polska zwiększała udział gazu z USA jeszcze przed wybuchem wojny. Amerykańskie kontrakty zazwyczaj dają kupującym większą swobodę w odsprzedaży ładunków i są powiązane z cenami na amerykańskim hubie Henry Hub. W obecnych warunkach rynkowych czyni to dostawy z USA bardziej konkurencyjnymi niż katarskie umowy indeksowane do ropy.

Notowania ropy naftowej pozostają wysokie. Javier Blas z Bloomberg Opinion ocenia, że handlujący surowcem nie wyceniają pokoju, a jedynie brak bezpośredniego zagrożenia trzecią rundą walk. Cena ropy Brent w okolicach 90 dol. za baryłkę jest według niego anomalią, która odzwierciedla obecny impas.

Zmianę kierunków dostaw widać w danych z gazoportu. W sierpniu, jak pisaliśmy za portalem wnp.pl, do Świnoujścia zmierzał 49. w tym roku ładunek LNG. Aż 42 z nich pochodziły ze Stanów Zjednoczonych, co oznacza ok. 86 proc. dostaw. Tak dużego udziału jednego kraju Polska wcześniej nie odnotowała. Dostawy z Kataru, który odpowiadał za ok. 20 proc. polskiego importu LNG, praktycznie ustały. Uzupełniały je pojedyncze ładunki spotowe z Norwegii oraz Trynidadu i Tobago.

Według prognoz udział gazu z USA może do końca roku przekroczyć 90 proc. dostaw. Terminal może zamknąć 2026 r. wynikiem 78 lub 79 ładunków, czyli poniżej 80. Rok wcześniej 49. dostawa dotarła do Świnoujścia 11 sierpnia, a więc o około tydzień wcześniej niż w tym roku.

Trend potwierdzają wcześniejsze dane amerykańskiego think tanku IEEFA. Jak opisywaliśmy w maju, w pierwszym kwartale 2026 r. aż 75 proc. skroplonego gazu Polska sprowadziła z USA, wydając na to ok. 2 mld euro, czyli ok. 8,5 mld zł. W 2025 r. gazociąg Baltic Pipe odpowiadał za 41 proc. dostaw gazu do Polski, a terminal w Świnoujściu za 39 proc. IEEFA prognozuje, że w 2026 r. z USA będą pochodzić dwie trzecie europejskiego importu LNG, a w 2028 r. nawet 80 proc. LNG trafiającego do krajów UE.

Eksperci, z którymi rozmawialiśmy, przestrzegali przed stawianiem znaku równości między zależnością od USA a dawną zależnością od Rosji. – Sektor gazowy USA jest mniej powiązany z władzą, niż było to w przypadku Rosji – mówiła Agata Łoskot-Strachota z OSW.

Orlen zapewnia, że wypowiedzenie umowy nie wpływa na bezpieczeństwo dostaw. Według spółki własne wydobycie oraz posiadane kontrakty długoterminowe w pełni pokrywają zapotrzebowanie grupy. Brakujące wolumeny uzupełnia przede wszystkim gaz z USA oraz z Norwegii, w tym pochodzący z własnych złóż i przesyłany gazociągiem Baltic Pipe. Koncern przypomina, że kontrakt z amerykańskim Venture Global docelowo obejmie 4 mln ton LNG rocznie.

– Dzięki zróżnicowanym źródłom zaopatrzenia możemy kupować gaz na korzystniejszych warunkach, zachowując ciągłość dostaw do odbiorców – oświadczył Orlen. Spółka podkreśliła jednocześnie, że QatarEnergy pozostaje dla niej ważnym partnerem w ramach drugiej umowy.

Wojna z Iranem odbija się na całej Europie. Według Bloomberga konflikt gwałtownie podniósł rachunek, jaki kraje europejskie płacą za import energii. Gospodarstwa domowe mają coraz większy problem z opłacaniem rachunków, a energia może stać się jednym z głównych tematów w wyborach, które w ciągu najbliższych 12 miesięcy odbędą się w wielu krajach Europy.

Po drugiej stronie Atlantyku sytuacja wygląda inaczej. BloombergNEF spodziewa się, że w listopadzie do amerykańskich magazynów trafi 65 mld stóp sześciennych gazu. Byłoby to dopiero drugie listopadowe zatłaczanie w ostatniej dekadzie i największe od 10 lat. Rekordowo silne zjawisko El Niño zwiększa prawdopodobieństwo cieplejszej zimy i opóźnia moment rozpoczęcia poboru gazu z magazynów.

Ciepła pogoda w połączeniu z wysokim wydobyciem gazu suchego ma sprawić, że pod koniec zimy zapasy w amerykańskich magazynach będą wyższe od średniej z lat 2021–2025.