Ludzie, cyfrowi agenci i etyka zdigitalizowanego świata. Refleksje po Future of Payments 2025

Jednym z najczęściej powtarzanych pojęć podczas konferencji był termin "Agentic AI", czyli sztuczna inteligencja działająca po stronie użytkownika, podejmująca w jego imieniu i za jego zgodą, decyzje zakupowe i finansowe. Nowa era, określana jest mianem agentic commerce, oznacza głęboką zmianę w relacjach pomiędzy klientem, marką i instytucją finansową.

Zaufanie, dotąd budowane między człowiekiem a ekosystemem bankowym, będzie musiało rozszerzyć się również o algorytmy. – Klient powierzy wybrane zadania agentom AI: od wyboru produktu, przez jego zamówienie i płatność, aż po dostarczenie. W procesie tym obecna będzie Visa, zapewniając płatności nie tylko bezproblemowe, ale przede wszystkim bezpieczne – wyjaśniał Wojciech Werochowski, dyrektor inicjatyw strategicznych w regionie Europy Środkowo-Wschodniej, Visa.

Podobny ton brzmiał w wypowiedzi przedstawiciela Mastercard. – Agentic AI to sztuczna inteligencja, która działa po stronie użytkownika. To ogromna zmiana w sposobie myślenia o biznesie, której towarzyszy także wielka odpowiedzialność instytucji finansowych za bezpieczeństwo klientów – mówił Nima Sepasy, Senior Vice President, Innovation, insights & Engagement, Mastercard.

Z perspektywy komunikacji i projektowania doświadczeń użytkownika, Agentic AI wymusza redefinicję pojęcia "zaufanie". Obejmuje ono już nie tylko relację człowieka z instytucją, ale także człowieka ze sztuczną inteligencją opartą na algorytmach. Pojawia się zatem pytanie, kto będzie odpowiadał za decyzje podejmowane przez agenta: użytkownik, twórca algorytmu, czy też dostawca usługi.

Wizja świata, w którym inteligentny samochód sam opłaci parking, a lodówka automatycznie zamówi mleko, zanim się skończy, staje się rzeczywistością. Dla instytucji płatniczych to ogromna szansa, a jednocześnie wyzwanie w zakresie nadzoru i bezpieczeństwa.

– Sztuczna inteligencja może działać w dwóch kierunkach. Z jednej strony może być wykorzystywana do automatyzacji oszustw, z drugiej – do ich wykrywania i powstrzymywania – zauważył Nima Sepasy, wskazując na potrzebą odpowiedzialnego wykorzystania AI. Równie mocno wybrzmiała refleksja futurysty Gerda Leonharda, który przypomniał, że rozwój technologii musi pozostać w zgodzie z ludzkimi wartościami. – Musimy zachować to, co czyni nas ludźmi, bo tym jest także nasza podatność na błędy, emocje, ciało, ludzka inteligencja, inspiracja, intuicja. Nie powinniśmy próbować budować maszyn, które mają intuicję, świadomość czy sprawczość – podkreślał.

Warto pamiętać, że każda technologia, od AI po blockchain, jest neutralna. To kontekst społeczny, regulacyjny i kulturowy decyduje, czy stanie się narzędziem ochrony, czy nadużyć. Dlatego etyka nie powinna być dodatkiem, a integralnym elementem projektowania systemów.

Dyskusje podczas Future of Payments 2025 jasno pokazały, że cyfryzacja finansów to nie tylko ewolucja narzędzi, ale przede wszystkim zmiana priorytetów. Joanna Erdman, prezeska zarządu Fundacji Polska Bezgotówkowa podkreślała, że celem naszych działań nie będzie już wyłącznie zysk. Na pierwszy plan wychodzą takie cele jak: przyszłość planety, dobrostan człowieka i pokój na świecie.

W podobnym tonie wypowiadała się Aleksandra Trapp z infuture.institute wskazując, że rozwój płatności cyfrowych odzwierciedla głębsze przemiany społeczne. – Odchodzimy od posiadania na rzecz subskrypcji i współdzielenia. Młode pokolenia nie chcą posiadać, chcą mieć dostęp do rzeczy – podkreślała.

Nowe formy płatności, takie jak banki czasu czy modele oparte na współdzieleniu, pokazują, że przyszłość finansów nie będzie definiowana wyłącznie przez technologię, lecz przez wartości, które jej towarzyszą. Gdy walutą stają się ludzki czas i wzajemna pomoc, zmienia się sposób myślenia o relacjach, odpowiedzialności i wspólnym dobrobycie. To przesunięcie z paradygmatu "więcej" na "lepiej" widoczne jest nie tylko w deklaracjach, ale i w praktyce biznesowej. Firmy, które łączą innowacje z odpowiedzialnością społeczną, zyskują przewagę nie tylko wizerunkową, lecz także operacyjną, odpowiadając na realne potrzeby kolejnych pokoleń i budując trwałe fundamenty w cyfrowym świecie.

Choć podczas Future of Payments 2025 dominowały pojęcia takie jak sztuczna inteligencja, tokenizacja czy cyberbezpieczeństwo, wspólnym mianownikiem wszystkich wystąpień była troska o zachowanie ludzkiej podmiotowości w świecie cyfrowych innowacji. Eksperci zgodnie podkreślali, że technologia powinna wspierać człowieka, a nie zastępować go. Jak trafnie ujął to futurysta Gerd Leonhard: – Nie budujmy świata tylko po to, żeby się opłacał – budujmy go tak, by był bardziej ludzki.

Musimy pamiętać, że nawet najbardziej zaawansowane systemy płatności muszą respektować wartości, które czynią nas ludźmi: empatię, etykę i zdolność do podejmowania świadomych wyborów. Wchodzimy w epokę, w której cyfrowi agenci staną się naszymi partnerami, o ile zachowamy nad nimi kontrolę, opartą na zaufaniu i etycznym wykorzystaniu technologii.